Ég ætla að tala fyrir íhaldssemi í fjölmiðlum. Til dæmis vil ég setja fram þá skoðun að það sé alveg óþarfi að leyfa fjölmiðlum að taka upp efni í dómssölum – myndir af fólki sem er ekki einu sinni búið að dæma sekt. Ég er viss um að flestir starfsfélagar mínir í fjölmiðlum eru ósammála mér. Mér finnst líka að fjölmiðlar eigi ekki að hafa skotleyfi á fólk, jafnvel þótt það teljist opinberar persónur og sækist stundum sjálft eftir athygli fjölmiðla.
Já, dómurinn í máli Bubba gegn slúðurtímaritinu Hér & nú er fagnaðarefni.
En blaðið svarar aldeilis fyrir sig í gær. Með því að slá upp á forsíðu slúðri um ástarlíf Bubba. Þess utan eru á forsíðunni eins og tveir hjónaskilnaðir og semí-frægt par sem er nýbyrjað saman – svona til að gera lífið skemmtilegra eins og eru einkunnarorð annars slúðurblaðs.
— — —
Fjölmiðlar eru gjarnan útblásnir af mikilvægi sínu, þeirri trú að þeir starfi með einhverjum hætti í þágu almennings. Því eigi þeir að hafa ýmsan rétt sem aðrir hafa ekki. Þetta eru vandrötuð mörk. Það getur verið stutt milli þess sem telur það heilaga skyldu sína að miðla upplýsingum og psýkópatans sem hirðir ekki um afleiðingar gerða sinna, veður yfir allt og alla. Þetta tvennt getur jafnvel rúmast í einum og sama manninum.
Við þennan dóm er næst að spyrja – í stað þess að rjúka upp í nafni tjáningarfrelsisins – af hverju er slúður orðið svo ríkur þáttur í fjölmiðlum? Hvaðan kemur þessi ofboðslega slúðurfíkn? Leiðist okkur svo mikið að við þurfum sífellt að vera með nefið ofan í einkamálum bláókunnugs fólks?
Yfirleitt hefur slúðurgirnd verið talin einhver ómerkilegasta hneigð sem hægt er að finna í fari manna. Gróa á Leiti er ein frægasta persóna í íslenskum bókmenntum, en hún er ekki að sama skapi vel metin – iðja hennar er að fara með slefburð milli bæja. Slúður felur líka í sér að upplýsingarnar séu mjög sennilega rangar eða í besta falli ónákvæmar – satt eða logið, breytir ekki neinu. Slúðurblöð starfa mjög í þessum anda.
— — —
Hvenær gerðist þetta? Mér finnst eins og þróunin hafi byrjað að ráði á níunda áratugnum – sem seint verður minnst fyrir góðan smekk. Áður höfðum við hugguleg fjölskyldublöð eins og Life, Vikuna, Familie Journal og Heima er best. Fjölmiðlar eins og Vísir, Dagblaðið og Helgarpósturinn lögðu ekki stund á slúðurblaðamennsku þótt margir kynnu að halda það – þetta voru hörð fréttablöð.
Jú, við höfðum Spegil Tímans, tvídálk með fréttum af fræga fólkinu – hann var lesinn upp til agna í sveitum. Svo kom brúðkaup Karls og Díönu í upphafi áttunda áratugarins og slúðrið fór að dreifa sér um virðulegustu fjölmiðla – líkt og einhvers konar faraldur. Allt í einu voru The Sun og Bild fyrirmyndir. Ég man hvað mér þótti skrítið þegar Mogginn birti fyrst slúðurfrétt um klámmyndaleikkonu. Það var augljóslega búið að lækka standardinn.
Gróa býr ekki lengur á Leiti, fer á milli bæja og ber út sögur. Hún nýtur lífsins í hinu nútímalega fjölmiðlaumhverfi. Hún framleiðir slúður sem er ópíum fyrir fólkið. Þetta endalausa kjaftæði um fræga fólkið. Eða þá sem okkur er sagt að séu frægir. Myllan er meira að segja svo óseðjandi að það þarf að framleiða slúður í gríð og erg, því hvað eru svokallaðir raunveruleikaþættir annað en slúðurverksmiðjur.
— — —
Fjölmiðlarnir eru agora, hinn opni vettvangur, torgið ígömlu Aþenu. Auðvitað gegna þeir mikilvægu hlutverki við að halda uppi þjóðfélagsumræðu, gagnrýna, veita aðhald, og þeir þurfa líka að skemmta og fræða. En tilgangurinn getur ekki verið sá að gramsa í einkalífi fólks – líkt og enginn eigi að fá að fela neitt.Það er einkenni á siðmenntuðu samfélagi að það lætur þegnana eins mikið í friði og hægt er. Við stefnum í þveröfuga átt.
Því fagnar maður dóminum í máli Bubba – og í máli Karólínu prinsessu á undan honum – og vonar að nú verði reynt að draga einhver mörk.
