Færslur fyrir desember, 2006
Ekki blogg – gleðilegt ár
Nú þegar árið er að renna sitt skeið langar mig að taka fram að ég hef aldrei skrifað blogg. Sögu mína á internetinu má rekja til 1. febrúar árið 2000, sem er sirka fimm árum áður en bloggið var fundið upp. Þar af leiðandi get ég ekki verið bloggari. Ég hef skrifað á netið í næstum sjö ár. Ég er líka að sumu leyti sammála Jónasi Kristjánssyni um að að bloggið sé ekki sérlega merkilegt – alvöru dagblöð eru miklu merkilegri. Best eru reyndar blöð sem hafa sterka nærveru á vefnum, eins og til dæmis Guardian og New York Times.
Ég er enginn aðdáandi fríblaða, þau eru mestanpart auglýsingarusl og ég vorkenni fólki sem vinnur á þeim – en það er merkilegt að vera uppi á tíma þegar er skrifað svona rosalega mikið. Ef við reiknum saman dagblöð, internetið, sms, bókmenntir, texta með kvikmyndum, allt heila klabbið, hefur líklega aldrei verið skrifað jafn mikið í sögu mannkynsins. Það verða sjálfsagt ekki til mörg frábær bókmenntaverk, tími þeirra er ef til vill liðinn; en líklega hefur aldrei jafnmargt fólk verið jafnvel menntað og nú og tjáningarþörfin er hreint ofboðsleg. Þetta er að mestu leyti gott – samfélag þar sem fer fram svo áköf samræða verður ekki ofurselt einræði né ofbeldi. Það er of margt sem grefur undan valdinu.
Við lifum á efnishyggjutímum. Þegar ég var að alast upp voru peningar ekki í tísku, ég man ekki eftir neinum sem pældi í peningum. Eftir stríðið ríkti vinstri sveifla í heiminum í heilan mannsaldur. Marshall aðstoðin kom til Evrópu – var sumpart sósíalismi líka. Svo kom helvítís kerlingin hún Thatcher – á tíma hennar urðu auðmenn eins og hálfguðir. Hún eyðilagði breskt samfélag; eftr situr dónalegasta fólk í heimi. Maður skyldi vara sig á fólki sem hefur hugmyndafræði eins og hún og Hannes og Davíð. Sagan hefur sýnt að hálfvelgja er miklu betri. Fátt er hættulegra en ofstækisfólk. Þess vegna er ég hrifinn af Geir Haarde. Hann virkar linur.
Við upplifðum þetta ekki fyrr en seint og síðarmeir á Íslandi, erum alltaf meira en áratug eftir umheiminum, en nú sífellt verið að fjalla um peningamenn í fjölmiðlunum – eiginlega aldrei nema í aðdáunartóni. DV hefur talið sig vera gagnrýninn fjölmiðil en smjaðrar fyrir billjónerum. Þegar ég var á Hótel Borg fyrr í dag var mér sagt að hótelið væri fullt af rússneskum milljarðamæringum sem hefðu hver um sig borgað fjörutíu milljónir fyrir áramótaveisluna. Miðað við það er fimmtán milljóna veisla Hannesar Smárasonar á Búðum óttalega smá. Við eigum barasta ekki að skríða fyrir þessu. Misskipting slítur samfélagið í sundur. Það endar með illindum. Bjöggarnir og þeir hjá KB banka eru of heimskir og gráðugir til að fatta það. Of uppteknir við að rýja þjóðina inn að skyrtunni með vaxtaokrinu. Eins og lánakjörin eru núna eru þeir komnir langleiðina með að slátra mjólkurkúnni.
Það er ennþá tekist á um virkjanir. Mér finnst reyndar að baráttan um þær hafi farið út í öfgar. Það er talað um Ísland sem besta og merkilegasta land í heimi. Land, þjóð og tungu – og allt það drasl. Ég dvel á grískri eyju öll sumur. Sumpart er jarðfræðin þar merkilegri en á Íslandi. Svo fór ég til Istanbul í sumar, síðan til Ankara og Trabonspor. Það liggur á miðri sprungunni í gegnum Miðjarðarhafið. Miðausturlönd eru sumpart hræðileg en fögur.
Sumt í umræðunni um þjóðernið er sérlega hrapallegt. Hefur þetta fólk kannski aldrei komið til útlanda? Það er farið að dikta upp nýja þjóðsöngva. Illu heilli hljómar það stundum líkt og blóð og jarðar stemming -blut und boden – fjórða áratugarins. Die Fahne hoch. Það missti mig hér um árið þegar það fór að gaula Ó Guðs vors lands og raða upp fánum á hálendinu.
Öfgaþjóðernishyggja ómarismans og Draumalandsins hefur sjálfsagt vakið okkur til umhugsunar. Ég velti samt fyrir mér hvort þessar hugmyndir séu svo óumburðarlyndar að megi kenna þær við fasisma. Ísland með algjöra sérstöðu, betra en allt hitt. Ég sæi rasisma Frjálslynda flokksins og ómarismann ná þægilegri lendingu saman. Svo er það Draumalandið með sínu ofstæki sem gerir ráð fyrir framtíðarríki þar sem er ekki leyfð nein ófullkomnun. Þetta er einhvers konar anti-Lenín. Vinstri menn búnir að tapa fyrirmyndarríkinu, í örvæntingarfullri leit að einhverju öðru. Kapítalismi sem hefur verið breytt í graut. Ekki rafvæðing, heldur slökkt ljós svo við getum séð stjörnurnar. Labbað yfir Kaldadal í skerandi einsemd.
