Færslur fyrir október, 2006
Nauðsyn þess að endurnýja
Ekki verður annað séð en að niðurstöðurnar úr prófkjöri Sjálfstæðisflokksins séu stórkostleg áskorun til Samfylkingarinnar um að endurnýja á framboðslistum sínum. Því eins og gamall sjálfstæðismaður sagði við mig lýsir af Guðfinnu Bjarnadóttur á lista Sjálfstæðisflokksins og Illugi Gunnarsson er líka mikið efni, kannski mesti framtíðarmaðurinn í flokknum.
Andspænis þessu þarf Samfylkingin að hugsa sinn gang. Hún er langt á eftir Sjálfstæðisflokknum í könnunum þótt mjótt hafi verið á mununum í siðustu kosningum. Ef marka má síðustu Gallupkönnun fær Sjálfstæðisflokkurinn 27 þingmenn en Samfylkingin aðeins 16.
Í þingliði Samfylkingarinnar er furðu margt fólk sem má kalla farþega. Með nokkrum undantekningum er þetta frekar dauflegur hópur. Endurnýjunin hefur verið harla lítil síðan flokkurinn bauð fyrst fram 1999. Einhverjir hafa reyndar horfið burt, en í staðinn hafa komið fremur tilþrifalitlir varaþingmenn.
— — —
Ekki vantar svosem framboðið á nýju fólki í prófkjörunum sem eru framundan. Troðningurinn er raunar svo mikill að hætt er við að nýliðarnir taki aðallega atkvæði hverjir frá öðrum – og þannig sitji sömu þingmennirnir áfram í sama gamla stjórnarandstöðuþæfingnum. Það væri afar vont fyrir flokkinn. Þess vegna var svo skrítið að heyra formann Samfylkingarinnar lýsa yfir vonbrigðum þegar einhverjum atkvæðaminnsta þingmanni flokksins var hafnað í prófkjöri. Líklega hefði verið nær að fagna.
En það er semsagt nóg ágætu fólki sem vill setjast á þing fyrir Samfylkinguna, eiginlega furðulegt hversu margir hafa áhuga miðað við hvað prófkjör eru erfið fyrir almenna borgara: Árni Páll Árnason, Kristún Heimisdóttir, Jakob Frímann Magnússon, Guðmundur Steingrímsson, Glúmur Baldvinsson, Magnús Norðdahl, Ellert B. Schram, Anna Sigríður Guðnadóttir, Þórhildur Þorleifsdóttir, Gunnar Svavarsson, Byndís Ísfold, Steinunn Valdís Óskarsdóttir.
Um að gera að gefa gamla liðinu frí.
— — —
Sjálfstæðismenn alltaf að tala um andstæðinga. Björn Bjarnason notar þetta orð og Geir Haarde líka. Ef maður segir eitthvað um Sjálfstæðisflokkinn, fær maður einatt framan í sig að maður sé andstæðingur hans. Það á einhvern veginn að skýra allt.
Þetta er gamalt og púkalegt "við og hinir"-viðhorf. Ef þú ert ekki með okkur ertu á móti okkur.
Ég er ekki virkur í Sjálfstæðisflokknum en ég er samt ekki andstæðingur hans. Það er alveg hægt.
— — —
Sólveig Pálsdóttir á Svínafelli er látin, elsta kona Íslands. Það voru eiginlega merkilegustu fréttirnar í vikunni. Kristján Már Unnarsson sagði í fréttum að hún hefði verið síðasti Íslendingurinn sem var fæddur á 19. öld. Það er skrítin tilhugsun að allt fólkið frá því tímabili sé horfið. Móðurafi minn og amma voru bæði fædd á 19. öldinni. Æ, þetta er bara svona:
Bókfellið velkist, og stafirnir fyrnast og fúna
fellur í gleymsku það orð sem er lifandi núna.
legsteinninn springur, og letur hans máist í vindum,
losnar og raknar sá hnútur sem traustast vér bindum.
Þorir meðan aðrir þegja
Ég get ekki séð mikið óeðlilegt við að Ekstrablaðið danska fjalli um íslenska kapítalista. Má vera að þetta sé ekkert ofboðslega vandað – en þetta er jú blaðið sem bjó til slagorðið Þorir meðan aðrir þegja. Frekar að þetta afhjúpi ódöngun íslenskra fjölmiðla sem hafa mestanpart látið eiga sig að fjalla um nýja auðvaldið á gagnrýninn hátt. Til dæmis fannst mér ansi forvitnilegt að sjá hringrás fjármagnsins milli Íslands, Danmerkur, Lúxemborgar og Karíbahafsins. Kannski er ekkert ólöglegt við þetta, en það er ekkert tiltakanlega siðlegt heldur.
Nú hefur Vilhjálmur Örn Vilhjálmsson, sem býr í Danmörku, kært Ekstrablaðið fyrir þessa umfjöllun. Allt út af einhverjum stíltilþrifum í texta dönsku blaðamannanna. Vilhjálmur hefur áður gengið fram fyrir skjöldu með furðulegum hætti, til dæmis þegar hann hélt því fram fullum fetum í grein sem birtist í Jerúsalem að gyðingahatur væri vaxandi á Íslandi.
Þetta fann Vihjálmur út með því að leggja andstöðu við framferði Ísraelsmanna í Palestínu að jöfnu við hatur á gyðingum. Sagði hann að í landi þar sem búa svo fáir gyðingar sé viðhorfið til Ísraels líklega besta aðferðin til að "mæla antí-semitisma."
Annars kemur Árni Mathiesen einna verst út úr þessu. Það er náttúrlega rétt hjá ritstjóra Ekstrabladet að það var fáránlegt af íslenska fjármálaráðherranum að tjá sig um greinarflokkinn áður en birting hans hófst.