Því hvað koma okkur hjónabönd fólks við, skilnaðir þess, tóbaksreykingar, vímuefnaneysla, hvers konar baðfötum það klæðist? Hvert er fréttagildið? Hvaða þörf er verið að svala? Fjölmiðlar gera mjög miklar kröfur til þeirra sem þeir fjalla um – láta oft eins og þeir séu siðferðilegur refsivöndur – ættu þeir þá ekki að sama skapi gera pínulítið meiri kröfur til sjálfra sín?
— — —
Og vera heldur ekki svona ofboðslega viðkvæmir fyrir gagnrýni. Það er svo skrítið að þegar aðferðum fjölmiðlanna er beitt á þá sjálfa – þá verða fjölmiðlamenn svo móðgaðir að þeir ná ekki upp í nefið á sér.
Þetta er að uppistöðu pistill sem var fluttur í Íslandi í dag á Stöð2/NFS 31. mars 2006.
Hollvinir skattgreiðenda – minnir þetta ekki helst á gamla góða Mogens Glistrup? Var hann ekki mestur hollvinur skattgreiðenda? En svo eru það bara nokkrir SUS-arar. Nú hefur Sjálfstæðisflokkurinn ekki sýnt sig að vera sérstakur skattalækkanaflokkur nema síður sé (þó reyndar virðist ekki mega segja sannleikann um það) – svo kannski væri hressandi að fá smá glistrupisma til að hressa upp á skattaumræðuna.
Glistrup var líka maður litla fólksins – einhvern veginn finnst manni vera skortur á slíkum stjórnmálamönnum núorðið. Allt sem er að gerast í þinginu þessi misserin ber vott um dapurlega og staðnaða pólitíska atvinnumennsku.
— — —
Maður er með óbragð í munninum yfir vaxtahækkunum dagsins. Hvar á þetta að enda? Öllu draslinu er velt yfir á almenning í þessu landi. Bankarnir og stórfyrirtæki geta haldið áfram að taka lán á úrvalskjörum í útlöndum. Þar sem vextir eru hæstir í heiminum komast þeir ekki í hálfkvisti við það sem er á Íslandi.
11,5 prósenta stýrivextir – er það nokkuð annað en játning á að hér sé allt í rugli? Er hægt að reka hagkerfi með þessum hætti? Hver er að berja?
Skyldi það vera evran?
— — —
Jónas Kristjánsson heldur úti prýðilegri vefsíðu. Hann er sem fyrr einn snjallasti stjórmálaskríbent landsins. En maður er ekki alltaf sammála Jónasi. Um daginn var hann að hneykslast yfir minningargreinunum í Mogganum. Jónas segir að þær séu ónothæfar sem mannlýsingar.
Sem er alveg örugglega rétt. Í minningargreinunum er dregin stór fjöður yfir galla hinna látnu. En það er að sumu leyti þess vegna sem þær eru merkilegar. Greinarnar væru miklu leiðinlegri ef þar væri sagður allur sannleikurinn og engar refjar. Fyrir utan að þá gegndu þær öðrum tilgangi – þjónuðu sannleikskröfu sem við höfum víst fæst gagnvart nýlátnu fólki.
Minningargreinarar eru eins konar vörður sem við reisum yfir dána ættingja og vini hérna megin – fæstir eru svo lítilsvirtir að þeir fái ekki eitthvað um sig í Moggann eftir andlátið – og þær eru líka vegarnesti sem fylgir dánu fólki yfir í eilífðina. Svona og bréf til eilífðarinnar – eða sá siður að setja peninga á augnlok hinna dánu til að greiða ferjumanninum (ég veit reyndar ekki hvort þetta tíðkast nokkurs staðar nema í Hollywoodmyndum.)
Svo segja minningargreinar líka oft meira um höfunda sína en þá sem er skrifað um. Að því leyti eru þær ágætar mannlýsingar.
Mannaráðningar á Fréttablaðinu verða sífellt merkilegri. Það fer altént ekki á milli mála að hlutur stjórnarflokkanna hefur verið rækilega leiðréttur á blaðinu – fyrst með ráðningu Þorsteins Pálssonar og nú með skipan Péturs Gunnarssonar í stöðu fréttastjóra. Pétur er vissulega mjög öflugur blaðamaður, var árum saman á Mogganum, greindur og vel að sér, en maður fattar samt ekki alveg hugsanaganginn bak við þennan gjörning.
Er satt sem sagt er að þarna sé verið að láta undan síendurteknum kvörtunum Halldórs Ásgrímssonar vegna ritstjórnarstefnunnar? Pétur var framkvæmdastjóri þingflokks Framsóknar, síðar aðstoðarmaður Árna Magnússonar – hefur semsagt verið í innsta hring flokksins. Eru eigendur 365-miðla að hugsa um blaðamennsku eða pólitík – eða grautast þetta allt saman hjá þeim?
Hitt er svo annað mál að Pétur hefur verið harður gagnrýnandi Fréttablaðsins og Baugsmiðlanna. Hann sat í fjölmiðlanefndinni margfrægu fyrir tveimur árum – tók margan slaginn á þeim tíma. Þannig væri gaman að sjá Pétur spreyta sig við leiðaraskrif – og gæti jafnvel rifið upp þann heldur dauflega fjölmiðil sem Fréttablaðið er.
