Hvað segir Steingrímur?

Ég náði því ekki í öllu fréttaflóðinu í kvöld.

En hvað segir Steingrímur um lán frá Norðmönnum sem Framsókn segist ætla að redda?

Var hann spurður um það?

Annars ættu að vera hæg heimatökin fyrir Steingrím.

Ég er alveg viss um að hann er með númerið hjá Kristínu Halvorsen, fjármálaráðherra Noregs, í gemsanum sínum.

En meðan við bíðum getum við skoðað umfjöllun um lán á vef norska fjármálaráðuneytisins, en það er hið eina sem norska stjórnin hefur tekið í mál að veita Íslendingum hingað til.

Þar stendur að skilyrði lánsins séu að Ísland fylgi áætlun Alþjóða gjaldeyrissjóðsins og að Íslendingar uppfylli skuldbindingar sínar varðandi innistæðutryggingar:

„Danmark, Finland, Norge og Sverige har satt som forutsetning for lånet at Island følger stabiliseringsprogrammet med IMF, og at gjennomgangene av dette programmet godkjennes i IMF-styret. I dette ligger blant annet at Island overholder sine internasjonale forpliktelser, herunder innskuddsgarantiforpliktelser i henhold til EØS-regelverket, samt at Island gjennomfører nødvendig konsolidering av offentlige finanser for å gjenreise tilliten til Islands økonomi. Det er også en forutsetning at de landene som er mest berørt av underdekningen i den islandske innskuddsgarantiordningen, gir lån for å finansiere de forpliktelser som den islandske stat tar på seg i den sammenheng. I tillegg forutsettes det at islandske myndigheter gir kreditorlandene regelmessige orienteringer om den økonomiske utviklingen i landet.„

• Senda á Facebook

Plan B

Ögmundur segir að plan B sé að rísa upp.

En spurningin er þá gegn hverju?

Bretar og Hollendingar munu áfram vilja fá Icesave borgað. Því þetta er pólitískt mál ekki bara spurning um innheimtu skuldar; Brown og Balkenende telja sig þurfa að sýna hörku.

Við getum varpað Alþjóða gjaldeyrissjóðnum út í hafsauga.

Ég geri ráð fyrir að hann fari ef hann er beðinn um það. AGS er ekki hernámslið.

Hvað kemur í staðinn?

Það er rætt um 2000 milljarða króna lán frá Norðmönnum.

Ádráttur um það kemur reyndar frá óbreyttum þingmanni Miðflokksins, sem er minnsti flokkurinn í norsku ríkisstjórninni.

Ekki frá Jens Stoltenberg eða Kristínu Halvorsen.

Það má minna á að í vetur voru uppi draumar um myntsamstarf við Norðmenn. Steingrímur J. var einn þeirra sem ræddu þennan möguleika. En auðvitað reyndust Norðmenn ekki hafa nokkurn áhuga.

Eða telja menn að við getum bjargað okkur ein og óstudd út úr skuldafeninu? Í vetur var það talið óhugsandi – hafa aðstæðurnar breyst?

(Nema Ögmundur vilji rísa upp gegn íslensku peningastéttinni – það væri þó athyglisvert.)

• Senda á Facebook

Á hvaða leið er Ögmundur – og ríkisstjórnin?

Í yfirlýsingu Ögmundar Jónassonar segir:

„Ég hef verið þeirrar skoðunar að fara eigi hina þverpólitísku leið hvað Icesave málið varðar og að Alþingi eigi að fá það til umfjöllunar skuldbindingalaust, á því stigi sem það er nú sem á fyrri stigum. Innan ríkisstjórnarinnar er hins vegar eindreginn vilji til þess að afgreiða málið samhljóða þaðan áður en Alþingi fær það til umfjöllunar og í ljósi þess eindregna vilja tel ég farsælast að víkja úr ríkisstjórn.