— — —
Skrítið af Ingibjörgu Sólrúnu að taka það fram sérstaklega að hún sé ekki ánægð vegna lélegs gengis Önnu Kristínar Gunnarsdóttir í prófkjöri Samfylkingar á Norðvesturlandi. Þykir Sólrúnu þá vont að fá Kalla Valla prest aftur á þing? Eftir fjögur ár á þingi fékk Anna Kristín fékk ekki nema 368 atkvæði í efstu sætin. Það ber ekki vott um miklar vinsældir. Hún hefur verið ein af ósýnilegu þingmönnunum sem Pétur Gunnarsson lýsir eftir í pistli.
Eitt sinn sátu miklir höfðingjar úr vestursýslum Norðurlands á þingi. Páll Pétursson, Björn Pálsson, Jón Pálmason, Pálmi Jónsson – en nú stefnir í að Húnvetningar og Skagfirðingar eigi engan þingmann. Þetta hefur verið nokkuð erfitt hjá þeim um nokkurt skeið. Til skamms tíma sat Vilhjálmur Egilsson á þingi fyrir kjördæmið, bjó í Reykjavík – en var eiginlega réttnefndur frjálshyggjumaður í bændagíslingu.
— — —
Úbbs. Halldór Ásgrímsson að verða framkvæmdastjóriráðherranefndarinnar norrænu og á sama tíma leggur Dagens Nyheter, virtasta blað Norðurlandanna, til að Norðurlandaráð verði lagt niður. Ef þetta er ekki aðför þá veit ég ekki hvað.
Að loknu prófkjöri
Ekki er alveg nákvæmt hjá Birni Bjarnasyni að ég hafi talið að sömu örlög myndu bíða hans og Geirs Hallgrímssonar – að hann myndi fá slíka útreið í prófkjörinu að hann hrapaði niður listann. Hins vegar nefndi ég einhvers staðar að slíkt gæti verið möguleiki. Ég leyfði mér hins vegar að spá Guðlaugi Þór sigri. Það var ekki erfitt að finna að stemmingin var með honum. Stuttu fyrir prófkjör komst Gallup að þeirri niðurstöðu að Björn væri óvinsælasti ráðherrann.
Kosningablað Björn sannfærði mig svo nokkurn veginn endanlega; þar var eiginlega enginn á lista stuðningsmanna nema gamalþekkt andlit úr liðinu – the usual suspects.
Það eru auðvitað talsvert sárindi eftir prófkjörið. Þetta er ekki kvalalaus aðferð við að velja frambjóðendur. Það gleymist ekki nærri strax hversu hart var sótt að Birni innan flokks (ekki utan) – af hópi sem stendur mjög nærri Geir Haarde. Fyrir vikið neyddist Geir hálfpartinn til að niðurlægja sig þegar hann hann flutti hina dæmalausu ræðu um "aðförina" að Birni.
Stjórnmálamenn ættu annars að hætta að tala um aðför þegar ekki er annað á seyði en ofureðlileg gagnrýni – stjórnmálabarátta eins og hún á að vera í lýðræðisríki. Framsóknarmenn komu algjöru óorði á þennan frasa í tíð Halldórs Ásgrímssonar.
— — —
Það er engu logið upp á kosningamaskínu Guðlaugs Þórs – þetta er einhvers konar mulningsvél eins og það hét í handboltanum. Ýmsir frambjóðendur eru líka fúlir vegna þess að Guðlaugur var með eftirlitsmenn í kjördeildunum til að aðstoða við kosningasmölun – þetta er gamalkunn aðferð úr Sjálfstæðisflokknum en hefur ekki verið notuð áður í prófkjöri. Hið dularfulla mál með kjörskrárnar – að Guðlaugur og Guðfinna hefðu betri kjörskrár en aðrir – var heldur aldrei útkljáð til fulls. Af þessu kunna að verða einhver eftirmál.
Í framhaldi af þessu má nefna að hreint hatur er fremur sjaldgæft milli einstaklinga í ólíkum stjórnmálaflokkum, hins vegar er það nokkuð algengt innan stjórnmálaflokka. Þetta er altént reynsla mín eftir mörg ár í þessum bransa.
— — —
Geir Haarde er sterkur eftir prófkjörið. Hann fær nánast rússneska kosningu – þurfti ekkert að auglýsa. Hefur varla eytt krónu. Prófkjörið staðfesti býsna vel grein mína frá því í fyrradag um nýja tíma í flokknum. Ég þykist eiginlega viss um að andstæðingar Sjálfstæðisflokksins hefðu miklu frekar viljað sjá Björn sigra. Þeir hefðu notið þess að hafa hann í efsta sæti annars hvors Reykjavíkurkjördæmisins.
Annars verð ég að benda á þetta.
— — —
Mogginn er sjálfum sér líkur. Honum er einatt ofar í huga þjóðfélagsleg staða sín en alvöru blaðamennska. Þannig skýrir Styrmir frá því að ritstjórar blaðsins hafi ákveðið að sleppa því að gera upp málin eftir kalda stríðið. Slíkt hefði væntanlega bara orðið til þess að skapa óróa. Þetta er angi af hinni furðulegu áráttu Moggans að reyna að stjórna samfélagsumræðunni í nafni einhvers konar broddboraralegs velsæmis.
En nú er eins og tími sáttanna sé liðinn. Hlerunarmálið hefur rofið friðinn að mati Styrmis. Gamlir sósíalistar fá þunga áminningu í Reykjavíkurbréfi dagsins. Skilaboðin eru að nú kunni lokið að verða tekið af Pandóruöskjunni og óhroðinn fái að streyma út.
