Færslur fyrir desember, 2009
Ár til einskis
Magnús Geir Eyjólfsson, stjórnmálafræðingur og blaðamaður, skrifar mjög umhugsunarverðan pistil á Pressuna undir yfirskriftinni Ár til einskis. Greinina þarf að lesa í heild sinni, meðal annars það sem Magnús segir um þingheim, en hérna er niðurlag hennar:
— — —
„Sem færir mig að næsta atriði sem er viðhorfið gagnvart umheiminum. Nú virðist það vera orðin viðtekin skoðun að hrunið sé eitthvað sem Ísland lenti í vegna óbilgirni annarra þjóða. Hver einasti vottur af sjálfskoðun, sem var svo ríkjandi í upphafi árs, er með öllu horfinn. Nú er útlendingum blótað og heimtað blóð útrásarvíkinga, en það virðist enginn tilbúinn að skoða rækilega hvað fór raunverulega úrskeðis hér á Íslandi.
Icesave málið hefur þar ekki hjálpað. Það var illa haldið á því máli, bæði af hendi stjórnar og stjórnarandstöðu. Sjálfur skipti ég ítrekað um skoðun, því ég óttast bæði afleiðingarnar á því hvað gerist ef við borgum, sem og ef við borgum ekki. Tíminn einn mun leiða það í ljós en ég, ásamt þorra landsmanna þori ég að fullyrða, er fyrst og fremst feginn að þetta mál skuli vera búið. Ég held þó að við höfum valið réttu leiðina.
Það er vonandi að þingmenn noti áramótin til að íhuga rækilega hvað þeir geta gert til að gera Ísland bærilegt á ný. Skýrsla rannsóknarnefndar Alþingis verður vonandi til þess að hér fari fram almennileg hreinsun. Það, ásamt holskeflu mála sem eru væntanleg frá sérstökum saksóknara, er að mínu mati síðasta haldreipi þjóðarinnar sem þráir uppgjör við fortíðina. Staðreyndin er sú að ástandið er ekki jafnslæmt og við óttuðumst í fyrstu. En á meðan þetta uppgjör hefur ekki farið fram, kemst þessi þjóð aldrei úr sporunum. Að sleppa því væri eins og að gefa íbúfen við heilaæxli.“
Forseti tekst á við Icesave og arfleifðina
Það er rétt hjá Andra Geir.
Um leið og forseti Íslands brýtur heilann um Icesave er hann að takast á við sitt stóra núll.
Þá staðreynd að hann varð að stóru núlli eins og svo margt á Íslandi eftir hunið. Bankar, fjármálamenn, stjórnmálamenn, stofnanir.
Um leið segi ég eins og ég hef gert áður að Ólafur Ragnar hlýtur að neita lögunum staðfestingar.
Annað er í hróplegu ósamræmi við málflutning hans á tíma fjölmiðlamálsins, þegar hann talaði um gjána milli þings og þjóðar.
Og yfirlýsingu hans frá því í byrjun september þegar hann skrifaði undir lög um Icesave og vísaði sérstaklega til fyrirvara sem Alþingi hafði sett.
Ef Ólafur Ragnar neitar að skrifa undir verður hann aftur miðpunktur athygli á Íslandi. Þá mun hann eignast nýja og jafnvel óvænta bandamenn.
Og þá mun hann, gamli formaður Alþýðubandalagsins, líklega fella hreinræktuðustu vinstri stjórn í sögu Íslands.
En ef hann skrifar undir er hætt við að hann verði það sem kallast lame duck forseti þangað til kjörtímabili hans lýkur eftir tvö og hálft ár.
Þannig að þetta snýst ekki bara um Icesave – heldur líka um pólitíska arfleifð Ólafs Ragnars Grímssonar.
Við áramót
Ég verð að viðurkenna að mér leiðast frekar upprifjanir og nenni sjaldnast að fylgjast með þeim.
Hvað er að rifja upp frá árinu sem er að líða?
Icesave – nú það er ennþá á dagskrá? Ólafur Ragnar er ekki búinn að skrifa undir.