Ég hef hins vegar alltaf litið svo á að líf ríkisstjórnar Vinstri hreyfingarinnar græns framboðs og Samfylkingar annarsvegar og Icesave-málið hins vegar séu tveir aðskildir hlutir. Ég lýsi því fullum stuðningi við ríkisstjórnina og mun sitja áfram á Alþingi sem þingmaður Vinstri grænna.“

Þetta vekur fleiri spurningar en það svarar.

Hvað var það sem Jóhanna – og væntanlega Steingrímur líka – voru að reyna að fá Ögmund til að samþykkja.

Hvaða leið er það út úr Icesave öngstrætinu sem þau hafa verið að kokka upp?

Eitthvað sem Ögmundur getur ekki fellt sig við, það ætti að liggja í augum uppi.

Hann hlýtur þá að ætla að greiða atkvæði gegn því í þinginu?

Og hvað með aðra þingmenn VG sem hafa fylgt honum að málum?

Liljurnar tvær?

Lilju Mósesdóttur og Guðfríði Lilju.

Hafa þær líf stjórnarinnar í hendi sér?

Svo eru reyndar uppi aðrar tilgátur.

Ein þeirra segir að stjórnarsamstarfið nötri vegna stóriðjumála sem sumir telja að sé eina björgunin fyir þjóðina.

Vinstri Grænir geta varla breyst í stóriðjuflokk í einni svipan; andstaðan við stóriðjuna hefur verið kjarninn í stefnu þeirra.

En innan Samfylkingarinnar eru margir þingmenn sem vilja fara stóriðjuleiðina. Samfylkingin hefur alltaf verið tækifærissinnuð í þessum málum. Hún er undir miklum þrýstingi frá samtökum atvinnurekenda, verkalýðshreyfingunni og íbúum í héruðum sem vænta stóriðju.

Í þessu máli á Samfylkingin, eða stór  hluti hennar, miklu meiri samleið með Framsókn og Sjálfstæðisflokki en Vinstri grænum.

• Senda á Facebook

Öngþveiti vegna Icesave

Nú ríkir algjört öngþveiti hér vegna Icesave málsins. Það er hver höndin upp á móti annarri.

Ögmundur Jónasson búinn að segja af sér – hann sleppur reyndar mátulega úr ríkisstjórninni áður en kunngjörður verður niðurskurður í heilbrigðismálunum.

En maður heyrir ekki raunhæfar tillögur um hvað eigi að gera í Icesave.

Hvernig ætlar ríkisstjórnin og Alþingi að komast út úr þessu?

Ef marka má orð Gordons Brown á þingi Verkamannaflokksins ætlar breska ríkisstjórnin ekki að fara að gefa þetta eftir, og varla Hollendingar heldur. Icesave hafði starfað þar stutta hríð; fyrir þarlenda virkar Icesave eins og leiftursnöggt rán um hjábjartan dag.

Er hægt að fá Breta og Hollendinga aftur að samningaborði – eða er kominn tími til að lýsa yfir að ekki sé vilji til að borga þetta á Íslandi?

Þá fer málið fyrir dómstóla.

Annars segist Ögmundur styðja ríkisstjórnina. Og þá er spurningin hvers vegna segir hann af sér?

Eða mun hann styðja stjórnina þegar Icesave kemur aftur til kasta þingsins?

• Senda á Facebook

Polanski, tungan og fásinnið

Roman Polanski kom til Íslands að mig minnir 1986 eða 1987. Ég man að mér fannst hann flottur að því leyti að hann taldi sig ekkert þurfa að smjaðra fyrir landi og þjóð – eins og Íslendingar gerður svo sterka kröfu um á þeim árum.

Hann var bara hann sjálfur, sagði það sem honum fannst.