Ég er sammála Guðmundi Magnússyni um þetta sé og hafi verið röng aðferð.
— — —
Grein Þráins Bertelssonar í Fréttablaðinu um hin innihaldslausu kosningaslagorð er stórkostleg. En það er auðvitað erfitt að finna brúkleg slagorð, þetta er allt orðið hálfútjaskað. Það besta finnst mér eiginlega sem var eitt sinn notað af Framsóknarflokknum og var bara eitt orð:
Kletturinn!
Ég tók saman nokkur slagorð úr nýliðnum prófkjörsslag hjá Sjálfstæðisflokknum. Til dæmis þessi:
Samstaða til sigurs!
Kraftur til framtíðar!
Sköpun og valfrelsi!
Framtíðarmann til forystu!
Ný verkefni, nýjar áherslur!
Látum verkin tala!
Vöndum valið!
Stétt með stétt!
Jæja, þetta síðasta er gamalt, var endurunnið í prófkjörinu, en mun upprunalega vera ættað frá fasistaliði Mussolinis á Ítalíu.
Sjálfstæðisflokkurinn breytir um ham
Prófkjör hjá Sjálfstæðisflokknum í Reykjavík er alltaf fjör. Því hvað sem verður um flokkinn sagt, þá er hann eina raunverulega fjöldahreyfingin í íslenskri pólitík. Það þykir lélegt ef ekki mæta fleiri en tíu þúsund manns til að kjósa. Prófkjörin hafa líka stundum verið dramatísk – hrikalegust voru átökin auðvitað þegar sjálfur formaður flokksins, Geir Hallgrímsson, missti fótanna og rann alla leið niður í sjöunda sæti. Datt svo út af þingi í kjölfarið, tók samt sæti í ríkisstjórn sem utanríkisráðherra, en Þorsteinn Pálsson, sem stuttu síðar var kjörinn formaður, fékk ekki að koma inn í ríkisstjórnina, heldur sat fyrir utan og beið.
Á þeim tíma var ekki góð stjórn á hlutunum hjá Sjálfstæðisflokknum.
— — —
Síðustu valdaskipti hjá flokknum gengu hins vegar furðu smurt fyrir sig, ekki síst ef tekið er tillit til þess hversu sterkur – og óbilgjarn – formaður Davíð var. Kannski hefði einhverjum þótt eðlilegt að þingmenn hér í Reykjavík færðust bara upp um eitt sæti – Geir í fyrsta sætið, Björn í annað sætið. Guðlaugur Þór er að rugla þessu með framboði sínu. Sumum finnst kannski ofdramb hjá Guðlaugi að gera með þessum hætti tilkall til ráðherradóms. Hins vegar virðist hann hafa góða möguleika á að fella Björn – margir sjálfstæðismenn eru orðnir þreyttir á dómsmálaráðherranum, einstrengingshætti hans og sífelldum vígaferlum sem hann stendur í við menn úti í bæ.
Aukinheldur má benda á að nær algjör umskipti hafa orðið í Sjálfstæðisflokknum á stuttum tíma. Það er í rauninni alveg nýtt fólk sem stjórnar flokknum. Davíð er á bak og burt og klíkan í kringum hann á leiðinni út. Kjartan hefur tekið hatt sinn og staf, áhrif Hannesar hafa snarminnkað. Formaður flokksins er annálaður fyrir hvað hann er öfgalaus og hófstilltur, borgarstjórinn í Reykjavík hefur margoft svarið af sér að hann sé sérstakur hægrimaður, formaður SUS er fóstursonur forsætisráðherrans, en nýr framkvæmdastjóri flokksins er ungur lögmaður með áhuga á mannréttindamálum sem hefur margsinnis átt í útistöðum við Björn Bjarnason.
Þessar breytingar í Sjálfstæðisflokknum eru einhver stærstu tíðindin í pólitíkinni undanfarið. Geir, Inga Jóna, Andri, Borgar Þór og Vilhjálmur Þ. eru í raun orðin innsti kjarninn í flokknum. Í framhaldi af þessu er ekki órökrétt að Björn bíði lægri hlut í prófkjörinu. Hans virðist bíða einangrun í forystusveitinni. Björn á sér þó harða stuðningsmenn eins og sjá má í auglýsingum – Gísla Martein og vini hans og ýmsa úr frjálshyggjuarminum (að meðtöldum Hannesi sem er þó af einhverjum ástæðum ekki notaður í auglýsingum). Svo má líka nefna að þeir sem greiða atkvæði eru margir komnir til ára sinna – meðalaldurinn er býsna hár – og kannski sýnir það fólk Birni tryggð. Í honum er nátturlega óslitinn strengur sjálfstæðismennsku allt aftur á fyrripart síðustu aldar.
— — —
Hjá andstæðingum Sjálfstæðisflokksins mun líklega brjótast út mikil schadenfreude ef Björn fellur. Hins vegar mættu þeir á vinstri vængnum vita að það er slæmt að missa góðan fjandmann á borð við Björn – maður á að vanda valið á óvinum sínum. Það er til dæmis líkt og fyrst nú sé Ingibjörg Sólrún farin að jafna sig á brotthvarfi Davíðs.
Grænir skattar og Chelsea traktorar
Kannski eru loftslagsbreytingar aðalmálið? Í nýrri skýrslu, sem er samin af fyrrum aðalhagfræðingi Alþjóðabankans, segir að hlýnun jarðar muni valda heimskreppu. Hún verði svo djúp að jafnast á við það sem gerðist 1929 og í tveimur heimstyrjöldum.
