Færslur fyrir júlí, 2007
Tyrkjagrýlan í Eyjum og Eyjahafinu
Það er merkilegt að fylgjst með deilum um póstmóderníska túlkun ungrar konu, Bryndísar Björgvinsdóttur, á Tyrkjaráninu. Greinin sem birtist í Lesbókinni beitir því viðhorfi að öll saga sé einhvers konar lygasagnir sem fólk segir sjálfu sér til að réttlæta stöðu sína og gerðir – þó ekki síst völd.
Þannig hafi Tyrkjaránið verið notað til að upphefja góða kristna menn á kostnað vondra manna af öðrum kynþáttum – sem nátturlega aðhyllast önnur og óæðri trúarbrögð.
Nú er þetta fræðileg aðferð sem er notuð á fjarskalega margt. Þessi nálgun er ekki frumleg lengur. Niðurstaðan er einatt sú sama – að ekki séu til nein sannindi, allt er svo fjarskalega afstætt. Það er enginn góður eða vondur, ekkert satt eða ósatt – það fer bara eftir sjónarhorninu, túlkuninni.
Með svipuðum hætti var marxismanum beitt í háskólasamfélaginu til skamms tíma. Maður þurfti eiginlega ekki að vita neitt um neitt – allt var hægt að skýra út frá stéttabaráttunni. Staðreyndir voru algjört aukaatriði, skemað hafði tekið yfir. Akademónarnir (sic!) fylltu bara út í það eftir kenningunni.
Nú má vera að svona rannsóknir séu stundum afhjúpandi. Þó koma þær í raun Vestmannaeyjum og fólkinu þar frekar litið við. Snerta heldur ekki atburðinn sem um er fjallað.
Enda er beinlínis sagt í grein Bryndisar að hann skipti engu máli:
„Þegar Tyrkjaránanna er minnst skiptir atburðurinn sem slíkur ekki máli, það sem máli skiptir er notkun okkar Íslendinga á honum. Þau „Tyrkjarán“ sem við höfum verið að minnast í gegnum aldirnar og minnumst í dag gerðust aldrei.“
Í Vestmannaeyjum var löngum einna fátækast fólk á Íslandi. Í umræddum atburði, Tyrkjaráninu, voru 36 íbúar eyjanna drepnir en 242 voru numdir á brott. Seldir í þrældóm. Sjóræningjarnir dvöldu í Heimaey í nokkra daga og dunduðu sér við að kvelja fólkið.
Það þarf ekki mikið að velta fyrir sér hver var góður eða vondur þarna: Þrælakaupmenn eða bláfátækt kotfólk á þessari afskekktu eyju sem aldrei hafði gert neinum mein.
Annað fátækt fólk veit ég um. Það bjó á grísku eyjunni Amorgos sem er mjög afskekkt. Þar hefur Tyrkjagrýlan verið notuð í gegnum aldirnar, enda voru sjórán þar afar tíð. Einna verst var ástandið um svipað árabil og sjóræningjarnir úr Barbaríinu herjuðu á Íslandi. Í eitt skipti voru allir eyjarskeggjar numdir brott og seldir í þrældóm. Afar fáir áttu afturkvæmt.
Á eyjum af þessu tagi finnur maður að sumu leyti ennþá fyrir hættunni af sjóræningjum. Þorpin eru yfirleitt lengst uppi á fjalli, á köldum, vindasömum og heldur óhentugum stöðum – svona líkt og byggðin á Heimaey væri upp á Stórhöfða. Þau voru byggð þarna til að fólkið hefði tima til að flýja sjóræningja þegar óvinveitt segl birtust við sjóndeildarhringinn.
Þannig eimir ennþá eftir af bláköldum veruleikanum sem ekki verður skýrður burt með einhverjum menningarfræðum.
Antonioni líka
Og Antonioni líka dáinn. Sama dag og Bergman!
Ég ætla samt ekki að skrifa minningargrein um hann.