Ef satt er að heimurinn sé á tortímingarbraut vegna gróðurhúsaáhrifa munum við þurfa að nýta flestar orkulindir okkar – kannski ekki í álframleiðslu, heldur í eitthvað sem kemur í staðinn fyrir olíu. Virkja og virkja. Einu sinni vorum við þjóð sem hafði svo lítið ljós að það sást ekki á mill bæja – ómarisminn, Draumalandið og Reykjavíkurakademían vilja fara aftur þangað en ég vona að við hin viljum hafa ljós og birtu. Firringin er ofboðsleg. Ég vil frekar láta mér þykja vænt um fólk en heimskt grjótið við Kárahhjúka – syrgi verkamennina sem þar missa heilsuna og lífið en ekki steinana og meint náttúruundur. Menntafólkinu í Reykjavík er algjörlega sama um Kínverjana og Portúgalina sem þarna vinna – en í huga þess er lónið þráhyggja.
Ég leyfi mér að setja mig í spor afa míns, sveitapilts sem ólst upp fyrir aldamótin þarsíðustu, þetta er árið 1902 – ég sé hann fyrir mér horfa út í myrkrið og sjá ekki einu sinni næsta bæ. "Eitthvað annað" er bara ekki nógu gott. Góðærið varir ekki að eilífu – allavega ekki ef menn trúa því sem þeir eru sjálfir að segja um loftslagsbreytingar.
Svo óska ég lesendum síðunnar árs og friðar.
Saddam hengdur, dapurt líf pólitíkusa, góður tími, Kryddsíld
Jónas Kristjánsson vitnaði um daginn í bókina The March of Folly eftir Barböru Tuchman. Mér hefur líka oft verið hugsað til þessarar bókar undanfarna mánuði og ekki síst í dag eftir aftöku Saddams Husseins. Tuchman skrifaði um hvernig heimska leiddi til glötunar í mörgum frægum styrjöldum fortíðarinnar, allt frá Trjóju til Víetnam. Heimskan ríður heldur ekki við einteyming í Írak. Öllu siðmenntuðu fólki býður við aftökunni og myndum af henni sem eru sýndar aftur og aftur í sjónvörpum heimsins – þessu litla herbergi, úlpuklæddum mönnum með lambúshettur sem hengja einræðisherrann gamla. Þetta var ömurlegt sjónarspil.
Þeir hreykja sér kannski hátt yfir þessu í Washington. Samkvæmt kokkabók Bush eru dauðarefsingar allra meina bót. Þar hefur líka verið eindregin tilhneiging til að persónugera stríðið með sífelldu tali um Saddam. Það var reynt að kenna honum um 11/9 og honum var jafnvel líkt við Hitler. Samt var hann sérstakur vinur Bandaríkjanna fram til 1990 – á tímanum þegar hann framdi sína verstu glæpi. Kannski vildu Bandaríkjamenn ekki að hann fengi að lifa til að segja alla sólarsöguna.
— — —
All political lives end in failure var haft eftir breska íhaldsmanninum Enoch Powell. Mér varð hugsað til þessara orða þegar ég las viðtalið við Davíð Oddsson í Nordisk Tidskrift – kaflann þar sem hann talar um fátæktina, dylgjurnar, rógburðinn og svívirðingarnar sem stjórnmálamenn sitja undir.
Jú, kann að vera að öll líf í pólitík endi beiskju, en ég vissi ekki að þau enduðu líka í fátækt. Það dugir líklega ekki til að ráðherrar hafa næstum milljón á mánuði og bestu lífeyriskjör á byggðu bóli.
— — —
Tíminn milli jóla og nýárs er ferlega góður. Það er slaki í þjóðfélaginu, maður þarf eiginlega ekki að gera neitt. Best að njóta þess, svo koma áramótin með sinni vitleysu og þá nýtt ár, nánast eins og reiðarslag. Fyrstu dagar ársins eru mjög einkennilegir, þá er eins og allir séu í losti.
— — —
Ég verð í Kryddsíldinni á morgun ásamt Sigmundi Erni og formönnum flokkanna. Það er talið að þetta sé í sautjánda sinn sem þátturinn er sendur út. Kryddsíldin hefst klukkan tvö og er send út frá Hótel Borg eins og endranær. Jón Sigurðsson er nýliði í þættinum, en það er athyglisvert að einungis tveir þátttakendanna voru þarna í hittifyrra, Steingrímur J. Sigfússon og Guðjón Arnar Kristjánsson. Þrír nýjir formenn munu leiða flokka í kosningunum í vor, Ingibjörg Sólrún, Geir Haarde og Jón.
Ég á von á að þessi þáttur verði skemmtilegur, enda af nógu að taka: Stóriðja, Saddam, innflytjendur, okurvextir, krónan, misskipting, skattalækkanir, kosningar, stjórnarmyndanir svo fátt eitt sé nefnt.
— — —
Nefni svo að nokkurs konar áramótauppgjör mitt birtist í nýjasta hefti tímaritsins Ísafoldar. Ekki aðgengilegt á netinu.