Hér í Bretlandi er Íhaldsflokkurinn meira að segja að verða meðvitaður um þetta. David Cameron lætur taka myndir af sér á hjóli. Hann er með sólarrafstöð á þakinu hjá sér. Flokkur hans veltir fyrir sér hugmyndum um að leggja á "græna skatta". Hann hefur ekki lagst á móti tillögum um að leggja sérstök gjöld á það sem kallast "Chelsea-traktorar" – það eru jeppar sem eru vinsæl ökutæki meðal ríka fólksins sem býr í Chelsea.
Í skýrslunni er þó smá vonarneisti. Þar segir að það þurfi ekki endilega að vera svo kvalafullt fyrir jarðarbúa að takast á við þetta. Að vísu þarf að leggja ofboðslega peninga nýja orkugjafa – en um leið gæti ný tækni haft för með sér ný tækifæri og vöxt.
Hvort sem það kemur loftslagsbreytingum við eða ekki þá er ótrúlega gott veður hérna í London í októberlok. Það er svo hlýtt að enn er hægt að sitja fyrir utan kaffihúsin, peysan sem ég kom með hingað hefur verið öldungis óþörf.
Við komum heim í kvöld. Það er dálítið erfitt að skrifa langar greinar á Starbuck´s.
Um hvað á pólitíkin að snúast?
Ég veit ekki alltaf hvort það er gaman að vera kominn aftur heim og farinn að fjalla um pólitíkina hérna. En þetta er kosningavetur, svo þetta ætti að verða spennandi. En – um hvað á þetta allt að snúast? Er um eitthvað að ræða? Höldum við áfram með gatslitnustu umræðuefni síðustu ára, virkjunina við Kárahnjúka, blammeringar um Baugsmál, eða verður máski aftur blásið lífi í deilurnar um kvótakerfið eins og gerðist svo óvænt í síðustu kosningum?
Ætlum við kannski að rífast enn einu sinni um hvort skattarnir hafi lækkað eða hækkað – og komast ekki að neinni niðurstöðu vegna þess að sumir hafa hag af því að rugla umræðuna fremur en að gera hana skiljanlegri?
Verður þetta kannski bara keppni þar sem snýst ekki um annað en framkomu, peninga, og hver er með bestu auglýsingastofuna?
Eða ætlum við að reyna að tala um eitthvað sem skiptir máli í alvörunni, hvernig samfélagi við viljum búa í, hvernig Ísland ætti að vera ef við setjum markið hátt – fljúgum með himinskautum -og hugsum ekki bara í þeim fjórum árum sem eru kjörtímabil þingmanns.
— — —
Það er til dæmis hægt að tala um ójöfnuðinn hér, það sjá allir að hann hefur aukist mikið á fáum árum. Hitt stéttlausa Ísland, sem menn stærðu sig af eitt sinn, er að hverfa. Er vaxandi misskipting kannski til marks um dýnamískt samfélag þar sem menn geta loks auðgast almennilega, þar sem miklir kraftar hafa losnað úr læðingi?
Eða er þetta vandamál? Getur ójöfnuðurinn eyðilagt samfélagið? Er hætta á að lítill hópur manna eignist allt landið? Af hverju hurfu litlu mennirnir – það sem í útlöndum er kölluð stétt smákaupmenna? Stefnir samfélagið í að verða eins og í Bandaríkjunum?
Eiga stjórnvöld að gera eitthvað í þessu – eða kemur þetta þeim kannski ekkert við?
— — —
Við getum talað um hið fáránlega verðlag sem tíðkast hér á öllum sviðum. Af hverju þykir svona sjálfsagt að okra á Íslendingum, líkast því að við séum einhvers konar sláturdýr? Nú virðast menn ætla að gera eitthvað í því að lækka matarverðið – en það er samt ekki nóg.
Gleymum ekki heldur verðinu á peningum, hinu hrikalega vaxtaokri sem hér tíðkast í skjóli einangrunar og fámennis. Er ekki ljóst að kerfi með fljótandi gengi þar Seðlabankinn á að stýra með vaxtabreytingum virkar bara alls ekki? Er ekki sýnt að helst enginn ætlar að nota krónuna framvegis nema óbreyttir launþegar sem ekki er boðið upp á annað – að gjaldmiðillinn okkar er svo gott sem ónýtur?
Mun einhver þora að tala um Evópusambandið – eða eru menn hræddir við aðþað stuði kjósendurna? Og varnir landsins – verður hægt að tala um utanríkisstefnuna án þess að allir hrúgist ofan í gömlu skotgröfinaúr kalda stríðinu? Má kannski spyrja hvort við kærum okkur um að vera í nánu samstarfi við herveldið Bandaríkin eins og sumum stjórnmálamönnum virðist þykja gefið mál?
— — —
Svo mætti líka tala um hvað við ætlum að flytja inn margt fólk hingað til að vinna fyrir okkur láglaunastörf sem við kærum okkur ekki um að vinna sjálf, og hvernig ætlum við að koma fram við það ef til dæmis skellur á kreppa?Ætlum við að gera sömu mistök og þjóðirnar í kringum okkur?Leggjum við í að tala um innflytjendamál af öðru en steingeldri rétthugsun?
Eða heilbrigðiskerfið, þetta svakalega bákn sem sífellt þarf meira og meira fjármagn? Áræðir einhver að draga í efa hina ofboðslegu miðstýringu sem tröllríður kerfinu og er nú að finna sér birtingarmynd í nýjum 100 milljarða spítala – á kolvitlausum stað? Án þess að nokkur umræða hafi farið fram. Kannski finnst stjórnmálamönnum að málið sé einfaldlega of flókið?
