Færslur fyrir ágúst, 2009
Hví ættum við að treysta FME, Seðlabankanum eða Nýja Kaupþingi?
Þetta er ekki rétt ályktun hjá Tryggva Þór Herbertssyni og Thomas Devin – ef þetta er þá það sem hann sagði.
Devin þekkir ekki aðstæður hér.
Hann telur nóg að upplýsingar um lánastarfsemi Kaupþings hafi borist til stjórnar Nýja Kaupþings, Fjármálaeftirlitsins og Seðlabankans.
Við sem eigum heima hérna vitum að þessir aðilar njóta nákvæmlega einskis trausts.
Könnun frá því í vetur sýndi að FME var treyst af 6 prósentum aðspurðra, traustið á bönkunum var svipað.
Þegar upplýsingarnar leka út fá íslenskri borgarar loks einhverja trú á því að þær komi að einhverjum notum; lendi bara ekki í skúffum hjá stofnunum sem hafa ekkert gert nema að klúðra málum.
Hjá raðklúðrurum.
Og þess vegna er líka nauðsynlegt að fá nánari upplýsingar um útlán Landsbankans og Glitnis.
Til að íslenska þjóðin viti sannleikann um hrunið og það sem yfir hana hefur gengið og hvers vegna hún þarf að borga brúsann.
(Það er líka rangt hjá Tryggva að „lánabók“ Kaupþings hafi leikið. Þetta var glærusýning sem var tekin saman um útlán bankans fyrir stjórn hans. Samkvæmt þeim upplýsingum sem ég hef er ekkert samsvarandi til á svo aðgengilegu formi í Landsbankanum.)
Guðjón Arnar í sjávarútvegsmálin
Það verður athyglisvert að fylgjast með störfum Adda Kitta Gauj í sjávarútvegsráðuneytinu.
Þarna er maður sem veit hvað hann syngur í sjávarútvegsmálum, en hefur dálítið aðra sýn á tilveruna en LÍÚ-veldið.
Er innheimta hlutverk ESB?
Þessi grein birtist í dag í hollenska dagblaðinu De Volkskrant. Höfundar hennar eru hagfræðingarnir Gunnar Tómasson, Michael Hudson og Dirk J. Bezemer. Gunnar Tómasson íslenskaði greinina:
Er innheimta hlutverk ESB?
Ísland er prófsteinninn. Um það er ekki deilt að skuldir jukust langt úr hófi fram við „útlánavæðingu” síðustu áratuga. Á nýliðnu Greenspan tímabili var lánsfjármögnuð neyzla og síhækkandi verði fasteigna, hlutabréfa og annarra fjáreigna talin vera jafngildi „verðmætasköpunar”. Við erum reynslunni ríkari núna. Verð fasteigna og hlutabréfa er hrunið en skuldirnar standa eftir. Núna, þegar bólan er sprungin, blasa við okkur tvenn viðfangsefni. Hvernig endurreisum við framleiðslukerfið eftir áralanga útlánavæðingu? Og hvernig gerum við upp skuldirnar?
Á því síðarnefnda er mikilvægur evrópskur flötur. Hvernig standa evrópuríki að innbyrðis skuldauppgjöri? Spurningin er sérstaklega mikilvæg fyrir minni ríki sem tóku lán í erlendri mynt og eru núna í miklum vanda. Lánardrottnar þeirra eru ríki sem gáfu bönkum lausan tauminn til að skuldsetja heilar þjóðir á gullöld „útlánavæðingarinnar”. Afleiðingin blasir við í erfiðri skuldastöðu Íslands gagnvart Bretlandi og Hollandi, Lettlands gagnvart Svíþjóð, og Ungverjalands gagnvart Austurríki. Og dæmin verða væntanlega fleiri.
Vandinn er sá að stjórnvöld frumkvöðla „útlánavæðingarinnar” virðast fúsari til innheimtustarfa fyrir þá og aðra þegna sína en þátttöku í uppbyggjandi átaki við að leysa úr skuldavanda Evrópu og heimsins alls. Jafnframt reyna þau að fá alþjóðastofnanir til að leggja málstað þeirra lið með hótunum um að stuðningur Alþjóðagjaldeyrissjóðsins eða innganga í ESB sé í veði. Það er eftirtektarvert að í almennri umræðu í Hollandi og víðar virðist vera litið á slíka fjárkúgun sem sjálfsagðan hlut væntanlega í ljósi þess að ’skuld er skuld’. Skuldarar hafa notið lífsins með okkar peningum og ber því að borga reikninginn, með ströngum aðhaldsaðgerðum ef svo ber undir.