Stækkun álversins, ræða útvarpsstjóra, aftaka Saddams
Ég á von á því að stækkun álversins í Straumsvík verði samþykkt. Nálægðin við álverið hefur náttúrlega verið mikilvæg fyrir Hafnarfjörð í gegnum tíðina. Þarna hafa mörg hundruð manns haft nokkuð vel launaða vinnu, ef fjölskyldur þeirra eru taldar með og margföldunaráhrifin má fullyrða að álverið hafi að nokkru leyti haldið uppi lífinu í Hafnarfirði. Þarna hefur verið áberandi lítil starfsmannavelta – sem bendir til þess að þeir sem vinna þarna séu nokkuð ánægðir.
En kosningabaráttan á sjálfsagt eftir að verða heit. Nú er sjálfur Ögmundur kominn í framboð í Kraganum. Þar hafa Vinstri grænir haft afar lítið fylgi. Flestir bæirnir í Kraganum eru íhaldsbæli, fyrir utan Hafnarfjörð sem er kratabæli. Vinstri grænir munu reyna að gera sér eins mikinn mat úr álverskosningunni og mögulegt er. Það hentar þeim vel að atkvæðagreiðslan sé á miðjum kosningavetri. Á sama tíma verður erfitt fyrir Samfylkinguna með Gunnar Svavarsson, forseta bæjarstjórnar í Hafnarfirði í fararbroddi, að reka það af sér að hún sé í aðra röndina stóriðjuflokkur.
Í því sambandi má minna á að það voru ekki síst kratar sem á sinni tíð véluðu um að álverið yrði byggt. Gylfi Þ. var þá viðskiptaráðherra í stjórn með Sjálfstæðisflokknum en Hafnarfjarðargoðinn Emil Jónsson utanríkisráðherra. Í Alþýðubandalaginu voru hins vegar öfl sem litu á þetta sem hrein landráð, létu öllum illum látum, hömuðust, gott ef ekki voru reistar níðstangir af þessu tilefni. Sósíalistar trúðu að með þessum gjörningi yrði Ísland bókstaflega afhent útlendum kapítalistum – það kom náttúruvernd minnst við.
Annars er hætt við að kosningabaráttan snúist upp í vitleysu ef Alcan ætlar að halda áfram að gefa bæjarbúum í Hafnarfirði geisladiska og bjóða þeim á íþróttakappleiki – eða hverju finna þeir upp á næst? Sjónvarpsauglýsingin sem þeir eru að sýna er líka hálf vemmó. Fólk er ekki svona mikil fífl.
Loks bendi ég í þessu sambandi á bloggfærslu eftir framkvæmdastjóra þingflokks Samfylkingarinnar, ég veit ekki – en kann að vera að hann sé í röngum flokki?
— — —
Páll Magnússon vill ekki flytja ávarp útvarpsstjóra. Það var líklega barn síns tíma. Eitt sinn var talið nauðsynlegt að útvarpsstjóri væri gamaldags menningarmaður, helst norrænufræðingur, sem stæði föstum fótum í arfleifð þjóðarinnar, kallaðist helst á við þjóðskáldin í starfi sínu. Vilhjálmur Þ. Gíslason, Andrés Björnsson og Heimir Steinsson voru dæmigerðir svona menn, Kristján Eldjárn var það raunar líka en hann var gerður að forseta.
Á þessum tíma var ekki talið nauðsynlegt að útvarpsstjóri hefði vit á rekstri, hins vegar átti hann að geta sagt eitthvað þjóðlegt, gott og sæmilega viturlegt á stórhátíðum.
Páll les Njálu á hverju ári – gæti sjálfsagt flutt hinar dægilegustu Njáluskýringar – en ætlar að hlífa þjóðinni við því. Við því er ekkert að segja. Ég vil hins vegar beina því til hans að hann gerist enn róttækari og leggi líka niður áramótaskaupið frá og með þarnæstu áramótum.
Ég nenni ekki að rökstyðja þetta núna – læt kannski verða af því seinna en geri svosem ekki ráð fyrir að mikil eftirspurn sé eftir því.
— — —
Nú eru taldar horfur á að Saddam Hussein verði hengdur í fyrramálið. Írak sekkur enn lengra niður í hreinan barbarisma. Dauðarefsingar eru ógeð hver sem á í hlut. Réttarhöldin yfir Saddam voru misheppnaður skrípaleikur. Blair og Bush hafa ekki það móralska vald sem þarf til að lífláta einræðisherrann gamla. Hversu margir munu líka bíða bana vegna aftökunnar – er ekki líklegt að átökin magnist enn í landinu í kjölfar hennar? Hvað verða saklaus fórnarlömbin mörg í þetta skiptið?
Davíð í pólitík, okurvextir, Dómínós
Samkvæmt þessu (sem ég var reyndar búinn að segja frá fyrir jól) og þessu er Davíð Oddsson ekki bara að káfa utan í pólitíkinni, hann er kominn á fullt í hana aftur. Hann viðrar ekki bara skoðanir á efnahagsmálum, heldur líka þróunaraðstoð, Evrópusambandinu og framboðinu til öryggisráðsins. Hvernig ætli þetta mælist fyrir hjá forystu flokksins – takið líka eftir orðum um nýjan framkvæmdastjóra hans?