Ég skrifaði grein fyrir nokkrum árum þar sem ég vík að orðum sem Polanski lét falla í heimsókn sinni hingað. Greinin er svona, ég tek fram að síðan þá hefur gengi krónunnar fallið, og auðvitað er ekki sama griðlandstilfinningin hér og þá:

— — —

Í mér hefur alltaf blundað málfeigðarsinni, stundum vildi ég vera alveg laus við þetta tungumál sem er talað af nokkur hundruð þúsund hræðum á afskekktu og sjálfbirgingslegu eylandi, íbúatölu smáborgar í Evrópu, útnára heimsins, handhafa menningar sem álítur sig hafa mikla yfirburði.

Ég hef verið að hlusta á umræður um tunguna – eins og það er kallað – síðustu dagana. Þetta fer í ýmsa kunnuglega farvegi. Sumir segja að íslenskan verði bráðum dauð; að slettur, beygingavillur og lítill orðaforði séu meiriháttar vandamál. Aðrir að þetta sé bara býsna heilbrigt, aldrei hafi verið skrifað og talað meira en einmitt á Íslandi nútímans.

Svo bíður maður eftir að þeir taki líka til máls sem segja að íslenskan sé kúgunartæki, sérstaklega málverndarstefnan ssem sé notuð til að lemja á innflytjendum. Enn eitt viðhorf sem mun heyrast er að við séum bara að upplifa eðlilegar einfaldanir í málkerfinu – svona kerfi geti aldrei verið statísk – tungumál einfaldist þegar tíminn líður.

Danska er þannig einfaldasta mál í heimi og kannski það auðveldasta – ef ekki væri hinn hroðalegi framburður.

Eitt sinn þótti sjálfsagt að skipta menningunni í hámenningu og alþýðumenningu – núorðið þykir það líklega hroki og snobb. Mörk lág- og hámenningar hafa reyndar mikið til verið að mást út; lágmenningin er sífellt að færast ofar í samfélaginu. Nýríkir menn í nútímanum telja sig ekki þurfa að nudda sig utan í hámenningu; þeir hafa bara sama smekk og aðrir.

Forðum tíð var alþýðumenningin mjög þjóðleg, líkt og sést á þjóðsögum og rímum. Íslenskan lifði af meðal alþýðunnar sem var mjög einangruð frá umheiminum.

Yfirstéttin var hins vegar alþjóðlegri. Hún var næstum orðin dönsk þegar Rasmusi Rask og Fjölnismönnum tókst að endurlífga íslenskuna á fyrrihluta 19. aldar. Þetta var svosem ekkert einstætt; þjóðtungurnar voru mjög mikilvægur þáttur í rómantískum þjóðernishreyfingum þessa tíma. Flestar smáþjóðir eiga sinn Jónas eða hliðstæðu hans.

Fjölnismenn settu íslenskumælandi bændur á stall sem fyrirmyndir; þetta tókst svo vel að innan skamms var íslenskan aftur orðin mál yfirstéttarinnar, menntamanna og stjórnmálamanna.

Við berum okkur stundum saman við Íra; á Írlandi gerðist þveröfugt – írskan hélt áfram að vera bara mál kotfólksins og því hlaut hún að deyja út.

Nú ber svo við að þjóðleg menning alþýðunnar hefur gjörsamlega liðið undir lok, það er ekki eftir tangur né tetur af henni. Menning alþýðunnar er alþjóðleg ; hvert sem litið er streyma bachelor og ídol út úr sjónvarpstækjunum.

Þannig er lítið eftir af hugmyndinni um hinn góða alþýðumann sem situr við uppsprettulindir tungunnar. Það þýðir ekki lengur að nefna við hann Gretti sterka eða Gunnar á Hlíðarenda. Maður fær bara skilningsvana augnaráð. Kannski er ekki furða að þeir sem gæta bókmenningarinnar séu svolítið skelkaðir.

Ég byrjaði á málfeigðinni; ég verð að viðurkenna að ég hef dálítið tvíbenta afstöðu til íslenskunnar. Að mörgu leyti er það eins og að vera í fangelsi að tilheyra svo litlu málsvæði. Hér er mjög auðvelt að vekja athygli; hópurinn er afar takmarkaður og eins umfjöllunarefnin. Þetta er allt mjög friðsælt og gott, en að sumu leyti eins og að vera staddur í dálítið leiðinlegu griðlandi.

