Eyjan.is

Spennumynd

Það er hægt að ljúga flestu að börnum.

Um daginn var í sjónvarpinu mynd eftir Rússann Tarkovskí. Andrei Rúblov. Fræg mynd, en afar hæg.

Við sögðum Kára að þetta væri spennumynd. Hann horfði hugfanginn á hana.

Síðan hefur hann verið að spyrja hvort séu nokkuð fleiri svona góðar spennumyndir í sjónvarpinu.

• Senda á Facebook

Dýrðardagar

Á Folegandros búa að staðaldri um sex hundruð íbúar. Þeim fjölgar náttúrlega á sumrin. Ferðamennskan verður samt aldrei yfirþyrmandi – best er þó að reyna að forðast grískar eyjar seinnipartinn í júlí og mestanpart ágústmánaðar. Þá fer öll gríska þjóðin í sumarfrí.

Hérna hittir maður sama fólkið aftur og aftur. Eleni er stórkostleg kona, arkitekt, heimspekingur, býr í París, talar óskaplega mikið, gift manni sem heitir Patrick. Maður skilur ekkert af því sem hann segir, en hann er mjög vingjarnlegur. Eleni er frá Aþenu, af borgaralegum ættum, lærði í Þessaloniki og Sorbonne, kemur hingað á hverju ári til að dýpka þekkingu sína á eyjunni og íbúum hennar. Approfondir kallar hún það upp á frönsku. Segir reyndar að hugmyndin sé komin frá gríska skáldinu Seferis.

Eleni er á móti því sem hún kallar zapping menningu nútímans. Því að allir séu sífellt að skipta um stöð og æða út um allt. Hún orðar oft það sem manni finnst maður vera að hugsa. Við höfum komið til Folegandros síðustu fjögur árin. Í hvert skipti lengist dvölin. Manni finnst ekki ástæða til að fara annað.

Það er nokkuð af fólki sem kemur hingað ár eftir ár. Við höfum til dæmis kynnst bandarískri fjölskyldu. Þau koma stundum á óvart. Í fyrradag misstu þau út úr sér að guðfaðir Jakobs, fimm ára sonar þeirra, vinar Kára, sé tónlistarmaðurinn David Crosby.

Ég var frekar hrifinn af því ég hef alltaf verið aðdáandi Davids Crosby. Hann var svo ótrúlega flottur í kögurjakkanum sínum og með rostungsyfirskeggið. Þau segja að hann sé stórkostlegur karakter.

Við borðið sat vinur þeirra sem heitir Des og er hér á eyjunni í fyrsta sinn. Hann sagði að guðfaðir tvíburanna sinna, sem líka eru fimm ára, væri John Bon Jovi. Ég gaf ekki mikið út á það, hélt hann væri að grínast.

En þetta mun vera satt, Des hefur samið ótal lög sem hafa komist á vinsældalista í Bandaríkjunum – og er meðhöfundur lagsins fræga Living on a Prayer. Des – sem heitir Desmond Child – býðst til að koma til Íslands að miðla þekkingu sinni. Hann er hættur að drekka og ég held að honum leiðist.

Hann er hérna með finnskri hljómsveit sem heitir The Rasmus. Þeir eru að semja efni á plötu á hóteli hérna úti við klettabrúnina. Segjast hafa spilað í Reykjavík.

Faðir Jakobs er hins vegar Albhy Galuten, sem starfaði sem upptökustjóri með Bee Gees, Barböru Streisand, Eric Clapton og fleirum í eina tíð – vann meðal annars við tónlistina í Saturday Night Fever og Grease – en er nú sérfræðingur í tölvuöryggismálum. Starfar sem yfirmaður hjá Sony og heldur langar ræður yfir mér um allar hætturnar sem leynast á netinu varðandi einkalíf, höfundarrétt – ein leiðin sem tölvuþrjótar eru til dæmis farnir að fara er einfaldlega að stela persónum fólks, stofna fyrirtæki í nafni þess, vefja það skuldum, koma því í alls kyns vandræði…

Þarf kannski netlöggu?