— — —
Það er ekki oft að maður les greinar sem birta manni nýja sýn á jafn þreytt og snúið umræðuefni og vexti. Svoleiðis texta las ég þó í Fréttablaðinu í morgun, greinin er eftir mann sem ég þekki ekki neitt,Andrés Magnússon, og er sagður vera íbúðalánagreiðandi í Noregi. Hann kemst að þeirri niðurstöðu að íbúðalán séu 6-15 sinnum dýrari á Íslandi en í nágrannalöndunum og furðar sig á fálæti stjórnmálamanna, fjölmiðlamanna og hagfræðinga um þetta efni.
Og svo beinir hann sjónum sínum að krónunni og segir:
"Íslensk króna er tæknileg viðskiptahindrun, hún verndar fákeppni og okurvexti, ávinningur af henni er hverfandi en ókostirnir gífurlegir."
Þessu er Davíð Oddsson nú ekki sammála í viðtalinu við Nordisk Tidskrift.
Annars skrifar Andrés Magnússon orðrétt:
"Bregðum okkur aðeins á netið, við skulum skoða heimasíður nokkurra banka, nánar tiltekið lánareiknivélarnar þeirra. Láta mun nærri að íbúðarlán landsmanna nemi 1.000 milljörðum. Ef þessi tala (nokkur núll geymd) er slegin inn í reiknivél t.d. Landsbankans, með þeirri tölu í verðbólguþættinum sem bankinn ráðleggur, þá fæst út að landsmenn eru að borga fimmtánfalda þessa upphæð í vexti og kostnað á 40 árum. Með öðrum orðum, rúmlega fimmtán þúsund milljarða kostar landsmenn að fá þessa upphæð að láni. Ef við spáum nú lágri verðbólgu næstu 40 árin, t.d. 4,5%, þá þurfa landsmenn að greiða nærri því sexfalda lántökuupphæðina fyrir að hafa þessa upphæð að láni um hríð. Ef við förum nú inn á reiknivél Glitnis og tökum þessa upphæð að láni í erlendri mynt þá er kostnaðurinn svipaður og lántökuupphæðin.
Og það þrátt fyrir að Glitnir hefur haldið þeim þjóðlega sið að bjóða Íslendingum miklu hærri vexti í erlendri myntinni hér heima heldur en þeir bjóða á heimasíðum banka sinna erlendis. Af þessu sést að 40 ára íbúðarlán eru 6 til 15 sinnum dýrari á Íslandi heldur en í nágrannalöndum okkar."
Er ekki mál að linni?
— — —
Nú hafa verið fréttir af Dómínós-pítsu sms-inu í fjóra daga samfleytt. Mætti halda að þetta væri heitasta fréttamál ársins. Ég fékk ekki svona sms af þeirri einföldu ástæðu að ég myndi aldrei kaupa pítsu hjá Dómínós. Þeir hafa ekki símann hjá mér. Pítsurnar hjá eru vondar, ekkert nema útblásið brauð. Þær eru miklu betri pítsurnar í Eldsmiðjunni – og þeir sendu ekkert sms.
Annars eru pítsur almennt frekar vondar og dýrar á Íslandi – þrátt fyrir hvað við étum mikið af þessari fæðutegund. Einu sinni opnaði hópur íslenskra athafnamanna keðju pítsustaða í Kaupmannahöfn. Þeir héldu að þeir gætu kennt Dönum sitthvað í pítsuáti. Þetta reyndist vera misskilningur. Aðaleinkennið á íslensku pítsunum var hvað þær voru dýrar. Danir héldu áfram að kaupa pítsur á tyrkjabúllum þar sem þær kostuðu ekki nema svona þrjátíu danskar krónur stykkið.
Nýr lögreglustjóri, Gerald Ford, skattar
Nú les ég að Stefán Eiríksson, fyrrverandi skrifstofustjóri í dómsmálaráðuneytinu, sé orðinn lögreglustjóri höfuðborgarsvæðisins. Þetta fór framhjá mér þegar ég var úti í sumar. Maður man aðallega eftir Stefáni sem aðalgaurnum í Falun Gong málinu hérna um árið. Þá fannst manni hann fara langt út fyrir verksvið sitt – eins og honum þætti sérstaklega mikið varið í að djöflast í þessum söfnuði, stofna fangabúðir og passa kínverska einræðisherra. Eða kannski var Stefán bara fall guy í málinu, sá sem þurfti að taka skellinn vegna þess að ráðherra hans var annars staðar. En vinsæll getur Stefán varla talist eftir þessa atburði.
En altént hefur Stefán komið sér svo vel í mjúkinn hjá yfirmönnum sínum að hann fær þetta háa embætti þrátt fyrir ungan aldur og þrátt fyrir að hafa ekki starfað í lögreglunni. Samkvæmt Vef-Þjóðviljanum er þetta skoðun Stefáns á mótmælum – hún hefur greinilega ekki breyst mikið síðan á tíma Falun Gong látanna:
"Það er að sjálfsögðu ekki boðlegt við skipulagningu löggæslu, eða mat á því hvort stöðva eigi ólögmæta háttsemi, að horfa til þess í hvaða tilgangi tiltekið lögbrot er framið og miða ákvörðun um að stöðva hið ólögmæta ástand við það. Lögreglan getur ekki og má ekki bregðast öðruvísi við rúðubroti, skemmdarverki, frelsissviptingu eða annarri ólögmætri háttsemi eftir því hvort tilgangurinn er að mótmæla framkvæmdum við Kárahnjúka, ákvörðunum Alþjóðabankans eða einhver önnur ótilgreind skemmdarfýsn. Ef opnað er fyrir slík sveigjanleg viðbrögð eftir því hver tilgangurinn að baki lögbroti er, þá fyrst erum við farin að nálgast atriði sem vega að rótum þess lýðræðisskipulags sem við viljum og eigum að varðveita."