Skuldastöðu þjóðarinnar – fyrirtækjanna og heimilanna?
Nú við áramót finnst manni umræðan í samfélaginu vera þung, þrúgandi og vænisjúk.
Það er spurning hvort þetta breytist með hækkandi sól.
Ég mundi samt ekki veðja á það. Framundan er birting skýrslu rannsóknarnefndar Alþingis – og átök um hana. Maður vonar að skýrslan verði ekki of loðmulluleg. Það er nauðsyn að rannsóknarnefndin tali skýrt. Samt er óhjákvæmilegt að fari í gang alls konar spuni þegar hún birtist; sumir eru meira að segja komnir í stellingar.
Þá taka við samningaviðræðurnar við Evrópusambandið. Um þær verður varla neinn friður. Það gæti svo stefnt í þjóðaratkvæðagreiðslu á þarnæsta ári. Á fyrri hluta þessa árs munu fylkingarnar með og á móti skipuleggja sig. Manni sýnist að neifylkingin sé miklu harðsnúnari – nema jámenn hafi ákveðið að bíða af sér Icesave og ætli þá að kveikja á vélunum.
Eftir Icesavemálið óttast maður hér búi þverklofin þjóð – og að umræðan um ESB-aðildina verði hreinlega óbærileg. Það verður forvitnilegt að sjá hvernig stjórnmálaflokkarnir ætla að taka á því máli.
Það eru bæjar- og sveitastjórnarkosningar í maí. Ég spái því að áhuginn á þeim verði í algjöru lágmarki.
Að svo búnu óska ég lesendum þessarar vefsíðu gleðilegs árs? Það stefnir í falleg, tungl- og stjörnubjört áramót. Njótið þeirra.
Læt fylgja með myndband. Þetta er gjarnan sýnt í sænska sjónvarpinu við áramót. Abba við píanóið – Happy New Year. Þetta er fallegur heimur.
Stórtónleikar frægðarhallarinnar
Sænska sjónvarpið var að sýna úrval úr tuttugu og fimm ára afmælistónleikum Hall of Fame sem haldnir voru í Madison Square Garden í New York í lok október. Meðan íslenska sjónvarpið sýndi atkvæðagreiðslu um Icesave.
Þetta var eiginlega ekki keppni – við héldum okkur við tónlistina.
Stórkostlegan flutning Simon & Garfunkel á Sounds of Silence, The Boxer og Bridge Over Troubled Water.
Ég velti fyrir mér með þessa karla. Þeir flytja gömlu lögin, sem þeir voru kannski orðnir leiðir á í eina tíð, af mikilli innlifun. Vita kannski að tækifærunum til að flytja þau fer fækkandi?
Hvað verður um músíkina eftir þeirra dag?
Garfunkel er ennþá með sína dásamlega fallegu tenórrödd.
Mick Jagger söng Gimme Shelter með U2. Dúndurflott útgáfa.. Kannski var karlinn svona glaður vegna þess að Black Eyed Peas dísin Fergie dansaði í kringum hann, svarthærð og svartklædd.
Bruce Springsteen, Patti Smith og U2 að syngja Because the Night. Og Blly Joel og Bossinn með Born to Run.
Sam Moore (Sam & Dave) að syngja Hold On og Soul Man með Bruce Springsteen.
Sting með Jeff Beck í Curtis Mayfield laginu People Get Ready – og með Stevie Wonder í Higher Ground.
Og Jeff Beck og Buddy Guy – að rifja upp nokkra Hendrix takta.
B.B. King með Stevie Wonder í The Thrill is Gone
Ozzy með Metallica að syngja – æ, hvað heitir það Black Sabbath lagið?
En við sáum ekki Jerry Lee Lewis, Aretha Franklin, Jackson Browne, Lou Reed, Ray Davis – eða Crosby, Stills & Nash að syngja harmóníur með Paul Simon.
Þarf að sýna hér i sjónvarpi hið fyrsta.