• Senda á Facebook

Lótusinn

Í Odyseifskviðu er sagt frá lótusætunum. Þeir átu lótusinn og gleymdu öllu. Svona er lífið eiginlega hér á eyjunni. Annars er fullt tungl að koma yfir sjónhringinn. Nú getur maður farið að yrkja.

• Senda á Facebook

Dýr fiskur

Í gær keypti ég þrjá fiska af karli sem kemur hérna upp í þorpið á morgnana og selur fisk. Þeir voru samanlagt 1,7 kíló, kostuðu 52 evrur. Ég kann ekki að nefna þessa fiska, Grikkir kalla þá Barbounia.

Fiskur er dýr í Grikklandi. Hann er matur fyrir ríkt fólk. Vinkona mín hérna sem er aðeins eldri en ég segir mér að þegar hún var að alast upp hafi fiskur verið matur fátæka fólksins.

Nú eru kjúklingar og svínakjöt matur fátæka fólksins.

Um kvöldið fórum við niður á frekar afskekkta strönd, á litla tavernu sem þar er. Þar var fiskurinn grillaður fyrir okkur að hætti Miðjarðarhafsþjóða, í heilu lagi, með sítrónu, salti og olíu. Það er best.

Við erum skrítin þjóð Íslendingar. Höfum alltaf haft nóg af fiski en kunnum ekki að elda hann.

• Senda á Facebook

Afríka, íhlutunarstefna og Kínverjar

Der Spiegel gaf út stórmerkilegt sérhefti um Afríku. Þarna eru ýmsar merkilegar spurningar. Til dæmis er spurt að hve miklu leyti ástandið í Afríku sé hvíta manninum að kenna? Í skoðanakönnun sem gerð var í álfunni nýskeð kom í ljós að íbúar hennar töldu Robert Mugabe þriðja merkasta afríkumanninn – í fyrsta sæti var Mandela.

Mugabe hefur unnið sér það til frægðar að hrekja hvíta bændur af jörðum sínum. Um leið hefur hann steypt landi sínu í fátækt. Simbabwe var eitt sinn sagt vera aldingarður Afríku, þar eru merki um gamla og merkilega siðmenningu – nú ríkir þar glundroði og hörmungar.

Mugabe er talinn merkur af því hann gefur hvíta manninum langt nef. Með því skapar hann sér vinsældir í Afríku. En uppbyggileg er þessi stefna ekki. Það er líka erfitt að horfa framhjá því að flestu hefur hnignað í Afríku síðan nýlenduþjóðirnar slepptu takinu. Fimmtíu árum síðar er varla vit í að halda áfram að veifa ritum Franz Fanon og kenna Vesturlöndum um allt illt.

— — —

Annað sem er spurt um er íhlutunarstefna. Að hve miklu leyti eiga ríki heims að grípa inn í málefni þjóða sem teljast fullvalda? Þegar þar ríkja styrjaldir, kúgun, hungur, morðæði. Að sumu leyti hafa Bush og Blair komið vondu orði á íhlutunarstefnu með stríðinu í Írak. Því má samt ekki gleyma að Saddam Hussein var ógeðslegur harðstjóri, morðhundur sem dáði Stalín. Stríðið við hann var kannski háð á röngum forsendum, en það hefði þurft að steypa honum fyrir löngu.

Hefði ekki þurft að grípa miklu oftar inn í málefni Afríku líkt og gert var í Sierra Leone fyrir nokkrum árum? Vestrið hefur látið eins og stórstyrjaldir í Afríku komi því varla við. Í Kongó hefur geisað það sem kallað er fyrsta afríska heimstyrjöldin. Ófriðurinn hefur annað slagið breiðst út til landanna í kring. Alþjóðasamfélagið horfði undrandi og aðgerðarlaust á fjöldamorðin í Rúanda. Nú er hið sama uppi á teningnum í Darfur – þar er fólk brytjað niður í þúsundatali. Í Spiegel er talað um að jafnvel þurfi að taka hluta af Afríku í einhvers konar gjörgæslu – trauhand er það kallað í blaðinu.