Nú er ég ekkert sérlega vel að mér um löggæslu, en held að sé mikilvægt að yfirmenn í lögreglunni séu vitrir og umburðarlyndir, hafi góða dómgreind – gott er líka ef þeir hafa reynslu af mannlegum samskiptum og breyskleika og njóta virðingar samborgaranna. Voru virkilega engir innan lögreglunnar sem hægt var að setja í þetta djobb?
— — —
Gerald Ford, fyrrverandi Bandaríkjaforseti sem nú er látinn, mun hafa verið eini forseti Bandaríkjanna sem aldrei var kosinn í embætti. Hann var gerður að varaforseta eftir að Spiro Agnew varð að segja af sér vegna spillingarmála 1973 og svo varð hann forseti þegar Nixon hrökklaðist frá 1974. Ford tapaði svo fyrir Jimmy Carter sem tók við af honum 1976. Þetta var líklega besti karl, allavega miðað við forvera sinn, sem sumir segja að hafi verið einna greindastur Bandaríkjaforseta en um leið hvað einkennilegast innrættur.
Ford var hins vegar ekki talinn reiða vitið í þverpokum. Það var einmitt um hann sem var sagt að hann gæti ekki gengið og tuggið á sama tíma. Þetta er haft eftir orðháknum Lyndon Johnson. Hið sanna mun þó vera að Johnson sagði að Jerry Ford væri svo heimskur að hann gæti ekki prumpað og tuggið tyggjó á sama tíma.
— — —-
Bendi svo á þessa grein eftir Nick Cohen úr Observer. Þarna er spurt þeirrar hvers vegna verkafólk og millistéttin eigi að borga skatta á 21. öldinni meðan ríkt fólk sé að miklu leyti undanþegið þeim. Þetta er stórpólitísk spurning og kannski ein sú mikilvægasta sem stjórnmálamenn þurfa að fást við á næstunni. Allavega er víst að kerfið er eitthvað bjagað eins og það er nú.
Gleðileg jól
Ég óska lesendum þessarar síðu gleðilegra jóla. Myndin sem fylgir með er ekki af gestum í Silfri Egils heldur jólasveinum og er teiknuð af Kára fjögurra ára. Hafið það gott yfir hátíðarnar.
Útrásarvíkingar, Manuela, Dunkleosteus
Í stjórn Straums-Burðaráss sitja allir helstu útrásarvíkingarnir, Björgólfur Thor, Jón Ásgeir, Hannes Smárason, Eggert Magnússon. Það gefur mjög ákveðin skilaboð þegar þeir ákveða að skipta úr krónunni yfir í evrur. Davíð Oddsson er fjarskalega móðgaður yfir þessu, gat ekki leynt gremju sinni á blaðamannafundi á fimmtudag. Sagði að þótt fjármálastofnanir hefðu leyfi til að gera þetta, þá væri ekki ætlast til að þær gerðu það. En nú eru breyttir tímar. Þegar lögin voru sett datt mönnum ekki í hug að innan fárra ára hefðu bankarnir meirihluta tekna sinna erlendis.
Í viðskiptalífinu ganga sögur um að Davíð Oddsson hafi þrýst mjög á bankana um að skipta ekki yfir í evrur. Því hafi hann verið svo fúll yfir þeim fréttum að Straumur-Burðarás ætli að fara að gera upp í evrum. Sagan segir líka að hjá KB banka (sem brátt mun heita Kaupþing) séu menn gramir yfir þessu – þeir hafi látið undan þrýstingnum úr Seðlabankanum en horfi nú á Straum-Burðarás taka þetta skref.
Nú er spurning í hvaða hlutverki Davíð Oddsson er? Er hann seðlabankastjóri eða er hann kannski ennþá forsætisráðherra? Er hann hugsanlega í aðra röndina að reyna að verja pólitíska arfleifð sína?
Annars fór ég rangt með í gær þegar ég fullyrti að Davíð hefði sagt að fyrr skyldi hann dauður liggja en við gengjum í Evrópusambandið. Hið rétta er að Davíð sagði að hann myndi ekki skipta um skoðun um Evrópusambandið nema hann yrði galinn.
— — —
Ég heyrði í útvarpinu að Manuela Wiesler flautuleikarin sé dáin. Þegar hún bjó í Grjótaþorpinu fylgdi henni ferskur andblær þar hún kom gangandi niður brekkuna í bæinn. Hún setti mikinn svip á hann árin sem hún bjó, glaðvær, jákvæð og brosandi. Af því hún var frá Austurríki fannst mér dálítið eins og hún væri komin út úr Sound of Music.