Það er sífellt verið að tala um að það sem geri þjóðina að þjóð sé tungan – og nú hefur reyndar bæst við náttúran sem sumir segja að sé ennþá sterkara sameiningartákn. Mér dettur stundum í hug að þurfi ekki að flækja þetta svona mikið; við erum bara fædd hérna og það er ekki endilega svo auðvelt að komast burt. Eða eins og Roman Polanski sagði þegar hann kom hingað einu sinni:

Ég get ekki hugsað mér að búa í svona litlu samfélagi, en ef maður er fæddur hérna og þekkir ekki annað, þá er það kannski ágætt.

Tungan er svolítið eins og íslenska krónan, hún er alltof hátt skráð en þú getur hvergi notað hana.

• Senda á Facebook

Skemmdarverk

Jón Baldvin Hannibalsson skrifar grein um hina raunverulegu skemmdarverkamenn í Icesave:

— — —

SKEMMDARVERK

Í spjalli sínu við Sölva Tryggvason á Skjá einum (25.09.09) sagði nýráðinn ritstjóri Morgunblaðsins, Davíð Oddsson, að Icesave-málið væri “eitt mesta skemmdarverk sem á Íslandi hefur dunið.”

Þetta má til sanns vegar færa, þótt orðalag ritstjórans sé ögn villandi. Icesave-málið dundi ekki yfir Íslendinga. Icesave-reikningurinn upp á ca. 700 milljarða króna er bein afleiðing af ákvörðunum eigenda og forráðamanna Landsbanka Íslands, þeirra Björgólfs Guðmundssonar og Kjartans Gunnarssonar, varaformanns bankaráðs og fv. framkvæmdastjóra Sjálfstæðisflokksins og bankastjóra í þeirra þjónustu.

Sú ákvörðun þessara manna að leysa endurfjármögnunarþörf á óhóflegu skuldasafni bankans með því að stofna útibú Landsbankans í Bretlandi og Hollandi, þýddi að bankaleyfið, eftirlitið og lágmarksinnistæðutrygging sparifjáreigenda var á ábyrgð íslenskra eftirlitsstofnana og íslenska tryggingasjóðsins.

Ef þessir einstaklingar hefðu farið að fordæmi Kaupþingsmanna og rekið þessa fjáröflunarstarfsemi sína í formi dótturfélags en ekki útibús, þá lægi enginn Icesave-reikningur fyrir Alþingi Íslendinga með kröfu um ríkisábyrgð. Þá væri einfaldlega enginn Icesave-reikningur til. Hvort tveggja, eftirlitið og lágmarkstrygging innistæðna, hefði verið á ábyrgð viðeigandi stofnana í Bretlandi og Hollandi.

Kostaboð

Í skýrslu sem tveir lagaprófessorar unnu fyrir neðri deild hollenska þingsins er reyndar upplýst, að hollensk og bresk stjórnvöld höfðu af því þungar áhyggjur, að fall Landsbankans gæti hrundið af stað áhlaupi á bankakerfi þessara landa. Til þess að fyrirbyggja þá hættu buðust eftirlitsstofnanir Hollendinga og Breta til að taka að sér eftirlitið og innistæðutrygginguna, og létta þar með hvoru tveggja af veikburða eftirlitsstofnunum Íslendinga og tryggingasjóði.

Forráðamenn Landsbankans höfnuðu þessum kostaboðum, enda sögðust þeir í bréfi til hollenska Seðlabankans og FME í sept. 2008, hafa “vissu fyrir því, að íslenska ríkið myndi ábyrgjast lágmarksinnistæður í íslenskum bönkum.” Vitað er, að FME gerði tilraun til að fá forráðamenn Landsbankans til að taka sönsum, en án árangurs. Sjálfur hefur Davíð Oddsson, fv. seðlabankastjóri, látið hafa eftir sér í fjölmiðlum, að forráðamenn Landsbankans hafi lofað því að færa þessa fjáröflunarstarfsemi sína í Bretlandi og Hollandi yfir í dótturfélög og þar með á ábyrgð þarlendra stofnana. Því miður hafi þeir ekki staðið við gefin loforð.