Það er sagt að svona aðgerðir þurfi að hafa samþykki Sameinuðu þjóðanna. Annars séu þær ekki lögmætar. En innan SÞ eru þjóðir sem sjá sér hag í að vera á móti slíkri íhlutun. Nú telja Bandaríkjamenn Súdan stuðningsríki sitt í baráttunni gegn hryðjuverkum. Sjónir manna beinast líka að Kína. Kínverjar hafa í stórum stíl verið að vingast við Afríku. Þeir eru sólgnir í olíu og náttúruauðlindir álfunnar. Það er sagt að Kínverjar sjái Afríku sem tækifæri, ekki sem vandamál eins og Vesturlönd.

— — —

Kínverjar spyrja heldur engra spurninga. Þeim er sama hvernig stjórnarfarið er í þeim ríkjum sem þeir versla við. Þeir kunna ágætlega við sig í félagsskap harðstjóra og einræðisherra sem njóta góðs af vináttunni, styrkja tök sín, auðgast. Kínverjar eru líka skeytingarlausir um hvernig farið er með vinnandi fólk – heima hafa þeir sjálfir byggt upp samfélag sem reiðir sig á þrælavinnuafl og er á góðri leið með að verða hið mest mengandi í veröldinni.

Kínverjar eru út um allt í Afríku. Það er ábyggilega ekki góðsemi sem býr þar að baki. Der Spiegel telur að til langs tíma geti áhrif þeirra reynst mjög varasöm.

• Senda á Facebook

Skoskur Halldór

Tony Blair er að fara frá í dag.  Mér dettur ekki margt í hug að segja í því sambandi. En það sýnir hvað hann hefur verið öflugur að andstæðingur hans í pólitík, David Cameron, er lifandi eftirmynd hans í pólitísku tilliti – eins og snýttur út úr nefinu á Blair.

Það segir sína sögu. Bretland hefur lifað dæmalast velmegunarskeið undir Blair. Samt verður hann kannski ekki talinn jafn merkur forsætisráðherra og hann hefði viljað.

Annað sem náði miklum hæðum hjá Tony Blair var pólitískur spuni. Það verður alltaf vandasamara að afrugla það sem stjórnmálamenn segja.

Nú tekur Gordon Brown við. Íslensk vinkona mín sem býr í London segir að hann sé bresk (skosk) útgáfa af Halldóri Ásgrímssyni.

• Senda á Facebook

Hitinn mikli

Á bílastæðinu við hótelið þar sem við dveljum halda til tvær kindur og stundum asni.

Þetta er ósköp vinalegt en mikið hlýtur skepnunum að vera heitt.

Hitabylgja gengur yfir austanvert Miðjarðarhafið. Í gær náði ég að sjá helminginn af sjónvarpsfréttatíma. Þar var ekki fjallað um neitt annað en hitann. Í Aþenu fór hann upp meira en 42 gráður – hér úti á eyjunni hafa líklega verið svona 37-38 gráður.

Það er algjört logn sem er óvenjulegt. Sjórinn er óvenju heitur miðað við árstíma. Um svipað leyti í fyrra var hann svo kaldur að maður komst varla ofan í.

Rafmagnið fer af annað veifið. Greinilegt að kerfið þolir ekki alla loftkælinguna. Það er einn hraðbanki hér á eyjunni. Hann hefur verið bilaður í fjóra daga svo brátt verður maður uppiskroppa með fé. Kortanotkun er ekki útbreidd hér.

Konan mín getur kannski unnið fyrir sér með því að elda ofan í fólk. Sjálfur kann ég ekkert sem getur komið að gagni í sjálfsþurftasamfélagi. Ég get bara setið með körlunum allan daginn og drukkið kaffi.