Hún var líka framúrskarandi tónlistarmaður sem varpaði ljóma yfir íslenskt tónlistarlíf. Margir voru svolítið skotnir í henni – það er ekki furða að mörg íslensk tónskáld hafi samið verk sérstaklega fyrir hana. Það er skrítið að hugsa til þess að þessi kona sem er svo ung og glæsileg í huga manns sé látin og það svo langt fyrir aldur fram – aðeins 51 árs.
— — —
Um þetta skrímsli las ég á bloggvef Jóns Vals Jenssonar. Það kallast Dunkleosteus Terrelli, gat orðið á stærð við strætisvagn, vóg 8-10 tonn, var ógnarlegasta skepna samtíma síns, gat bitið hákarl í sundur í einum bita, var svo sterkt í kjaftinum að bitkrafturinn jafnaðist á við 5600 kíló á hvern fersentimetra. Það er alveg rosalegt. Eins gott að kvikindið var uppi fyrir næstum fjögur hundruð milljón árum.
Ég spyr eins og Kári: Var hann góður?
Nei.
Þessi mynd af ógnarfiskinum er líka góð. Jaws hvað?
Dauðaþoka, síðasti geirfuglinn, evrupælingar
Það berast fréttir af mikilli þoku í London. Maður leiðir hugann að gömlu Lúndúnaþokunni sem var sífellt verið að tala um í æsku minni. Þokan var eitt tákn Lundúna – í kvikmyndum sem áttu að gerast þar var gjarnan þoka. Jack the Ripper kom út úr þokunni; Vivian Leigh og Robert Taylor kvöddust á Waterloo Bridge í niðaþoku.
Þokan kann að hafa sínar rómantísku hliðar, en hún var ekki tómt grín. Að miklu leyti stafaði hún af kolareyknum sem lá yfir breskum borgum. Hún gat verið hættuleg, eyðilagði heilsu fólks og öndunarfæri, gerði litarraft þess fölt og óheilsusamlegt.
5. desember 1952 lagðist gríðarlega þykk þoka yfir Lundúni. Ástæðan var mikill kuldi og mikill kolareykur. Meira eða minna öll umferð í borginni stöðvaðist. Þokan stóð í fjóra daga, en í henni var að finna mikið af sóti og ýmis eiturefni. Það er talið að þessa daga hafi látist 4075 borgarar umfram það sem eðlilegt mátti teljast. Eftir það voru sett lög um að hreinsa loftið í Bretlandi, svokallað Clean Air Act. Lundúnaþokan er enda fremur sjaldgæf núorðið.
— — —
Náttúrugripasafn Íslands hefur verið á hrakhólum alla tíð, já eiginlega alveg síðan á þarsíðustu öld. Það á sér mjög merkilega sögu, einn þeirra sem vélaði um stofun þess var Benedikt Gröndal skáld og náttúrufræðingur. Safnið var lengi til húsa við þröngan kost í Safnahúsinu, þar sem nú er Þjóðmenningarhúsið. Svo var því komið fyrir uppi við Hlemm í ómögulegu húsnæði. Það er samt varla afsökun fyrir því að láta safngripi skemmast, hvað þá dýrgripi eins og síðasta Geirfuglinn sem var keyptur hingað dýrum dómum 1971.
Þegar ég var á Tímanum árið 1985 (hét kannski NT þá) skrifaði ég langa grein um húsnæðishallæri safnsins. Síðan hefur lítið gerst. En svona safn ætti að hafa mikið aðdráttarafl. Kannski væri sniðugast að tengja það með einhverjum hætti sjávardýrasafni – aquarium – sem ég sé fyrir mér að gæti risið úti á Granda. Svona safn í Valencia á Spáni þykir ótrúlega flott. Þar synda fiskarnir yfir höfðum gestanna. Nú koma næstum 400 þúsund ferðamenn á ári til Íslands. Það eitt ætti að vera nægur grundvöllur fyrir svona safn.
— — —
Sem seðlabankastjóri er Davíð alveg jafn mikið á móti evrunni og sem stjórnmálamaður. Sagði hann ekki eitt sinn að fyrr myndi hann dauður liggja en að við gengjum í Evrópusambandið? En það þýðir ekki lengur að segja að við getum ekki tekið upp evruna vegna þess að hagsveiflan hér sé öðruvísi en annars staðar – hagsveiflan hérna er fyrst og fremst af völdum stjórnmálamanna, síðast vegna alltof mikilla stjóriðjuframkvæmda og líka vegna þenslu á húsnæðismarkaði sem skapaðist vegna skyndilegs framboðs af lánsfé. Þetta kemur fiskveiðum sama og ekkert við. Hlutur þeirra í þjóðarframleiðslunni fer sífellt minnkandi. Þetta er líka spurning um hversu lengi við viljum búa við verðbólgu og ofurvexti. Hvernig stendur á því að gengi krónunnar lækkar sama dag og tilkynnt er um enn eina vaxtahækkunina í Seðlabankanum?