Þessi skýra og einfalda afstaða horfir fram hjá ýmsum óþægilegum staðreyndum. Í fyrsta lagi hafa lánastofnanir hagnast vel á óhóflegri skuldsetningu þjóða. Útreikningar fyrir Lettland sýna að tekjur erlendra banka af vöxtum og fasteignum voru hærri hvert ár frá 1995 til 2008 en sem nam lánum þeirra til Lettlendinga. Það var því hreint útstreymi á fjármagnsreikningi. Viðkomandi bankar (aðallega sænskir) hafa nú þegar hirt hagnað sinn en eftirláta Lettlandi áframhaldandi skuldagreiðslur. Undir forsæti Svíþjóðar hvetur ESB til strangra aðhaldsaðgerða af Lettlands hálfu svo að komist verði hjá greiðslufalli.
Í öðru lagi er orsök vandans að hluta til hegðun banka og erlendra lánardrottna í aðdraganda kreppunnar. Nýlega voru birt skjöl sem sýna að stórir Kaupþingshluthafar stuðluðu að hruni bankans með úttekt á andvirði stórra ótryggðra lána til þeirra sjálfra. Aðgerðir Hollendinga og Breta voru ekki síður skaðlegar. Íslenzk stjórnvöld höfðu níu mánuði til að semja um uppgjör við innstæðueigendur skv. ESB tilskipun 94/19/EC. Það hefði hugsanlega leitt til farsællar lausnar ef hollensk og brezk stjórnvöld hefðu kosið að miðla málum. Í staðinn ákváðu þau að lítt hugsuðu máli að borga eigin ríkisborgurum út innstæður þeirra og sendu reikninginn, ásamt hótunum, til Íslands. Gordon Brown beitti jafnframt hryðjuverkalögum til að frysta reikninga sem féllu undir íslenzka lögsögu. Þar með glataðist að fullu það sem e.t.v. hefði mátt bjarga. Með hliðsjón af slíkri hegðun þvert gegn tilskipunum ESB er það hámark hræsni þegar hollenski utanríkisráðherrann Maxime Verhagen hvatti Ísland 21. júlí sl. að „sýna í verki að það taki ESB tilskipanir alvarlega“.
Í þriðja lagi skal varast að láta sem hér sé um venjulega deilu milli lánardrottna og skuldara að ræða. Fyrir Ísland líkt og Lettland snýst málið um það hvort komist verði hjá algjöru efnahagshruni. Hagkerfið fer einfaldlega í greiðsluþrot ef innheimta á skuldina að fullu. Verg landsframleiðsla Íslands 2008 var 12.3 milljarðar evra. Vegna kreppunnar mun hún e.t.v. verða innan við 8 milljarða í ár, og aðeins að hluta í gjaldeyri. Hollenskar og brezkar kröfur nema samtals 4 milljörðum evra, eða meira en 50% af VLF. Samtals er áætlað að erlendar heildarskuldir Íslands nemi um 240% af VLF. Engin þjóð hefur áður endurgreitt erlenda skuld af þessari stærðargráðu. Ísland skortir auk þess útflutningsgetu til að afla nauðsynlegs gjaldeyris til að endurgreiða skuldina. Ísland ætti því ekki annarra kosta völ en að fjármagna afborganir með nýjum lántökum. Viljum við knýja skuldsettar þjóðir inn á slíka tortímingarbraut? Viljum við að Ísland, Lettland og aðrar þjóðir nái að rétta sig við, eða kjósum við að leggja þeim augljóslega óbærilega skuldabyrði á herðar?
Í það minnsta hljótum við að huga skynsamlega að eigin hag. Íslenzkt hagkerfi í skuldafjötrum mun aldrei geta endurgreitt nema hluta skuldarinnar. Spurningin er hvort við höldum fast við óraunhæfar kröfur eða stefnum að raunhæfu uppgjöri? Og hvað með evrópska samhygð sem Verhagen utanríkisráðherra og aðrir hollenskir stjórnmálamenn styðja? Verður hún sett skör lægra en kröfur lánardrottna?