Ef forráðamenn Landsbankans, þeir Björgólfur Guðmundsson og Kjartan Gunnarsson, fv.framkvæmdastjóri Sjálfstæðisflokksins, hefðu staðið við loforð sín, þá væri enginn Icesave-reikningur. Ef forráðamenn íslensku eftirlitsstofnananna, þ.e. FME og Seðlabankans, hefðu fylgt eftir kröfum sínum um að breyta netútibúunum í dótturfélög af því harðfylgi, sem Davíð Oddsson er þekktur fyrir, þá væri enginn Icesave-reikningur. Ef íslensku eftirlitsstofnanirnar hefðu beitt valdi sínu og lagaheimildum (sbr. 36.gr. l. um fjármálafyrirtæki) , og knúið forráðamenn Landsbankans til þess að taka kostaboðum hollenskra og breskra stjórnvalda í tæka tíð, þá væri enginn Icesave-reikningur.

Á fyrrihluta árs 2008 höfðu forráðamenn bæði Landsbanka og Seðlabanka fengið grafalvarlegar viðvaranir frá dómbærum aðilum um að hætta væri á ferðum. Í febrúar 2008 gerði eftirlitsfyrirtækið Moody´s alvarlegar athugasemdir við Icesave-innlán Landsbankans á fundi með Davíð Oddssyni, seðlabankastjóra o.fl., sbr. minnisblöð Seðlabankans dags.12. feb.2008.

Spilaborg

Í apríl 2008 fengu forráðamenn Landsbankans í hendur úttekt á íslenska bankakerfinu frá alþjóðlega viðurkenndum sérfræðingum, þeim Buiter og Sibert. Þar er viðskiptamódeli íslensku bankanna, botnlausri skuldsetningu í erlendum gjaldeyri með veikburða seðlabanka að bakhjarli og gríðarlega gengisáhættu, lýst sem spilaborg, sem væri að hruni komin. Þar var mælt með því, að Icesave-útibúum yrðu þegar í stað breytt í dótturfélög og höfuðstöðvar bankanna færðar á stærra myntsvæði, þar sem meginþungi starfseminnar var þegar fyrir. Vitað er, að fulltrúar Seðlabanka og Fjármálaráðuneytis fengu þessa skýrslu í hendur og hlýddu á viðvörunarorð höfundanna.

Tíföldun bankakerfisins umfram þjóðarframleiðslu á innan við 6 árum eftir einkavæðingu og meðfylgjandi skuldasöfnun í erlendum gjaldeyri, sem sló heimsmet, var reyndar svo risavaxið mál, að það hefði átt að vera meginviðfangsefni stjórnvalda í hagstjórninni að fyrirbyggja yfirvofandi banka- og gengishrun með þeim úrræðum, sem m.a. Buiter og Sibert mæltu með. Ef Geir H. Haarde, forsætisráðherra, og Davíð Oddsson, þáverandi seðlabankastjóri, hefðu gripið til aðgerða, eins og þeirra sem Buiter og Sibert mæltu með, þá væri enginn Icesave-reikningur.

Í sjónvarpsspjallinu á Skjá einum, sem vitnað var til í upphafi, kenndi hinn nýráðni ritstjóri Morgunblaðsins Icesave-málið við skemmdarverk. Það má til sanns vegar færa, þótt nú sé í tísku að kenna slíka iðju við hryðjuverk. En hryðjuverk verða ekki til af sjálfu sér. Þeir sem þau vinna kallast hryðjuverkamenn. Af einhverjum ástæðum komst það lítt til skila í spjalli ritstjórans, hverjir höfðu verið þarna að verki. Vonandi bætir þessi greinarstúfur aðeins úr því.