En það er þessi yfirlýsing Davíðs Oddssonar sem vekur mesta athygli. Þið máttuð gera þetta en þið máttuð samt ekki gera þetta – svo segir frá í frétt hér á Vísisvefnum:
"Davíð Oddsson, seðlabankastjóri, telur þá ákvörðun Straums-Burðaráss fjárfestingarbanka, að telja fram í evrum í stað krónu óheppilega. Þetta kom fram á Fréttamannafundi vegna stýrivaxtahækkunar Seðlabankans í morgun. Davíð sagði að þegar lögin hafi verið sett um að fyrirtæki gætu gert upp í evrum, þá hafi ekki verið gert ráð fyrir að fjármálafyrirtæki nýttu sér þá heimild. Þau hafi ekki formlega verið undanþegin í lögunum, en engum hafi heldur dottið það í hug að þetta gæti gengið til þeirra. Sérfræðingar óttast að fleiri bankar kunni að fylgja fordæmi Straums, sem gæti veikt stöðu krónunnar."
Undirheimablaðamennska, Byrgið og kristindómurinn
Nú verða menn í bransanum háheilagir og segjast aldrei hafa greitt fyrir fréttir. Ég verð að viðurkenna að ég hef aldrei stundað undirheimablaðamennsku – væri sjálfsagt ekki góður í því – en þar eru öll mörk mjög óljós. Hvernig ætla menn að fá dópista eða róna til að tala án þess að gefa þeim í sumum tilvikum það sem þeir eru sólgnastir í – dóp og brennivín? Eða peninga fyrir þessu?
Það er erfitt að setja algildar reglur um svonalagað, en það er hægt að minna á að DV hefur um árabil greitt fyrir svokölluð fréttaskot. Samkvæmt mínum heimildum hefur stundum verið borgað fyrir fréttaskotin án þess að neinn hafi hringt inn frétt, heldur til að greiða heimildarmönnum laun.
Stundum telja menn sig jafnvel þurfa að brjóta lög til að fjalla um lögbrot. Við höfum nýleg dæmi um þetta bæði úr Kompási og úr heimildamyndinni Skuggabörn – sem Reynir Traustason gerði meðal annars í félagi við Þórhall Gunnarsson, ritstjóra Kastljóssins.
— — —
Mörkin eru óskýr í fíkniefnaheiminum. Það er bent á nafnkunnan lækni og sagt að hann hafi skrifað upp á dóp fyrir fíkniefnaneytendur. Ég hef fylgst aðeins með þessum manni og sýnst hann yfirleitt hafa gott til málanna að leggja. Hann vinnur með þeim allra veikustu, þeim sem eru taldir verstu úrhrök samfélagsins – geðsjúkum afbrotamönnum. Hvað ef læknir metur það svo að hann sé að bjarga neytanda sem er í afar slæmu ástandi? Fráhvörf geta verið svo slæm að menn geta jafnvel beðið bana.
— — —
Þá að Byrginu. Menn höfðu trú á því sem no nonsense meðferðarstöð þar sem væri hægt að bjarga þeim sem lengst eru leiddir, þeim sem eru í raun dauðvona. Byrgið fékk mikla peninga í starfsemi sína, pólitíkusar röðuðu sér í pontu á Alþingi til að lýsa hvað það væri mikið hneyksli þegar starfsemin þurfti að flytja frá Rockville. Guðmundur í Byrginu virðist hafa verið mjög lunkinn við að útvega sér fé. Starfsemin naut almennrar hylli – þess vegna vildu menn ekki spyrja óþægilegra spurninga. Maður heyrði af Guðmundi og félögum hans þar sem þeir leituðu uppi fíkla í genjum út um bæinn. Það fannst fólki flott. Það var beinlínis snobbað fyrir Byrginu – ég veit ekki hvort það myndi kallast að snobba niður á við.
Annars er svo skrítið með áfengissýkina að hún er að miklu leyti einkavætt mein, ólíkt flestum öðrum sjúkdómum. Þetta stafar meðal annars af því að þeir sem hafa sjúkdóminn en eru óvirkir hafa feiknarlegan áhuga á honum – eru oft með hann á heilanum – og eru kannski líka betri í að fást við hann en til dæmis nýútskrifaðir læknar eða hjúkrunarfræðingar. Því finnst mér vafasamt að gagnrýna Byrgið fyrir að þar hafi verið stunduð afeitrun – þar eru menn sem hafa mikla reynslu í bæði eitrun og afeitrun.
Það er líka dálítið vanhugsað þegar menn halda því fram að ekki megi rugla saman trú og meðferð. Nú er það svo að fólk sem fer á stað eins og Byrgið hefur náð algjörum botni. Það á í raun enga von í lífinu. Það þarf eitthvert haldreipi og í mörgum tilvikum hefur trúin reynst vera það eina sem dugir – hið eina sem er nógu kröftugt til að geta keppt við fíknina. Langt leiddur dópisti þarf að undirgangast einhvers konar heilaþvott því líf hans snýst um ekkert annað en eitrið.
Það er ekki tilviljun að svo stutt er milli ræsisins og trúfélaga eins og Krossins, Fíladelfíu og Hjálpræðishersins. Þegar menn eru komnir í algjört þrot taka þeir því hjálpræði sem býðst og það er oft að finna í kristindómnum. Þetta er líka í anda kristninnar – dæmisögunnar um týnda sauðinn.
— — —
Það er svo annað mál hvort Guðmundur hefur farið að setja fram eigin útgáfu af kristininni. Kannski er maðurinn trúvillingur. Um meintan öfuguggahátt forstöðumannsins ætla ég ekki að tjá mig, ef satt er hefur hann misnotað aðstöðu sína og vald gróflega. En fyrir þá sem búa nálægt sollinum í Reykjavík og sjá dópista og vesalinga á hverjum degi fer ekki á milli mála hvað svona starfsemi er mikilvæg.