Fáir menn hafa gert langdregnari myndir en Antonioni, þjakaðar af intellektúalisma áranna upp úr 1960 – á tíma nýju skáldsögunnar. Þá átti allt að vera mjög órætt; persónurnar máttu helst ekki heita neitt. Þær vöfruðu bara um.
Með góðri slettu af marxisma – öðruvísi gat það ekki verið. Zabriskie Point – ein tilgerðarlegasta mynd sem hefur verið gerð – mjög undir áhrifum frá marxistanum Herbert Marcuse sem var tískuheimspekingur á árum stúdentabyltingarinnar.
En þetta var þó allavega tími þegar kvikmyndir töldust ennþá list.
Rammaskalli
Nú sé ég að Rammaskalli er dáinn í hárri elli.
Hann þótti einhver fyndnasti maður á Íslandi, sonur Árna prófasts, þess eina og sanna sem Þórbergur skrifaði um – faðir snillinganna Sigurðar og Kristjáns Guðmundssona.
Einhver góður blaðamaður þyrfti að taka sig til og skrifa um þennan mann og innrömmunarverkstæðið hans í Bergstaðastrætinu. Það var stórbrotin menningarstofnun.
Varúð leiðindi!
Mitt í gúrkunni fer nú í hönd einhver leiðinlegasti tími í fjölmiðlum á Íslandi, þegar blöð, útvarp og sjónvarp keppast við að birta upplýsingar upp úr álagningaskrám. Nú fær maður að vita nákvæmlega hvað náunginn fær í laun. Allir fjölmiðlarnir munu birta sömu upplýsingar um sömu menn. Þetta er meira að segja gefið út í sérstakri bók.
Eins og mann langi að vita þetta.
Upplýsingar um tekjuskiptinguna í landinu þurfa auðvitað að vera aðgengilegar – það þarf varla að taka það fram – en eins og þetta er stundað hérna hvert ár eftir að álagningarskrárnar koma út er það bara hnýsni.
Pólitískir fangar á Íslandi?
Eða það segir Saving Iceland:
„The Icelandic government and ALCOA are beginning to line up political prisoners with their repression of protests against the heavy industry policy. A twenty three year old British Saving Iceland activist who was arrested today on the action against Rio Tinto-Alcan, has been imprisoned for eight days.“
Eða kannski eins og Andrés Magnússon segir:
„Ekkert er þessu fólki greinilega kærar en að gerast píslarvottar.“
Thatcher bolurinn
Ég var að taka til í fataskápnum mínum. Fann meðal annars Bob Marley bol. Ég gaf fimmtán ára frænda mínum hann.
Ég fann líka Margrétar Thatcher bol. Ég gaf frænda mínum hann líka. Hann er að byrja í Hamrahlíð í haust.
Fólk í Hamrahlíð hefur alltaf verið mjög vinstri sinnað. Það myndi fíla Marley bolinn.
En ef hann mætir í Thatcher bolnum verður honum líklega útskúfað úr skólanum. Eða lagður í einelti næstu fjögur árin.
Nema að hann gangi í flasið á þeim sirka tveimur frjálshyggjumönnum sem stunda nám við skólann, þeir geri hann að leiðtoga sínum og hann verði kominn á þing eftir áratug.
Bergman
Mér er það sérlega minnisstætt þegar ég sá Sjöunda innsiglið í – af öllum stöðum – Sjónleikarahúsinu í Færeyjum og fylltist angist yfir dauðanum, bæði vegna Bergman myndarinnar sem fjallar um riddara sem teflir skák við dauðann og þunglyndislegs andrúmsloftsins á eyjunum.
Þessi allegóría um dauðann eldist vel – með ótrúlega fallegum ungum Max von Sydow – núna í sumar var verið að sýna hana í nokkrum kvikmyndahúsum í London. Í litlu bíói í París hefur verið Bergman hátíð í marga áratugi.