Pólitík á framfæri stórfyrirtækja
Skýrsla ríkisendurskoðunar um styrki til stjórnmálaflokkanna er býsna sláandi. Líka vegna þess að það vantar mikið í hana, það vantar til dæmis sundurliðun á því hvaðan Sjálfstæðisflokkurinn fékk peninga. Sá flokkur virðist líka einungis birta þá styrki sem koma í gegnum flokkskrifstofuna, það vantar flokksfélögin.
En það er ljóst að stórfyrirtæki hafa borgað stórar fjárhæðir til flokkanna.
Sjálfstæðisflokkurinn fær 330 milljónir í styrki á árunum 2002-2006, þetta er ekki sundurgreint en þó má þarna greina umtalaða risastyrki frá FL-Group og Landsbankanum.
Styrkirnir til Framsóknar og Samfylkingar eru sundurliðaðir og þá sér maður svolítið hvernig mynstrið í þessu er.
Hjá Framsókn sem fékk 180 milljónir alls frá lögaðilum á þessu tímabili, hæstu styrkirnir eru:
KB banki – 13,6 milljónir, þar af 11 milljónir árið 2006.
Baugur – 10,1 milljónir, þar af 8 milljónir árið 2006.
Eykt – 5 milljónir
Fons – 8 milljónir
Hjá Samfylkingu sem fékk 151 milljón frá lögaðilum á tímabilinu, hæstu styrkirnir eru:
KB banki – 13,5 milljónir, þar af 11,5 milljónir árið 2006.
Landsbankinn – 9,5 milljónir, þar af 8,5 milljónir árið 2006.
FL Group – 8 milljónir
Actavis – 5,8 milljónir, þar af 5,5 milljónir 2006.
Íslandsbanki – 6 milljónir
Vinstri grænir þáðu 30 milljónir í styrki á þessu tímabili, en í uppgjöri þeirra er ekki tilgreint hvaðan styrkirnir komu.
Þá er merkilegt að skoða styrki til einstakra stjórnmálamanna. Til dæms má sjá að Steinunn Valdís Óskarsdóttir þiggur 3 og hálfa milljón frá Landsbankanum á árunum 2006 til 2007, llugi Gunnarsson þiggur 3 milljónir frá Exista vegna prófkjörs og Guðlaugur Þór Þórðarsson fær alls 25 mlljónir í styrki vegna prófkjörs en ekki er gefið upp hvaðan þeir koma. Þar er stærsti styrkurinn upp á 2 milljónir.
Skýrslur ríkisendurskoðunar um málið er að finna hérna.
Þráinn: Leifarnar af búi Stórólfs
Hér er ræða Þráins Bertelssonar þegar hann gerði grein fyrir atkvæði sínu í þingsal í kvöld:
— — —
„Í hreppsnefnd í afskekktri sveit norður við ysta haf urðu langar umræður um að eitthvað þyrfti að aðhafast vegna bújarðar sem hafði verið yfirgefin haustið áður og var viðskilnaðurinn slæmur. Það var mikið talað en lítið aðhafst.
Þessi jörð hafði verið í eigu hreppsins og notuð sem upprekstrarland fjár í almannaeigu uns nýr og atkvæðamikill hreppstjóri komst til valda í hreppsnefndinni og vildi selja eigur hreppsfélagsins, þar á meðal þessa jörð sem hentaði vel til fjárbúskapar.
Hreppstjórinn hafði sitt fram í þessu sem öðru og kaupandinn var sérvalinn úr vinahópi hreppstjórans. Hann hét Stórólfur. Nokkur kurr kom upp þegar það spurðist út að ætlunin væri að selja Stórólfi jörðina því að búskaparhættir hans voru umdeildir og hann hafði áður verið dreginn fyrir dóm fyrir óhefðbundna meðferð sína á fé og sérkennilega afstöðu sinna til búreikninga.
Hreppstjórinn og fylgismenn hans höfðu sitt fram og Stórólfur tók við búinu og gerði einkavin hreppstjórans að ráðsmanni sínum – en láðist með öllu að greiða það lága verð sem upp var sett fyrir jörðina.