• Senda á Facebook

CHURCHILL OG ÖRLAGASTUNDIN

Í nýútkominni bók, A History of Modern Britain, skrifar Andrew Marr um örlagastund, augnablik sem hann segir að hafi haft áhrif á allt sem eftir kom. Þetta var 28. maí 1940. Þýski herinn hafði lagt undir sig Frakkland, Niðurlönd, Noreg og Danmörku. Breski herinn var innikróaður í Dunkirk og var að reyna að komast undan á flótta með öllu sem flaut. Milli Hitlers-Þýskalands og Sovétríkja Stalíns ríkti griðasáttmáli. Í skjóli hans höfðu ríkin skipt milli sín Póllandi, Eistlandi, Lettlandi og Litháen. Leyniviðaukar við samninginn hafa síðar komið fram, þeir sýna að svikráðin voru slík að harðstjórarnir höfðu beinlínis ákveðið að skipta milli sín gjörvallri Evrópu.

Bretland var í raun eina ríkið í heiminum sem enn stóð uppi í hárinu á nasistum. Þennan dag var spurning um uppgjöf eða ekki. Hugmyndir Jeans Monnet og De Gaulles um að sameina Bretland og Frakkland gegn aðsteðjandi hættu höfðu dottið uppfyrir. Petain marskálkur kallaði þær hlægilegar og myndaði leppstjórn nasista. Winston Churchill var loks orðinn forsætisráðherra, hann hafði áður verið einangraður í þeirri afstöðu sinni að Münchenar-samningurinn væri vanvirða – þótti skrítinn, fullur og sérvitur.

Með Churchill í sérstakri innri ríkisstjórn – war cabinet – voru tveir erki-griðkaupamenn, Chamberlain sem hafði verið fagnað eins og hetju eftir München en dó stuttu síðar og Halifax lávarður sem nokkrum misserum áður hafði ekki átt nógu fögur orð til að lýsa foringjum nasista (hann lofaði meðal annars „einlægni Hitlers“). Þeir voru úr Íhaldsflokknum.

Frá Verkamannaflokknum sátu í stjórninni Clement Attlee, sem strax eftir stríðið átti eftir að verða einn merkasti forsætisráðherra Bretlands, en var óreyndur í alþjóðamálum, og Arthur Greenwood, stjórnmálamaður sem er flestum gleymdur en átti þarna sína frægðarstund. Churchill sjálfur var flokkaflakkari, þótti alltaf lélegur flokksmaður – líklega hefði stjórnin reynt að semja um frið ef þar hefðu einungis setið íhaldsmenn.

Friðarsamningur milli Bretlands og Þýskalands á þessum tíma hefði breytt gangi mannkynssögunnar. Hugmyndir voru uppi um að Mussolini hefði milligöngu um slíkan samning. Afleiðingarnar hefðu hugsanlega verið þær að í London hefði verið mynduð einhvers konar leppstjórn nasista. Áætlanir voru uppi um að flytja kónginn og fjölskyldu hans til Kanada. Samningsstaða Breta var ekki sterk. Ef atburðarásin hefði verið þessi hefðu Bandaríkjamenn líklega ekki blandað sér í stríðið – þar innanlands var mikil andstaða gegn því.

Staðan hefði ekki verið ólík því sem Robert Harris lýsti í spennusögunni Föðurland. Þýskt áhrifasvæði hefði náð frá Skotlandi og austur í Úralfjöll. Þjóðverjar hefðu verið einráðir í Evrópu. Þeir heðu líklega sigrað Sovétmenn. Bandaríkin hefðu átt sitt veldi vestanhafs og kringum Kyrrahafið. Ísland hefði líklega lent á þýska svæðinu. Þjóðverjar hefðu komið hingað fyrr eða síðar.