Það verður ekki komist hjá því að hugsa til Þýzkalands á þriðja áratug síðustu aldar. Keynes var þá sem hrópandinn í eyðimörkinni og varaði við því að Þýzkaland gæti ekki staðið undir kröfum bandamanna um stríðsskaðabætur. En Þýzkaland var knúið til að takast þær á herðar og stóð í skilum um hríð með lántökum, enda ekki annarra kosta völ. Þetta jók einungis greiðslubyrði landsins og rak aðþrengda þjóð í útbreidda arma öfgafullra stjórnmálamanna. Nítíu árum síðar vitum við lok þeirrar sögu. Við aðstæður sem kröfðust vizku og framsýni reyndust þjóðir bandamanna ótrúlega skammsýnar.
Við vitum ekki hvert aðþrengdir Íslendinga, Eystrasaltsbúar eða Ungverjar kynnu að snúa á komandi tíð. Á þessum punkti í samtímasögunni vitum við það eitt að vandinn er okkar allra. Við tókum öll þátt í því að skuldsetja hagkerfi úr hófi fram, og okkur ber því að vinna úr vandanum saman. Það hefur ekki gengið vel til þessa. Vaxandi spennu gætir í samskiptum þjóða og stuðningur við Evrópusambandið fer minnkandi í nýjum og væntanlegum aðildarríkjum. Hvað mun barnabörnunum finnast um okkur eftir nítíu ár? ***
Höfundar:
Dirk J. Bezemer, lektor, University of Groningen, Hollandi
Michael Hudson, prófessor, University of Missouri, Bandaríkjunum
Gunnar Tómasson, hagfræðingur
Fjármálafimleikar Baugsmanna
Sigrún Davíðsdóttir skrifar stórmerkan fréttaauka um flókna fjármálagjörninga Baugsmanna.
Einn forviða lesandi ritar þessa athugasemd:
„Þetta er yndislegt. Þetta er endalaus sköpun sem engan enda hefur.
hugmyndaflugið er í hæsta gír og framkvæmdin leikur einn. Engin skilur neitt í neinu en niðustaðan er gerandanum alltaf hagstæð. Bjútífúl!“
Niðurlag greinar Sigrúnar er svohljóðandi:
„Umsvif Baugs undanfarin ár hafa verið eins og kvikasilfur, stöðugt verið að búa til nýjar einingar, brjóta upp og endurraða. Sir Philip Green ku aldrei hafa séð neitt jafn flókið og Baugsfélögin. Þannig hefur meðal annars verið hægt að búa til sífellt nýjar einingar til að veðsetja og þá flotið fé inn í félög sem síðan hefur verið hægt að taka arð út úr áður en þau félög verða efni í ný umbrot. Hreyfingarnar í kringum Baug, Haga og 1998 ehf eru sama eðlis. Munurinn er bara sá að nú er Baugur kominn í þrot – og það er verið að fjármagna hræringarnar með lánum úr banka sem er fjármagnaður af ríkinu, meðal annars af því gamli bankinn var keyrður í kaf með lánastarfsemi af þessu tagi.„
Ábyrgð
Ef við segjum að þetta sé allt einstaklingum að kenna, þá erum við að fría kerfið ábyrgð og segja að kerfinu þurfi ekkert að breyta. Það hafi aðeins orðið fyrir barðinu á óprúttnum mönnum sem hafi eyðilagt það.
En ef við segjum að þetta sé allt kerfinu að kenna, þá er eins og við teljum að einstaklingar beri ekki ábyrgð á gjörðum sínum. Og þá afsökum við alls konar óhæfuverk.
Stundum er talað um að peningamenn sem starfa innan hins kapítalíska kerfis gangi eins langt og þeir komast. Það sé bara eðlilegt. En um leið og við tökum undir þetta erum við að segja að þeir séu í raun ekki siðlegar verur, að þeir séu undanþegnir siðferði.
Því fæst göngum við eins langt og við komumst í lífi okkar. Þannig eyðileggjum við okkur sjálf og aðra.
Illt er að skynja hvernig allt traust er horfið úr viðskiptum og stjórnmálum á Íslandi.