Bergman myndirnar voru annars sýndar í Fjalakettinum hjá Friðriki Þór á árunum 1976-77. Þar sá maður meistaraverkin: Þögnina, Persona, Meyjarlindina, Bros sumarnæturinnar, Villt jarðarber. Ég var á réttum aldri til að meðtaka þetta.
Það er sagt að Bermann sé þungur og erfiður. Það er ekki alveg satt, tvær síðastnefndu myndirnar sem eru í hópi þeirra dáðustu sem hann gerði eru bara nokkuð léttar og bjartsýnar. Sú fyrri fjallar um framhjáhald og ástir á herrasetri – Woody Allen endurgerði hana í A Midsummer´s Night Sex Comedy – hin síðari um aldraðan prófessor – leikinn af meistaranum Viktor Sjöström – sem fer yfir ævi sína í ökuferð frá Stokkhólmi til Lundar.
Sú mynd er einkennist af frekar umburðarlyndum og gamansömum mannskilningi – ólíkt sumum Bergman myndum þar sem hann beitir persónur sínar smásmyglislegri dómhörku.
Sumt varð reyndar dálítið þrúgandi. Myndir úr hjónabandi, ég gat ekki horft á það. Hvísl og hróp með konum að deyja hægt og í mjög þungu skapi. Þessi nakta sjálfsskoðun – blandin lúterskri sjálfspyntingu. Þetta ágerðist þegar Bergman varð eldri – þess vegna létti manni þegar maður sá fyrri hlutann af Fanný og Alexander þar sem dulúð og katína bernskunnar var í fyrrirrúmi.
En það er mikill meistari sem er genginn. Flókinn maður, sjálfsagt erfiður, en einn af raunverulegum snillingum kvikmyndanna – síðasti fulltrúi hins klassíska tíma kvikmyndalistarinnar á áratugunum eftir stríð.
Sál fótboltans í háska
Útlendingar eru að gleypa enska fótboltann, sumir í meira lagi vafasamir. Níu úrvalsdeildarlið eru í eigu erlendra bisnessmanna. Þeir hafa engin tengsl við samfélögin þar sem liðin eiga heima – allt snýst þetta um sjónvarpsréttindi um víða um veröld, peninga, áhrif og útblásna sjálfsmynd eigendanna.
Eigendurnir eru meðal annars menn eins og oligarkinn Roman Abramovits frá Rússlandi sem á Chelsea, Malcolm Glazer sem á fótboltalið í Flórída en einnig Manchester United, bandarísku fjárfestarnir George Gillett og Tom Hicks sem eiga Liverpool, Thaksin Shinawatra, fyrrverandi forsætisráðherra Thailands, sem er nýbúinn að kaupa Manchester City og Eggert Magnússon og Björgólfur Guðmundsson frá Íslandi sem hafa eignast West Ham.
Hinn umdeildi rússneski auðkýfingur Boris Berezovsky hefur reynt að eignast Arsenal og olíufurstar úr Persaflóa hafa einnig gert tilraunir til að eignast félagið.
Leikmennirnir eru líka útlendir. Á síðasta keppnistímabili voru 340 erlendir leikmenn í ensku úrvalsdeildinni. Landsliðið enska tapar sífellt. Það er ekki furða. Enskir leikmenn spila upp til hópa í neðri deildum fótboltans.
Hverju tapar fótboltinn á þessari alþjóðavæðingu?
Tom Bower leitast við að svara þessari spurningu í Observer í dag í grein sem nefnist The Big Sell Out. Bower er einnig höfundur bókar sem nefnist Broken Dreams: Vanity, Greed and the Souring of British Football.
Það tapast ekkert – kynnu sumir að segja. Fótboltinn er vinsæll út um allan heim – útlendingar eru hvort sem er að eignast allt í Bretlandi. Þeir eiga 90 prósent af Mayfair hverfinu, einu ríkasta hverfi í heimi. Premier League verður eitt þekktasta vörumerki í veröldinni.