Eru einhverjir frambjóðendur tilbúnir að leggja fram almennilegar hugmyndir um hvernig má skera niður ríkisbáknið sem bólgnar út sama hvort hægrimenn eða vinstrimenn eru stjórn?Má nefna einkarekstur án þess að menn fari að veltist um af sjálfvirkri hneykslan – eða bara þá einföldu spurningu hvort ríkið þurfi endilega að vasast í jafn mörgu og það gerir?
Við getum kannski líka reynt að tala um alvöru byggðapólitík sem felst ekki bara í að lofa vegum fyrir kosningar, hætta svo við og lofa þeim aftur, heldur viðurkennir þá staðreynd að það er að verða landauðn í sumum bæjum og sveitum. Þá má líka spyrja hvort við ætlum enn einu sinni að keyra upp hagvöxt með stórframkvæmdum, hvort stjórnmálamennirnir séu svo andlausir að þeir kunni ekki önnur ráð eða hvort þeir eigi kannski að láta atvinnulífið alveg eiga sig?
Við getum jafnvel farið að pæla í hamingjunni – því hún er kannski líka á verksviði stjórnmálanna – hinum fáránlega langa vinnutíma, hversu tímakaupið hérna er lágt, hvernig við getum fundið betra jafnvægi milli vinnunar og einkalífsins – og kannski temprað neyslubrjálæðið aðeins í leiðinni?
— — —
Það er auðvelt að fá stjórnmálamenn til að tala mikið á kosningaári – það stendur ekki á þeim að mæta í sjónvarpsþætti -en það er erfiðara að fá þá til að tala skýrt. Þeir taka ekki sénsinn á að láta hanka sig rétt fyrir kosningar. Furðulegt og algjörlega óþarft leynipukur er líka orðið landlægt í pólitíkinni hérna. Svo veit maður heldur ekki hverjir raða sér saman í ríkisstjórn – líklega verður það bara sama gamla.
Við kjósendurnir hljótum samt að eiga heimtingu á að vita þetta allt -pólitíkusunum hættir til að gleyma því en þeir erujú í vinnu hjá okkur.
Þvermóðska eða málefnaleg rök
Fékk þetta bréf í morgun frá kunningja mínum í London – þar sem ég sit reyndar sjálfur og set þetta inn á vefinn í lélegu netsambandi á Starbucks-kaffihúsi. Veður gott, um 15 stiga hiti, gengur á með skúrum, sýnist vera að birta til. Fórum í gær í St. James Park þar sem íkornarnir hoppa og skoppa í kringum mann. Gengum að Buckingham höll. Kára fannst ekki nógu gott að þar byggi drottning en ekki kóngur.
London er mikill hrærigrautur. Held bara að borgin hafi skánað við hinn mikla innflutning á vinnuafli frá Austur-Evrópu síðustu árin. Pólverjarnir sem eru hér út um allt eru miklu þjónustulundaðra og viðkunnanlegra fólk en Englendingar upp til hópa. Meira um þetta síðar.
En semsagt, bréfið. Það er frá Guðjóni Erlendssyni arkitekt sem starfar í London og fjallar um hvalveiðar:
— — —
Heill og sæll Egill,
Hvað er eiginlega í gangi með Íslendinga og þessar hvalveiðar?Þetta er gersamlega óskiljanleg ákvörðun.Jú, vissulega eigum við að nýta auðlindir okkar, en ég held að Ísland sé eina landið í heiminum sem skilgreinir ríkisstyrktan iðnað sem hefur ekki markað fyrir vöru sína sem auðlind.Ég fór til Krakow í Pólandi um daginn og þeir eru með svipað dæmi á staðnum. Krakow er gömul háskólaborg, og fannst kommisörunum á tímum kommúnistana borgin vera alltof millistéttalegt samfélag.Þeir plöntuðu því stálverksmiðju í útjaðar borgarinnar til að gefa henni rétt verkamannaútlit.Stálverksmiðjan er enn starfandi í dag en hefur aldrei skilað hagnaði.Það er hvorki járn, né kol í eða nálægt Krakow. Þetta sögðu mér Pólverjarnir sem ég kynntist, og brosa út í annað út að vitleysu kommúnismans.
Þar fyrir utan, með því að hunsa álit alþjóðasamfélagsins eigum við á hættu að fá litlu framfylgt á þeim vettvangi þegar á bjátar.Þarna erum við komin á sama stall og Íran, Norður-Kórea og George Bush.Alþjóðasamfélagið er seint að fyrirgefa þegar álit þess og reglur eru hundsaðar.
Hvað græðum við á þessu?Það er lítill markaður innanlands fyrir þetta kjöt, og hefur ekki verið mikill erlendis, enda enn verið að geyma margra ára gamalt hvalkjöt í frystigámum.Þessir hvalir sem nú eru veiddir fara víst beint í dýrafóður, enda óætir.
Ekki er þetta gert vegna sögulegs og menningalegs hvalaáts, enda myndu menn erlendis ekki mótmæla slíkum veiðum.Frumbyggjar í Bandaríkjunum t.d. veiða hvali undir þessum formerkjum, og eru fáir sem mótmæla.
Úti um land hafa íbúar verið að byggja upp alvöru auðlind,hvalaskoðun.Sú atvinnugrein, sem getur starfað allt árið, skilar nú miklu og sjálfbæru fjármagni í ríkissjóð og um landsbyggðina.Hvalir eru kannski ekki gáfaðri skepnur en amerísk dádýr, en fáir myndu láta sér detta í hug að hvalir fari ekki í "felur" með áframhaldandi veiðum.Dádýr í Ameríku, sem eru algeng sjón á flestum tímum, láta sig hverfa um leið og veiðitímabil á þeim byrjar.Hvalveiðar munu því án efa eyðileggja hvalaskoðunina. Enginn fer að borga fyrir hvalaskoðun þegar enginn hvalur sést.