• Senda á Facebook

Mannlaus heimur, Frankenstein og Viktor Arnar í Kiljunni

Í Kiljunni í kvöld verður fjallað um nýja skáldsögu eftir Viktor Arnar Ingólfsson sem þykir mestur fléttumeistari íslenskra spennusagnahöfunda. Bókin nefnist Sólstjakar og gerist í Berlín, Frankfurt – og á hippatímanum á Íslandi.

Andri Snær Magnason kemur í þáttinn og segir frá bókinni Mannlaus heimur eftir Alan Weisman. Í bókinni, sem er eins konar sambland af vistfræði og menningarsögu, er velt upp þeirri spurningu hvernig jörðin myndi líta út ef mannkynið myndi hverfa.

Anna Hinriksdóttir sagnfræðingur segir frá heillandi rannsókn sem hún hefur gert á bréfaskriftum og dagbókum afa síns, Bjarna Jónssonar. Bókin hennar sem nefnist Ástin á tíma afa og ömmu er í senn heit ástarsaga og lýsing á aldarfari í á fyrstu  áratugum tuttugustu aldar.

Páll Baldvin og Kolbrún fjalla um nýja ljóðabók eftir Sigurð Pálsson, Frankenstein eftir Mary Shelley og Bókaránið mikla, bók sem segir frá sérkennilegum atburðum í Konunglega bókasafninu í Kaupmannahöfn.

En Bragi talar í þetta sinn um ríkisstjórnina.

• Senda á Facebook

Til hamingju með afmælið Íslendingar

Íris Erlingsdóttir skrifar hörkugrein á hina víðlesnu vefsíðu Huffington Post um Íslendinga sem hafa ekkert lært af hruninu.

• Senda á Facebook

Skemmdarverk?

Tryggvi Þór Herbertsson þingmaður segir að ríkisstjórnin sé að vinna skemmdarverk með því að hafa vara á sér varðandi stóriðjuframkvæmdir.

Og lagningu stórra raflína yfir landið.

En hvað þá með skemmdarverkið sem var unnið þegar Kárahnjúkavirkjun var reist, og magnaði enn þá geysilegu þenslu sem var í þjóðfélaginu.

Var það ekki líka nokkurs konar skemmdarverk?

Á sunnudaginn birtist í Morgunblaðinu grein um ofþensluna í íslensku hagkerfi, og var þá meðal annars fjallað um hvernig framkvæmdirnar við Kárahnjúka helltu olíu á eld.

Greinin er svona:

— — —

Afdrifaríkar framkvæmdir

Sú mikla þensla, sem varð hér á landi á árunum fyrir bankahrun, er að hluta afleiðing stærstu einstöku framkvæmdar Íslandssögunnar, Kárahnjúkavirkjunar

Eftir Bjarna Ólafsson

Efnahagskreppur eiga það sameiginlegt með flestum öðrum atburðum í mannkynssögunni að erfitt getur verið að fastsetja nákvæmlega upphaf þeirra eða orsakir. Með töluverðri nákvæmni er vissulega hægt að segja að íslenska bankahrunið hafi hafist 29. september í fyrra, þegar greint var frá því að ríkið myndi eignast 75% eignarhlut í Glitni. Hinir viðskiptabankarnir tveir, Landsbanki og Kaupþing, fylgdu fljótlega í kjölfarið. Vandinn, sem íslenska þjóðin stendur frammi fyrir nú, er hins vegar ekki að öllu leyti til komin vegna bankahrunsins.