Hvernig verður það endurvakið?
Náum við að skapa úr glundroðanum einhvers konar siðlegan kapítalisma – eða ná hinir gráðugu aftur undirtökunum, eins og í kvótanum, einkavæðingu bankanna, verslunareinokuninni, olíumálinu og bankabólunni.
Á pensúminu?
Verður þetta kennt í Háskólanum í vetur?
Myndin er eftir Halldór Baldursson og birtist í Morgunblaðinu 26. ágúst.
Að svíkja þjóð sína
Mér hefur þótt Kolbrún Bergþórsdóttir vinkona mín heldur lin í afstöðu sinni til fjárglæframannanna sem settu landið á hausinn og stjórnmálamanna sem gerðust meðreiðarsveinar þeirra og hjálparkokkar.
En ég er nokkuð sammála pistli sem hún skrifaði í Moggann í gær. Við erum engu bættari með því að nota orð eins og landráð og föðurlandssvik.
Þetta eru orð sem menn eru teknir að hrópa á andstæðinga sína í tíma og ótíma, og verða loks að merkingarlausu gelti.
„Þingmaður Framsóknarflokksins ætti að gæta að sér og hætta að tala í ofstækisfullum upphrópunarstíl um föðurlandssvikara. Reyndar hefur orð eins og þetta heyrst of oft upp á síðkastið, eins og orðið landráðamaður, og er engum til sóma sem það notar. Menn geta lika verið ósammala þeim sem vilja ganga i Evrópusambandið. Menn geta skammað útrásarvíkinga, bankastjóra, stjórnmálamenn og hverja sem er. En að kalla þá landráðamenn og föðurlandssvikara ber vott um ofstækisfulla heift sem á ekkert erindi í opinbera umræðu. Við lifum ekki i andrúmslofti seinni heimsstyrjaldar.“
Svo er spurningin hvort smá föðurlandssvik séu ekki í lagi.
Fátt er ógeðslegra en að elta þjóð sína út í hvaða vitleysu sem er. Það viðhorf heitir á ensku my country right or wrong og getur leitt af sér stórkostlegar ranghugmyndir og hörmungar.
Rithöfundurinn meinfyndni Brendan Behan sagði einhvern tíma – hann var írskur, af þjóð sem lengi full af furðulegum og eyðileggjandi hugarórum:
„An author´s first duty is to let down his country.“
(Það er reyndar áhugavert að skoða höfundarverk Halldórs Laxness í þessu ljósi, því ansi oft var hann sakaður um að svíkja þjóð sína með opinskáum lýsingum á göllum hennar, meinlokum og ranghugmyndum.)
Hvítur flötur
Að sitja hjá í Icesave málinu er eins og að vera beðinn um að mála mynd og skila auðum striga.
Daginn eftir er svo hafist handa við að túlka myndina út og suður.
Sem er ekkert nema hvítur flötur.
Lánakreppa
Gylfi Magnússon segir að bankana vanti trausta lántakendur.
En málið er að bankarnir þora ekki að lána.
Og maður þyrfti að vera geðveikur til að taka lán á þeim kjörum sem bjóðast.
Silfrið og Kiljan
Silfur Egils byrja aftur næsta sunnudag, 6. september.
Gestur í fyrsta þættinum verður einn fægasti hagfræðingur í heimi, Bandaríkjamaðurinn og Nóbelsverðlaunahafinn, Joseph Stiglitz.
Um hann má fræðast hér. Hann er meðal annars frægur fyrir gagnrýni sína á alþjóðavæðingu, markaðsbókstafstrú, Alþjóðabankann og Alþjóða gjaldeyrissjóðinn.
Kiljan byrjar svo miðvikudaginn 9. september, en þá er einmitt bókmenntahátíð í bæ.
Kolbrún Bergþórsdóttir og Páll Baldvin Baldvinsson verða áfram með í þættinum, sem og Bragi Kristjónsson, og Guðjón Friðriksson ætlar einnig að liðsinna mér annað slagið í vetur.
Kiljan og Silfur Egils
Nýlegar færslur
Leturstærðir
Leit
Aðrir miðlar
- Vefmiðlar
- Vefsjónvarp
- Vefútvarp
- Vefverslanir
- Eyjan