Mér var bent á það af mjög vel gefnum manni hér í Bretlandi að ástæða þessara hvalveiða væri sú að Íslendingar væru þvermóðskufyllsta fólk í heiminum.Við hlustuðum aldrei á aðra, og breyttum einungis átiti okkar ef við héldum að það væri okkar hugmynd.Þeim mun meir sem fólk mótmælti skoðunum okkar, þeim mun ákveðnari værum við að halda í þær, sama hversu vitlausar sem þær eru. Þessi útlendingur sagði þetta reyndar með talsverðri virðingu, og fannst að aðrar vestrænar þjóðir ættu að taka upp smá þvermóðsku í sínum skoðunum.
Þetta útskýrir kannski algengustu rökin sem ég hef heyrt að heiman:"Við erum sjálfstæð þjóð og tökum okkar ákvarðanir sjálf.Enginn útlendingur segir okkur fyrir verkum."
Þegar ég fór að hugsa um þetta rann upp margt fyrir mér sem ég hef ekki skilið í íslensku samfélagi, t.d. stuðningur við stjórnmálaflokka.Málefnastuðningur, stjórnstýring, eða mannorð skipta engu máli í Íslenskum stjórnmálum.Reyndar virðist málefnaleg og rökræn stjórnmálabarátta vera litin hornauga. Stuðningur við stjónmálaflokka er eins og stuðningur við fótboltaklúbba; þú heldur með þínum flokki sama hvað á bjátar, sama hvað þeir gera, eða gera ekki. Það er þvermóðskan sem stýrir landinu!Löngu úreltir stjórnmálaflokkar halda því áfram göngu sinni knúðir af þvermóðsku stuðningsmanna sinna.
Hvað heldur þú?Þvermóðska eða málefnanleg rök?
Einar, Kristján, Ishmael og Ahab
Það að ekki megi veiða hvali hefur ósköp lítið með það að gera núorðið að hvalir séu í útrýmingarhættu, heldur er þetta það sem heitir specisismi - við getum reynt að klúðra því yfir á íslensku og kallað það tegundarhyggju. Þetta er einhvers konar rasismi sem snýr að dýraríkinu og felur í sér að sumar dýrategundir séu æðri en aðrar.
Samkvæmt svona hugmyndum tróna hvalir eiginlega hæst, þeir eru göfugar skepnur, nánast með mannlegar tilfinningar. Hið sama gildir ekki um öll dýr. Fólk sem vill ekki láta veiða hvali étur kjúklinga sem eru ræktaðir í búum þar sem þeir hafa pláss á við eitt A4 blað – verða unnvörpum vanskapaðir vegna þrengslanna – það graðgar í sig beikoni þrátt fyrir að sagt sé að svín séu með gáfuðustu skepnum.
En þetta er bara svona. Þetta er eitthvað sem almenningsálitið víðast á Vesturlöndum hefur bitið í sig – kannski með smá hjálp frá Disney – á þetta bíta ekki nein rök.
Hvalveiðar eru að mörgu leyti glæsileg atvinnugrein, blóðug og karlmannleg. Enginn verður samur eftir að hafa lesið Moby Dick þar sem baráttan við hvalinn er hafin upp í goðsögulega vídd. Á nítjándu öld sköpuðu hvalveiðar mikinn auð, hvalveiðiskip sigldu kringum hnöttinn, úthaldið var eins og í Moby Dick stundum mörg ár. Hér á Íslandi var saga hvalveiða ekki síður merkileg, Heimildir eru um hvalveiðar Baska hér við land allt frá 1604 – samgangurinn var svo mikill að til eru basknesk-íslensk orðasöfn frá tíma hvalveiðanna. Spánverjarnir sem voru vegnir í Spánverjavígunum voru hvalveiðimenn.
Hvalveiðirómantíkin náði langt fram á tuttugustu öld. Lyktin lá yfir Hvalfirðinum og þótti engum góð en samt stoppaði fólkið í sjoppunni, en í Hvalstöðinni voru alvöru karlar, eins og til dæmis Halldór Blöndal sem skar hval, var sagður aldrei fara í bað og var stoltur af því.
Það var ekki fyrr en seinna að Bubbi, sem er líka alvöru karlmenni, söng: Er nauðsynlegt að skjóta þá?
Síðustu árin hefur áhugi á hvalveiðum verið fremur kverúlantískt viðhorf, mjög fáir hafa enst til að hafa áhuga á þessu til lengdar nema hópur frekra skrítinna karla sem geta ekki gleymt þessu. Rökin hafa verið misjafnlega sannfærandi. Skilaboð sem við sendum út í heim um að við séum veiðimannasamfélag sem þurfi að nýta allar bjargir sínar er ekki mjög trúverðugar. Ekki heldur þau rök að hvalir séu að éta allan fiskinn hjá okkur – hví voru þeir ekki búnir að klára hann fyrir landnám? Vísindaveiðar eru annað orð yfir að stelast, veiðar með vondri samvisku.
Það er í raun ekki nokkur leið að halda því fram að hvalveiðar komi lífsafkomu þjóðarinnar hót við. Sulturinn sverfur ekki beinlínis að þjóðinni, við erum mörg að springa úr fitu. Hvalveiðar voru heldur ekki stundaðar til að afla kjöts, heldur aðallega vegna þess að skepnurnar voru notaðar sem hráefni; þessar glæsilegu skepnur voru bræddar niður – eins brútalt og manni finnst það – þörfin snarminnkaði eftir að komu til sögunnar efni sem voru unnin úr olíu.