Sálin, karakterinn, tengslin við samfélagið, íþróttandinn, landsliðið, segir Bower. Hann nefnir að West Ham undir stjórn Eggerts Magnússonar hafi rofið nánast öll tengsl við bæjarstjórnarmenn og góðgerðafélög í hverfi sínu. Úr verður sálarlaus peningamylla, leikur spilaður af oflaunuðum ungmennum sem eru í eigu alþjóðlegra peningafursta.
Margir telja líka að fótboltinn sé leiðinlegri á að horfa en áður. Það er kannski heldur ekki svo langt í að menn fari að semja um úrslit leikja.
Sjálfum langar mig að benda á grein sem ég skrifaði fyrir tveimur árum og nefnist Hvar er Kenny Hibbitt? Þar er tekið á þessu með nokkuð öðrum hætti en í Observer:
„Ég nefndi það við vin minn í dag að mig langaði að skrifa greinina “Hvar er Kenny Hibbitt?” Í henni myndi segja frá því að ég sé farinn að hafa aðgang að fótbolta á mörgum sjónvarpsstöðvum – það hef ég ekki haft áður. Það sem blasir við er alþjóðavæddur fótbolti – jafn karakterlaus og Starbuck´s. Allt er fullt af oflaunuðum súkkulaðidrengjum með fallega greitt hár, nýkomnir úr nuddi og ljósabekkjum. Hvar er gamli fótboltinn sem hafði almennlegan karakter?
Einkenni á enska boltanum var alltaf að þar var meira strit en vit – það var flautað og svo byrjuðu allir að hlaupa, detta hver um annan og brjóta af sér eins og vitleysingar. Leikvellirnir voru oftar en ekki drullusvað. Þetta var almennilegt og hafði augljós tengsl við kúltúr ensku lágstéttarinnar. Nú fer millistéttarfólk á fótboltaleiki, verðbréfasalar sitja í sérstökum stúkum, leikmennirnir koma og heilsa upp á þá eftir leik. Maður sér aldrei blett eða skrámu á fótboltamönnum nútímans – þeir eru eins ogklipptir út úr tímaritum.
Já, ég sakna Kennys Hibbitt, gamla miðjumannsins úr Wolves. Hann var á sífelldu spani út um allan völl, illa klipptur og drullugur upp fyrir haus. Hann var hversdagshetja. Mér kemur líka í hug Joe Jordan hjá Leeds – hann var tannlaus og stóð stöðugt í blóðugum skallaeinvígjum. Þetta var þjóðlegur fótbolti sem bragð var að.“
Úbbs
Gordon Brown mætir smjaðrandi til Washington að hitta Bush.
Nú fer fylgið við hann að minnka. Sannið til.
Mogginn og heimurinn
Mogginn getur ekki hætt að kvarta undan því að Ingibjörg Sólrún skuli hafa farið til Miðausturlanda – að skipta sér af einhverju sem okkur kemur ekki við.
Að vísu er hafið undarlegt sáttaferli í Staksteinum sem felst í því að bjóða hingað sinfóníuhljómsveit ungmenna frá Ísrael og Palestínu undir stjórn meistara Daníels Barenboim. Það gæti orðið nokkuð dýr sátt.
Morgunblaðið var í áratugi blað sem var með erlendar fréttir á forsíðunni. Skilaboðin voru þau að það sem gerðist úti í hinum stóra heimi hefði meira vægi en það sem gerðist hér í fámenninu. Það þurfti eitthvað verulega stórt að gerast á Íslandi til að komast á forsíðu Moggans – eldgos, landhelgisstríð, kosningasigur Sjálfstæðisflokksins.
En nú hefur þetta breyst og Mogginn er orðinn heimóttarlegur.
Kiljan og Silfur Egils
Nýlegar færslur
Leturstærðir
Leit
Aðrir miðlar
- Vefmiðlar
- Vefsjónvarp
- Vefútvarp
- Vefverslanir
- Eyjan