Dýrkeypt virkjun

Erlendar skuldir sliga jafnt heimili sem fyrirtæki, gengi krónunnar er um helmingi veikara en það var í ársbyrjun 2008 og fasteignaverð mun ekki ná fyrri hæðum fyrr en að nokkrum árum liðnum hið fyrsta. Hægt er að rekja orsakir þessara atburða aftur til ársins 2002, þótt eflaust sé hægt að fara lengra aftur ef menn vilja. Það ár hófust, undir ríkisstjórn Sjálfstæðis- og Framsóknarflokks, framkvæmdir við Kárahnjúkavirkjun, stærstu einstöku framkvæmd Íslandssögunnar. Þegar framkvæmdum við virkjunina lauk árið 2007 nam kostnaður við þær 133 milljörðum króna á þávirði. Þegar framkvæmdir við virkjunina hófust var Ísland, líkt og heimurinn allur, að ná sér á strik aftur eftir skammvinna kreppu, sem kom til eftir að tæknibólan svokallaða sprakk. Varað var við því að virkjanaframkvæmdirnar myndu leiða til aukinnar þenslu í þjóðfélaginu og meðfylgjandi verðbólgu. Framkvæmdir, sem hefðu hugsanlega getað hjálpað til á krepputímum, myndu með öðrum orðum kynda um of undir efnahagslífi, sem þegar væri í uppgangi.

Vaxtamunarviðskipti

Svo fór að verðbólga var undir 2,5% verðbólgumarkmiði Seðlabanka Íslands árið 2002, en árið 2003 var verðbólga um 3,2% og ári síðar 4,0%. Seðlabankinn, sem lögum samkvæmt á að halda verðbólgu í skefjum, brást við með stýrivaxtahækkunum. Í ársbyrjun 2004 voru vextir Seðlabankans 5,30%, en í árslok voru þeir komnir í 8,25%. Ári síðar voru vextirnir orðnir 10,50%. Á sama tíma var fjármagn erlendis með afbrigðum ódýrt. Stýrivextir voru í flestum ríkjum mun lægri en hér og í Japan voru þeir lengi vel 0,0%. Sáu fjárfestar sér því leik á borði, tóku lán erlendis, keyptu krónur og fjárfestu hér.

Vaxtamunurinn gerði það einnig að verkum að íslensk fyrirtæki og einstaklingar vildu í síauknum mæli frekar taka erlend lán en innlend. Vissulega fylgdi því nokkur gengisáhætta, en þegar staðið er frammi fyrir valinu á milli íslensks láns á 10% vöxtum og erlends láns á 4% vöxtum er valið nokkuð auðvelt.

Mikið ójafnvægi

Allt þetta leiddi til þess að inn í landið flæddi erlent fjármagn og gengi krónunnar styrktist mjög. Í ársbyrjun 2002 var gengi bandaríkjadollara 101 króna, en í árslok 2004 var það komið í 64 krónur. Evran fór úr 92 krónum í 85 og breska pundið úr 147 krónum í 124 krónur á sama tíma.

Eins og ef til vill mátti við búast jókst innflutningur mjög við þessar aðstæður. Vöruskiptajöfnuður árið 2002 hafði verið jákvæður um 13 milljarða króna. Þýðir það að meira var flutt út en inn úr landinu. Árið 2003 var hann hins vegar neikvæður um 17 milljarða og jókst ójafnvægið ár frá ári þar til það náði hámarki árið 2006. Það ár var vöruskiptajöfnuður neikvæður um heila 158 milljarða króna. Einkaneysla jókst einnig til mikilla muna síðustu ár. Nam hún 448 milljörðum króna árið 2002, 609 milljörðum árið 2005 og 750 milljörðum króna árið 2007.

En það voru ekki bara einstaklingar sem spýttu í lófana í eyðslusemi. Rekstrargjöld hins opinbera og fyrirtækja þess jukust á tímabilinu og ekki bara í takt við auknar tekjur. Árið 2002 námu útgjöld þessara aðila 468,9 milljörðum króna, eða um 57,4% af vergri landsframleiðslu. Árið 2007 námu rekstrargjöldin 854,2 milljörðum eða um 65,6% af VLF.