30. mars
Í Reykjavíkurbréfi leggur Styrmir Gunnarsson út af bók eftir Ásgeir Pétursson, fyrrverandi sýslumann og bæjarfógeta. Ég hef gluggað í þetta rit – Ásgeir mun hafa verið mikill trúnaðarmaður margra forystumanna í Sjálfstæðisflokknum. Styrmir rekur frásögn Ásgeirs af atburðunum 30. mars 1949 þegar brutust út miklar óeirðir á Austurvelli, grjóti og mold var kastað í Alþingishúsið og lögregla beitti táragasi og kylfum. Ásgeir kallar þá sem mótmæltu inngöngunni í Nató kommúnista. Þetta er náttúrlega komið beint úr umræðuhefð kalda stríðsins – því vitaskuld voru þetta ekki kommúnistar nema að hluta til. Móðir mín var þarna til dæmis og hún hefur aldrei verið kommúnisti. Margir voru þjóðernissinnar – sumir jafnvel framsóknarmenn.
Ásgeir var liðsmaður í varaliði svokölluðu sem átti að verja Alþingishúsið þennan dag. Í frásögn hans er gert mikið úr skrílslátum "kommúnistanna". Nú vill svo til að teknar voru kvikmyndir þennan dag. Maður hefur séð þessi myndskeið margoft. Ég hef meira að segja horft á þau hægt. Það er engin leið að álykta annað en að þá fyrst hafi allt farið í bál og brand þegar varaliðið réðst út úr Alþingishúsinu og hóf að lumbra á mótmælendum. Varla ljúga myndirnar.
Skyldi þó ekki vera að hópurinn sem Ásgeir var í hafi verið alveg jafnmiklir ofbeldisseggir og "kommúnistarnir"?
Inngangan í Nató var rétt spor á sínum tíma. Við áttum að standa með Vesturlöndum gegn kommúnismanum. Hins vegar er nógu langt um liðið til að fara að viðurkenna sannleikann um þessa atburði – aðildin að Nató og varnarsamningurinn við Bandaríkin mættu mikilli mótspyrnu meðal þjóðarinnar, þetta hefði hugsanlega verið fellt í þjóðaratkvæðagreiðslu, og þeir sem voru á móti var ekki síst fólk sem lét sér annt um nýfengið sjálfstæði þjóðarinnar.
Styrmir auglýsir eftir heildarmyndinni – ég held hann hafi ekki sérlega glögga sýn á hana sjálfur nú þegar gamla herstöðin á Miðnesheiði er orðin að draugaborg.
— — —-
Styrmir skýrir frá því í Reykjavíkurbréfinu að upp úr 1960 hafi verið lögð mikil áhersla á það í Sjálfstæðisflokknum að koma upp svipuðu varaliði og 1949. Það hafi meira að segja verið byrjað að raða í hópa, þótt á endanum hafi ekki orðið annað úr þessum áformum en nöfn á blaði. Það er náttúrlega merkilegt að hugsa til þess að á þessum árum hafi einn stjórnmálaflokkur viljað koma sér upp bardagasveitum. Styrmir virðist hafa átt að vera einhvers konar liðsforingi í þessum sveitum.
Styrmir rekur þetta til Jósefs Stalín, fjöldamorða í Úkraínu – jú, vissulega er það allt ógeðslegt. Hann nefnir líka símhleranirnar sem hafa verið umdeildar, finnur þeim réttlætingu í áðurnefndum Stalín, en líka í atburðunum á Austurvelli og því sem hann nefnir "ofbeldisaðgerðir í verkföllum á miðjum sjötta áratugnum".
Verkfallið í Reykjavík 1954 var vissulega hart, en trauðla verður séð að þar hafi verið framin slík ofbeldisverk að réttlæti hleranir eða stofnun varaliðssveita mörgum árum síðar – hvað þá að sími Hannibals Valdimarssonar (sem ekki var kommúnisti) væri hleraður á tíma landhelgisdeilunnar.
— — —
Ég hef líka verið að blaða í bók Guðna Th. Jóhannessonar Óvinir ríkisins. Stundum hríslast um mann bjánahrollur við lesturinn. Það er þegar höfundurinn er að lýsa atferli rótttækra vinstri hreyfinga sem hér störfuðu um og upp úr 1970. Hugmyndir þessara hópa voru svo hallærislegar að maður skilur varla hvers vegna þeir sem þarna störfuðu eru ekki enn með hauspoka. Það var trúað á öreigabyltingu á Íslandi – Maó, Lenín, Stalín og Trotskí.
Aðgerðir þessara hópa virðast líka hafa verið óvenju idjótískar eða eins og Guðni hefur eftir einum útlendingi sem horfði á aðfarirnar: "Ég hef aldrei séð jafn fámenna mótmælagöngu."
Svo buðu þessir hópar fram til Alþingis. Fylkingin fékk 200 atkvæði, en KSML 120.
Kiljan og Silfur Egils
Nýlegar færslur
Leturstærðir
Leit
Aðrir miðlar
- Vefmiðlar
- Vefsjónvarp
- Vefútvarp
- Vefverslanir
- Eyjan