Líður svo fram um hríð og verður mönnum tíðrætt um ríkidæmi Stórólfs sem barst mjög á og skorti aldrei skotsilfur, enda gat hann sótt lausafé að vild í skiptum fyrir ástarbréf til hreppstjórans sem hafði flutt sig um set og var nú orðinn sparisjóðsstjóri sveitarinnar.
Nú harðnar í ári og menn hafa á því orð að ekki séu lengur tvö höfuð á hverri skepnu á búi Stórólfs, en það sem verra er að nú fara að berast kvartanir úr öðrum sýslum yfir því að fé Stórólfs sé haldið þar til beitar í leyfisleysi og húskarlar hans taki í sína umsjá sauðfjáreign bændafólks í fjarlægum byggðarlögum og setji engar tryggingar fyrir því að þeir geti skilað fénu til baka loðnu og lembdu.
Til að gera langa sögu stutta brestur nú á með harðan vetur og fjárfelli sem kemur harðast niður á þeim bændum sem höfðu trúað því að með mikilli stóriðju og tilheyrandi heimshlýnun hefðu búskaparhættir á Íslandi gjörbreyst til hins betra og fé gæti gengið sjálfala allan ársins hring og þyrfti ekki aðra umhirðu en rúningu og slátrun.
Milli jóla og nýárs þagnar loksins hreppsnefndin málglaða og tekst ferð á hendur að kanna viðskilnað Stórólfs. Það er áliðið kvölds þegar nefndarmenn paufast heim að bænum við daufa týru frá þrettánda tungli þessa óhappaárs.
Þegar þeir koma heim að bæjarhúsunum rekur sá sem fyrstur gengur upp skaðræðisóp því að út úr myrkrinu kemur flyksa og vefur hann ísköldum örmum. Á bæjarhlaðinu er háð tvísýn glíma og angistaróp bergmála í klettum út yfir hjarnbreiðuna.
Hluti hreppsnefndarmanna telur þann kost vænstan að leggja hæla á bak og flýja undan draugnum. Þeir skunda til byggða og segja þar móðir og másandi frá því að magnaður draugur gangi nú ljósum logum í sveitinni og muni engu eira og eyða allri byggð.
Fólk sem heyrir þessar tröllasögur verður felmtri slegið og uggandi um framtíðina þegar sveitin sér forystumenn sína og trúnaðarmenn froðufella af æsingi og skjálfa á beinunum af ótta.
Þá víkur sögu aftur heim á hlað. Nýi hreppstjórinn og oddvitinn ákveða að reyna að koma til bjargar. Eftir harðan atgang kemur í ljós að draugur sá sem hefur vafið örmum sínum að hálsi hreppsnefndarmannsins er engin afturganga heldur er þarna á ferðinni svonefnt föðurland, ullarnærbuxur síðar sem Stórólfur bóndi hefur skilið eftir hangandi á snúru og hafa nú fokið og skálmarnar vafist að hálsi hreppsnefndarmannsins sem er viti sínu fjær af ótta og alls ekki viðmælandi.
Við skulum skiljast hér við þessa þjóðsögu sem við öll þekkjum í einni eða annarri mynd úr þúsund ára sögu okkar. Fyrst er þó ekki úr vegi að draga einhvern lærdóm af sögunni.
Til dæmis að maður á ekki að selja einkavinum sínum eignir almennings. Og maður á að vera vandur að vinum.
Til dæmis að nýjar hreppsnefndir geta ekki kjaftað sig frá því að takast á við vandamál úr fortíðinni – jafnvel þótt þær eigi ekki sök á þeim vanda.
Og til dæmis að hreppsnefndir eiga að leysa erfiðleika en ekki magna þá upp og allrasíst að hræða saklaust fólk með því að breyta skítugum nærbuxum eftir uppflosnaðan búskussa í mannskæðan draug.
Hvað svo sem líður sagnahefð okkar Íslendinga þá er kominn tími til að slá botn í þetta Icesave-mál – að sinni – og ganga óttalaus að því að slá marglofaðri skjaldborg um fjölskyldur og heimili. Nú er endurreisn efnahagslífsins komin af stað með tilheyrandi tugmilljarða afskriftum á skuldum banka og fjármálafyrirtækja. Nú er röðin komin að íbúum þessa lands, fólki af holdi og blóði, og tímabært að afskrifa eitthvað af þeirri skuldabyrði sem er að sliga almenning í landinu.