Nei, þetta er spurning um þjóðarstolt, sjálfsákvörðunarrétt smáþjóðarinannar. Við gerum þetta af því við getum það, við látum ekki veruleikafirrt lið í útlöndum segja okkur fyrir verkum. Því auðvitað er voða erfitt fyrir alvöru Íslendinga að vera á móti hvalveiðum. Samkvæmt hvalveiðisinnum er það óþjóðlegt viðhorf. Kristján Loftsson – sem ætti að fá þrautseigjuverðlaun fyrir baráttu sína – vill láta reka breska sendiherrann úr landi fyrir að mótmæla veiðunum.Stjórn hennar hátignar hefur líka horft yfir sig af Disneymyndum.
Byrjunin er reyndar ekki glæsileg. Skipin eru gömul og biluð. Fyrsta skepnan sem veiddist var næstum sjálfdauð – kannski sú eina sem gat ekki forðað sér undir skutlinum. Það má ekki verka hval í Hvalstöðinni lengur og kannski ekki neins staðar. Markaðurinn fyrir vöruna er ekki til, það vill enginn éta hvalkjöt – það er eiginlega ekki nokkur leið að segja að þetta sé góður matur. Hvalir eru glæsilegar dýr, jú meira heillandi en kjúklingar og svín, en þeir eru verri á bragðið.
Þannig er voða lítill tilgangur með hvalveiðunum, og lítill tilgangur með því að veiða þá ekki. En þetta er allt frekar hetjulegt. Skopmyndateiknarinn Halldór Baldursson lýsir þessu vel í mynd sem hann teiknaði í Blaðið fyrir helgi. Þar er Einar sjávarútvegsráðherra á bol þar sem stendur: Kallið mig Ishmael en ég heiti Einar.
Í framhaldi af því má spyrja: Hver er Ahab?
Langir hnífar, hleranir, prófkjör og bílastæði
Það tíðkast hin breiðu spjótin hjá Sjálfstæðisflokknum – eða hinir löngu hnífar. Andrés Magnússon, dyggur stuðningsmaður Björns Bjarnasonar, skrifar pistil í Blaðið í dag sem er til marks um djúpar áhyggjur Björnsmanna vegna prófkjörsins um aðra helgi. Greinin ber fyrirsögnina Nótt hinna löngu hnífa. Munar ekki um það – þetta var nóttin þegar Hitler gekk milli bols og höfuðs á Ernst Röhm og mönnum hans í SA-sveitunum. Í greininni vandar Andrés SUS-urunum Borgari Þór Einarssyni og Andra Óttarssyni ekki kveðjurnar.
Borgar er eins og kunnugt er fóstursonur Geirs Haarde, en Andri tekur innan skamms við sem framkvæmdastjóri Sjálfstæðisflokksins. Andrés telur að ályktun SUS þar sem er hafnað hugmyndum um stofnun leyniþjónustu sé "úthugsuð árás" á Björn Bjarnason. Andrés vekur svo athygli á því að ýmsir gætu rekið þessa gjörð lóðbeint til formanns flokksins – "sem tæpast er heppilegt vegarnesti í upphafi kosningavetrar," eins og Andrés orðar það.
Aðalspennan í prófkjörinu í Reykjavík er hvort Guðlaugur Þór eða Björn ná öðru sætinu. Ef Guðlaugur vinnur er jafnvel hugsanlegt að Björn fari á skrið niður listann. Það eru auðvitað tíðindi ef stuðningsmenn Björns telja að formaður flokksins sé að vinna leynt og ljóst gegn dómsmálaráðherranum.
— — —
Pétur Gunnarsson er einn öflugasti skríbentinn á vefnum, blaðamaður til margra ára og fjölfróður með afbrigðum. Í grein sem Pétur skrifaði fyrr í vikunni velti hann fyrir sér þeirri ákvörðun ríkissaksóknara að hefja rannsókn á hlerunarmálum. Pétur telur að þetta sé að sumu leyti eðlilegt, en um leið geti það verið óheppilegt – meðal annars vegna þess að ríkissaksóknari þarf ekki að gefa neinar upplýsingar um rannsóknir sínar, skýringar á þeim eða rök. Orðrétt segir Pétur:
"Það er mjög mikið af lögfræðingum í íslenskum stjórnmálum og stundum er eins og þeir vilji taka sig saman um að smætta bara stjórnmálin niður í lögfræðileg viðfangsefni. Þannig er það ekki, traust og trúnaður eru til dæmis ekki bara einhver lögfræðileg hugtök. Þess vegna þarf þingið að taka þetta mál af framkvæmdavaldinu, kannski ekki þann þáttinn sem snýr að glæp og refsingu heldur hinn sem snýr að grundvallartrausti á stofnunum samfélagsins. A.m.k. eiga rannsóknarhagsmunir ekki að þurfa að þvælast fyrir því að opinber umræða haldi áfram um málið."
— — —
Ég hef stundum haldið því fram í þáttum mínum að prófkjör séu svona snemma – og með svona litlum fyrirvara – til að vernda rassinn á þingmönnum. Fyrir nú utan hvað kosningatímabilið dregst á langinn við þetta – með tilheyrandi róti í stjórnmálunum. Eiríkur Bergmann Einarsson kemst að sömu niðurstöðu í grein sem hann skrifaði í Blaðið fyrr í vikunni:
"Á allra síðustu árum hafa prófkjörin verið að færast mun framar á veturinn heldur en áður tíðkaðist. Flest eru nú haldin vel fyrir áramót, í lok október eða byrjun nóvember. Kosningaveturinn nær núorðið frá upphafi þings í byrjun október og fram að kosningum í lok maí. Sú tilhögun hindrar marga frá þátttöku, enda getur verið erfitt fyrir ýmsa hópa í samfélaginu, til að mynda blaðamenn og embættismenn, að gefa sig upp heilum átta mánuðum fyrir kosningar.