Þá má rekja orsakir fasteignabólunnar m.a. til þess að opinber aðili, Íbúðalánasjóður, fór í samkeppni við einkabanka um viðskiptavini.Stjórnvöld notuðu því ekki feitu árin til að safna í sarpinn. Handhafar opinbers valds sýndu því engu meira aðhald á góðu árunum en stjórnendur stórfyrirtækja eða almenningur sjálfur.

Eftir á að hyggja er auðvelt að gagnrýna hegðun einstaklinga og fyrirtækja Einstaklingar og fyrirtæki taka hins vegar ákvarðanir út frá þeim upplýsingum sem þau fá. Markaðurinn á að veita fólki nauðsynlegar upplýsingar.

Þegar upplýsingarnar, sem markaðurinn lætur frá sér, eru rangar er vart hægt að lá fólki þótt það taki rangar ákvarðanir á grundvelli þeirra. Ákvarðanir, sem teknar voru af stjórnvöldum, hér sem annars staðar, leiddu til þess að hagkerfið fór tímabundið úr skorðum og upplýsingaflæði á markaði bjagaðist.

Munurinn á Íslandi og flestum öðrum þjóðum er að hið óumflýjanlega bakslag var harkalegra hér en annars staðar.

• Senda á Facebook

Björgvin G og vefurinn

Björgvin G. Sigurðsson lokaði vef sínum síðumars 2008. Hann segir að þá hafi hann verið lítt uppfærður mánuðum saman. Þetta stendur á Pressunni þar sem Björgvin skrifar gjarnan.

Fræg grein sem oft er vitnað segir Björgvin að hafi birst á vef sínum um „mitt ár“ 2008.

Dagsetningin er reyndar 5. ágúst 2008.

Frekar síðsumars en um mitt ár myndi maður segja.

Björgvin er að gera tilraunir til að gera upp tíma hrunsins í flokki greina. Það er ágætlega virðingarvert.

En eftir því sem fram líða stundir verður ferill hans í ráðuneytinu sífellt dapurlegri. Það er varla furða að hann hafi viljað loka vefsvæðinu.

Samanber til dæmis þessa grein sem var á vefnum hans og lítur nú aftur dagsins ljós, hún er frá 17. janúar 2008:

„Undanfarið hefur gefið á bátinn í fjármálaheiminum í kjölfar lausafjárkreppu erlendis og undirmálslána í Bandaríkjunum. Í því umróti og lækkunar á mörkuðum hafa sjónir beinst að stöðu íslensku bankanna sem hafa á liðnum árum fjárfest af kappi erlendis og hefur umfang þeirra margfaldast á nokkrum árum. Staða þeirra er hinsvegar traust. Þeir standa vel og er lausafjárstaða þeirra prýðileg og fjármögnun þeirra allra lokið til lengri tíma. Ég hef ásamt mínu fólki í viðskiptaráðuneytinu fundað með fjölda manns á liðnum dögum um stöðu og horfur á fjármálamarkaði og stöðu fjármálafyrirtækjanna okkar. M.a. með stjórn Félags fjármálafyrirtækja og formanni stjórnar Fjármálaeftirlitsins. En Fjármálaeftirlitið og Seðlabankinn gegna lykilhlutverki við það að fylgjast með og kortleggja stöðuna. Niðurstaða þeirrar yfirferðar er sú að íslensku bankarnir standa vel. Þá bendir margt til þess að umróti loknu náist ágætt jafnvægi í íslensku efnhagslífi þar sem verðbólga er nálægt viðmiðunarmörkum Seðlanbanka, gengi krónunnar gangi hægt og jafnt niður og að vaxtalækkunarferli hefjist innan skamms. Því eru horfur um margt góðar og miklu skiptir að bæði athafnamenn og stjórnmálamenn haldi ró sinni og tali ekki aukin eða óþarfa ótta í stöðuna sem vissulega er viðkvæm enn um sinn.“

• Senda á Facebook