Kannski er eðlilegt að samviskubit vegna fortíðar brjótist fram í ótta við framtíðina – framtíð sem kemur hvort sem við óttumst hana eða ekki. Ef við höfum gæfu til að mæta framtíðinni af kjarki og heiðarleika verður þjóð okkar langlíf í landinu.“
Woodstock plús fjörutíu ár
Ball 68 kynslóðarinnar sem venjan er að halda á nýársdag hefur verið slegið af.
Munu ýmsir úr þessari merku kynslóð vera býsna slegnir.
Leikur orð á að nú sé kynslóðin komin að fótum fram, hún treysti sér ekki á dansleiki eftir myrkur.
Enda er hún komin á sjötugsaldur.
Og það eru liðin fjörutíu ár frá Woodstock.
Bjúgverpill
Vandi Morgunblaðisins þessa dagana er að sem fjölmiðill hefur það fremur lítinn trúverðugleika.
Skotin sem þaðan koma eru eins og bjúgverplar sem skjótast út, snúa við og hæfa aðalritstjórann beint aftur.
Það má nefna mörg dæmi, til dæmis þetta:
Þegar hinn nafnlausi höfundur Staksteina liggur Þráni Bertelssyni á hálsi fyrir að þiggja heiðurslaun listamanna. Þessa gusu fær Þráinn vegna þess að hann kýs öðruvísi en ritstjóranum þóknast í Icesave málinu.
Þetta er sami skríbent og lét semja heilan eftirlaunabálk kringum sjálfan sig – og fékk pólitíkska undirtyllu sína til að hækka laun seðlabankastjóra þegar hann fór inn í bankann, svo hann yrði örugglega með hærra kaup en forseti Íslands.
Örlítið meira um Jón Sig – og Herðubreið
Ég set fram nokkra punkta vegna greinar sem birtist í vefritinu Herðubreið í gær, en þar er fjallað um skipun Jóns Sigurðssonar í stöðu formanns bankastjórnar Íslandsbanka.
1. Því er haldið fram að Fjármálaeftirlitið hefði ekki getað stöðvað stofnun Icesave-reikninga erlendis.
Það er rangt. Lagaheimildin er til staðar. Hún hjómar svona:
„Fjármálaeftirlitið getur bannað stofnun útibús erlendis ef það hefur réttmæta ástæðu til að ætla að stjórnun og fjárhagsstaða hlutaðeigandi fjármálafyrirtækis sé ekki nægilega traust.“
Icesave var sett á stofn í Hollandi í maí 2008 þegar ljóst var að í óefni stefndi með íslenska bankakerfið. Í blaði sem Landsbankinn gaf út á ensku var greint frá Icesave í Hollandi með myndum af Björgólfi Guðmundssyni, Kjartani Gunnarssyni og fleirum. Í sama blaði var viðtal við Jón Sigurðsson, stjórnarformann Fjármálaeftirlitsins, þar sem hann sagði að fjárhagur íslensku bankanna væri mjög traustur. Það er varla afsökun í þessu að allt fjármálakerfið virðist hafa tekið ákvörðun um að fljóta að feigðarósi, eftirlitsmennirnir bera samt ábyrgð.
2. Áðurnefnt blað var gefið út af Landsbankanum á ensku og dreift víða erlendis. Það er kannski spurning um orðalag, en samkvæmt mínum skilningi er fullkomlega eðlilegt að kalla þetta auglýsingapésa – og að nærvera Jóns Sigurðssonar í þessu riti var sérlega óheppileg. Athugasemd frá Jóni breytir engu þar um. Hann er heldur ekki maður sem dettur inn í viðtöl af tilviljun, fer yfirleitt ekki í þau fyrr en að vel athuguðu máli.