Á sínum tíma voru prófkjörin hugsuð til að auðvelda nýju fólki að brjóta sér leið inn í stjórnmálin, framhjá flokkseigendafélögunum sem voru talin standa vörð um þá innvígðu. En í seinni tíð virðist þetta hafa snúist upp í andhverfu sína. Svo virðist nefnilega sem prófkjör séu orðin vörn sitjandi þingmanna. Þeir eru ekki margir sem standa fyrir utan hringiðu stjórnmálanna sem geta varið heilum átta mánuðum í stöðuga kosningabaráttu."
— — —
Kennarar og nemendur í Menntaskólanum í Reykjavík kvarta sáran undan því að ekki sé nóg af bílastæðum við skólann. Nú vill svo til að ég bý þarna rétt hjá og bölva stundum skólakrökkum sem leggja fyrir framan húsið hjá mér. Hins vegar er yfirleitt hægt að fá stæði við stöðumæli nálægt skólanum. Er nokkur önnur lausn en að skólaæskan láti sig hafa að borga í mæla? Því varla er hægt að troða fleiri bílum í þetta hverfi sem byggðist mestanpart fyrir tíma bifreiða.
Eða þá bara að menntaskólanemar hætti að koma á bílum í skólann? Mig minnir að þegar ég var í MR fyrir þremur áratugum hafi aðeins einn nemandi átt bíl. Skóli sem rekur sögu sína aftur til miðalda á hafa áhyggjur af svonalöguðu.
Óráðskennt hjal um Ríkisútvarp, ólæs þjóð, hernaðaræði
Löng umræða um Ríkisútvarpið á Alþingi í gær var mestanpart á fantasíusviðinu. Þetta var eins og úr Lísu í Undralandi, mörk raunveruleikans hurfu barasta. Stjórnarandstaðan reyndi að halda því fram langt fram á nótt að Sjálfstæðisflokkurinn ætli að selja Rúv – hlutafélagavæðingin væri bara fyrsta skrefið í því.
En það ekki flugufótur fyrir þessu. Flokkurinn er hæstánægður með Ríkisútvarpið, hefur þar tögl og hagldir, lætur sér ekki til hugar koma að selja. Hann vill ekki einu sinni að ganga svo langt að taka batteríið af auglýsingamarkaði.
Nýja frumvarpið gerir ráð fyrir nefskatti leggst á hvern Íslending. Nú þurfa semsagt allir að borga hvort sem þeir nota Ríkisútvarp eða ekki. Innheimtudeildin verður lögð niður – fólk þarf ekki lengur að fara þangað með farseðla eða búsetuvottorð í erlendum ríkjum til að sanna að það geti ekki notið þjónustunnar. Njósnarar innheimtudeildar fá kannski vinnu í hinni nýju öryggislögreglu – þetta eru þjálfuðustu spíónar landsins.
Þetta er fyrirhafnarlítil tekjulind fyrir stofnun sem að að orði kveðnu verður "hf" – nei "ohf" heitir það, "opinbert hlutafélag" (sic!). Á sama tíma er vitaskuld fáránlegt að Rúv, njótandi þessarar yfirburðastöðu, sé að tuddast um á auglýsingamarkaði. Nóg er nú samt.
Svo er líka spurning hvernig peningarnir eru notaðir. Dagskrá sjónvarpsins verður seint talin sérlega menningarleg. Á sama tíma og tilkynnt er að Rúv ætli að leggja aðeins meiri peninga í innlenda dagskrárgerð fréttist að stofnunin hafi notað hátt í 100 milljónir til að yfirbjóða einkastöðvarnar og tryggja ríkinu útsendingarrétt á fótboltamóti.
— — —
Jæja, mýtan um bókmenntaþjóðina er endanlega að hrynja. Þetta hefur verið ein kjölfestan í þjóðarvitundinni. Nú er komið í ljós að íslensk ungmenni lesa miklu minna en jafnaldrar þeirra á Norðurlöndunum. Þarf svosem ekki að koma á óvart mitt í allri ameríkaníseríngunni og neyslubrjálæðinu hér. Á frönsku heitir ástandið sem ríkir hér nostalgie de la boue – þið getið flett því upp.
— — —
Sérkennilegt er hvað hermennskuandi er að grípa um sig á Fróni. Sérsveitirnar fá að æfa með bandarískum dátum – eiga varla orð yfir hvað morðtólin þeirra eru æðisleg – markmið æfingarinnar er að ráða niðurlögum hryðjuverkamanna sem ætla að sprengja hús í Hvalfirði. Spurning hvort ekki hefði verið minni skaði að láta þá bara sprengja húsið í loft upp á svo afskekktum stað? En framtíðin er greinilega náið samstarf með bandarískum löggæsluliðum sem kunna aldeilis til verka – eins og við þekkjum til dæmis úr þáttum eins og 24.
Sveitarstjórinn í Hvalfjarðarsveit kemur af fjöllum, hann var ekki látinn vita – kannski hefði það eyðilagt æfinguna. Annars hefðu þeir líka getað farið heim til félaganna úr Fylkingunni sem voru sagður hafa ætlað að sprengja í Hvalfirði á tíma kalda stríðsins. Það hefði verið ennþá raunverulega.
— — —
Þetta er í sama anda og hugmyndir um að vopna lögregluna. Það mun hafa í för með sér að hver einasti smákrimmi fær sér byssu. Og svo hefst vígbúnaðarkapphlaup í íslenskum undirheimum.
Kiljan og Silfur Egils
Nýlegar færslur
Leturstærðir
Leit
Aðrir miðlar
- Vefmiðlar
- Vefsjónvarp
- Vefútvarp
- Vefverslanir
- Eyjan