En Churchill var maður stundarinnar. Hann varð á augabragði stórbrotinn leiðtogi þjóðar í stríði. Hann sannfærði ríkisstjórnina um að ekki kæmi annað til greina en að berjast – naut þar stuðnings Attlees sem var sósíalisti en líka þjóðhollur með afbrigðum. Churchill hélt fræga ræðu þar sem hann sagði að saga þjóðarinnar skyldi ekki enda fyrr en hún lægi köfnuð í blóði.

Kona ein skrifaði á bloggsíðu og lagði út af einhverju sem ég skrifaði frá Berlín um daginn. Hún vildi kalla Churchill stríðsglæpamann – að mig minnir út af Dresden. Churchill var vissulega breyskur maður. Furðulegur að mörgu leyti. Það er til dæmis líka hægt að gagnrýna hann fyrir að skila aftur flóttamönnum frá Sovétríkjunum og Júgóslavíu – hermönnum, stríðsföngum og fleiri – eftir stríðið. Þeirra beið margra vís dauði.

En þarna var Churchill algjörlega réttur maður á réttum tíma. Og það er þetta sem gerir Churchill að tröllaukinni persónu í mannskynssögunni. Breska heimsveldið hrundi eftir þetta. Það var óhjákvæmilegt. Bretar höfðu í raun ekki efni á að heyja stríð – aðstoðin sem kom frá Bandaríkjunum var keypt miklu dýrari verði en talið hefur verið. Churchill var svo settur af í kosningum nokkrum dögum eftir að stríðinu lauk. En það var að vissu leyti lógískt. Það var áfall fyrir hann, en þegar hann var búinn að ná sér sagði hann:

„Þetta er lýðræðið, þetta er það sem við börðumst fyrir.“

• Senda á Facebook

OFFRAMBOÐ

Menn geta skrifað bækur um ýmislegt – eitt af því sem er örugglega offramboð af eru bækur um Bítlana.

Ég var að lesa um nýútkomna bók um hljómsveitina. Aðalkenningin í henni er sú að Bítlarnir hafi eiginlega ekki borið sitt barr eftir að Pete Best hætti…

• Senda á Facebook

FOLEGANDROS

„Blöðin koma þriðja júlí…“ var mér sagt þegar ég spurði í einni búðinni hérna.

Hér er eiginlega ekkert netsamband, ég sendi þessa færslu með skipspósti.

Eyjan hefur þau áhrif á mann að maður heyrir voða lítið frá umheiminum og eftir smátíma er manni alveg sama.

Maður sér að börnin hafa stækkað frá því í fyrra. Strákur sem stríddi Kára í fyrrasumar er nú orðin stór og ábyrgur og heldur verndarhendi yfir honum gagnvart hinum börnunum, Kári horfir á hann með stjörnur í augum. Talar um sig og Vassilis besta vin sinn. Sumir eru búnir að eignast ný börn eins og Elektra sem auðvitað á strák sem heitir Sófókles.

Sem betur fer sé ég ekki að neinn hafi dáið. Þegar við vorum hérna í fyrrasumar keyrði strætóinn á eyjunni yfir litla hundinn hans Kosta. Kosta á búð með mömmu sinni og ábyggilega nokkrar eignir. En hann er einstaklega vænn maður – það er sagt að hann sé eini íbúi eyjarinnar sem hefur aldrei staðið í útistöðum við neinn.

Þannig að þetta var frekar sorglegt. Kári tárast enn þegar hann hugsar um það. Ég held að hann sé búinn að eignast nýjan hund – en það er ekki alveg það sama. Hinn var svo einstaklega lítill og ræfilslegur.

Um daginn var ég á ströndinni við sólarlagsbil. Þá sá ég sýn. Glæsilegt skip kom siglandi inn í víkina. Litlum báti var skotið frá skipinu. Úr bátnum stigu álfkona – svona um nírætt en furðu léttfætt – og ungur glæsilegur maður sem hélt á stórum bunka af hvítum handklæðum og baðsloppum.

Konan synti í sjónum, en þjónninn var enn að breiða úr handklæðunum þegar ég fór.

• Senda á Facebook