Þarf að minna á að aðeins fimm mánuðum síðar var Icesave reikningunum í Hollandi lokað fyrirvaralaust og að síðan hefur staðið illvíg milliríkjadeila um þá? Á tíma Jóns sem stjórnarformanns FME tókst heldur ekki að koma Icesave reikningunum í Bretlandi í dótturfélag, en það hefði getað forðað þjóðinni frá mikilli ógæfu.
3. Það hefur verið upplýst að erlendir kröfuhafar sem hafa eignast Íslandsbanka, mjög ósamstæður hópur, hafi ekki ákveðið ráðningu Jóns Sigurðssonar, heldur hafi það verið skilanefnd bankans, undir stjórn Árna Tómassonar. Það hefur vakið athygli að Jón Sigurðssson skipaði Árna í skilanefndina þegar hann var stjórnarformaður FME – og að nú skipar Árni Jón í þetta starf.
4. Aðalatriðið í þessu máli er að innan mánaðar á að birtast skýrsla rannsóknarnefndar Alþingis. Þar verður væntanlega fjallað ítarlega um íslensku eftirlitssofnanirnar og hvað þær höfðust að í aðdraganda hrunsins. Fjármálaeftirlitið er undir smásjá – hvers vegna greip það ekki í taumanna, skildi það ekki vandann, hvers vegna það sagði að bankarnir væru góðir og stöðugir allt fram á síðasta dag? Það er dómgreindarleysi hjá gömlum ráðherra og embættismanni eins og Jóni Sigurðssyni að taka að svona starf á þessum tímapunkti.
5. Í greininni, sem eins og ég segi kemur úr innsta kjarna spunavélar Samfylkingarinnar, er látið í veðri vaka að ég kalli Jón Sigurðsson „glæpamann“.
Því fer náttúrlega fjarri. Ég hef aldrei notað slíkt orð um Jón Sigurðsson – og raunar er þetta ekki orðalag sem mér er tamt. Eftir hrun hef ég talað um vanhæfa menn og fjárglæframenn – en ég tek yfirleitt ekki sterkar til orða.
Ég hef hins vegar sagt, líkt og viðskiptaráðherrann núverandi, að því sé líkast sem Fjármálaeftirlitið hafi spilað með „hinu liðinu“.
Jón var yfirmaður stofnunar sem brást illa. Flest réttsýnt fólk hlýtur að sjá að það fer afskaplega illa á því að hann taki við háu embætti meðan það mál er ekki útkljáð – sama hvað þeir í Samfylkingunni hafa mikla trú, kannski verðskuldaða að einhverju leyti, á Jóni Sigurðssyni.
Minniháttar lögfræðistofa
Mikið er nú deilt á þingi um álit lögmannsstofunnar Mishcon de Reya á Icesave.
Lögfræðingar furða sig á því að þessi stofa hafi yfirleitt komið nálægt málinu. Einn lögmaður orðaði það svo að þetta sýni hvílíkt klúður málið er frá upphafi.
Samkvæmt flokkun lögmannsstofa, svoköluðu Legal 500, nýtur Mishcon de Reya ekki mikils álits. Bestu stofurnar fá einkunnina tier 1, en svo er hægt að fá allt niður í tier 6.
Einkunnagjöfin er reyndar misjöfn eftir því um hvaða málaflokka er að ræða
Mishcon de Reya nær ekki tier 1 á neinu sviði. Á sviði fjármálaþjónustu er stofan með tier 5.
Þeir sem vilja láta taka sig alvarlega þegar þeir setjast að samnngaborði í Bretlandi nota þessar lögfræðistofur sem eru kenndar við magic circle, töfrahringinn. Breska ríkið notar mikið Slaughter & May, en islenska ríkið hefur notað Allen & Overy og Lovell’s sem stendur rétt utan hringsins, en í þessu tilviki er af einhverjum ástæðum fengin minniháttar lögfræðistofa til verksins.
Hví skyldi það vera?
Hvers vegna er ekki leitað til bestu sérfræðinga þegar svo mikið er í húfi?
Kiljan og Silfur Egils
Nýlegar færslur
Leturstærðir
Leit
Aðrir miðlar
- Vefmiðlar
- Vefsjónvarp
- Vefútvarp
- Vefverslanir
- Eyjan