— — —
Á sama tíma er allt í nokkurri óvissu á Morgunblaðinu. Hallgrímur Geirsson framkvæmdastjóri er hættur. Það er sagt að sjálfur Ólafur Jóhann Ólafsson sé farinn að leggja á ráðin um framtíð blaðsins – en sé, uppruna sínum samkvæmur, með hugann mjög við margmiðlun. Verður spennandi að sjá hvaða tækifæri Ólafur sér í henni í þrjú hundruð þúsund manna samfélagi.
Styrmir Gunnarsson varð 68 ára í gær, hann gæti setið tvö ár í viðbót á ritstjórarstóli ef reglum er fylgt. En Styrmir hefur staðið í ýmsum erfiðum málum. Nú síðast hefur honum tekist að fá mestallt viðskiptalífið upp á móti sér. Rekstur blaðsins er líka í járnum – til að efla hann þarf líklega nýtt hlutafé. Það er spurning hvaðan það á að koma.
Styrmir hefur hingað til ráðið því sem hann vill á Morgunblaðinu. Nú blasa við ýmsar skipulagsbreytingar – þá er spurning hvort þær nái líka inn á ritstjórn blaðsins? Flestir munu telja að ekki sé vanþörf á.
— — —
Á sama tíma boðar menntamálaráðherra nýtt fjölmiðlafrumvarp. Það verður væntanlega lagt fram nú í vor – þó aðeins til kynningar. Í frumvarpinu verða varla róttækar málsgreinar um breytingar á eignarhaldi á fjölmiðlum. Það dylst heldur engum hversu Baugur/365 er í miklum sáttarhug gagnvart stjórnvöldum.
Hins vegar er spurning um dreifiveiturnar svokölluðu. Það er mikilvægt mál. Núverandi ástand, að fjölmiðlafyrirtækin/símafyrirtækin einoki dreifiveiturnar, er óþolandi. Það byggir að miklu leyti á því að reisa múra í kringum áskrifendur, koma í veg fyrir að þeir fari annað með viðskipti sín eða hafi aðgang að öðru efni en er skammtað í gegnum dreifiveituna.
Þetta er einokunarbisness þar sem allt læsir sig saman, símaþjónusta, farsími, internet, sjónvarp – og hugsanlega netverslun, heimsendingarþjónusta o.s.frv. Möguleikarnir eru margir – það er ekki furða að Rupert Murdoch líti framtíð fjölmiðunar björtum augum. Sá sem ræður yfir dreifiveitunni hefur sífellt meiri möguleika til að stýra neyslu – jú, og hugmyndaheimi – þeirra sem eru í áskrift.
Til að afstýra þessu er mikilvægt að aðgangurinn að dreifiveitunum sé frjáls og opinn. Best væri að allt margmiðlunarefni færi í gegnum sameiginlegt net – þar hefur ljósleiðarinn sýnt sig að hafa yfirburði. Þannig þurfa notendur ekki að vera bundnir dreifiveitum símafyrirtækjanna. Ný fjölmiðlalög munu væntanlega vera skref í þessa átt. Það er ekki vonum seinna að setja þau. Í raunninni á krafan að vera – allt upp á gátt!
— — —
Annars sætir tíðindum að Síminn og Orkuveita Reykjavíkur eru farin að tala saman. Það hefði líklega verið óhugsandi á tíma Davíðs Oddssonar – þegar pólitíkin var stríðari en hún er nú. En þetta er spurning um hreina og klára hagsmuni. Framtíðin liggur í ljósleiðaranum, þar eru möguleikarnir nánast ótæmandi. Breiðband Símans er úrelt, dreifing gegnum Adsl er ýmsum takmörkunum háð. Í raun er eina vitið að hraða ljósleiðaravæðingunni eins og framast er unnt.
— — —
Í gær nefndi ég skipan sendiherra í Washington. Mig langar að bæta þessu við:
Það er gamalkunnug aðferð í pólitík að láta leka út um vonda ákvörðun. Til þess síðan að geta tekið hana ekki.
Það þykir þá bera vott um stjórnvisku.
Ýmsir hafa orðið til þess að vitna í breska vísindamanninn James Lovelock og viðvörunarorð hans í bókinni The Revenge of Gaia. Þar tekur Lovelock mjög djúpt í árinni varðandi hættuna sem stafar af gróðurhúsaáhrifum. Hins vegar hafa hampað hampa síðari hluta röksemdafærslu Lovelocks – þar mælir hann nefnilega með notkun kjarnorku. Á fáum skoðunum ríkir jafn mikil bannelgi í heiminum. Það er nánast almennt álit að kjarnorka sé vond – svona rétt eins og að veiða hvali til dæmis.
Lovelock sýnir fram á það í bók sinni að óttinn við kjarnorku sé algjörlega órökrænn – hann telur raunar að kjarnorka sé eina leiðin til að afstýra hlýnun jarðar. Hana þurfi að stöðva strax ef ekki eigi illa að fara og þar geti ekkert keppt við kjarnorku.
Lovelock tekur dæmi. Annars vegar fjölskyldu sem býr hundrað kílómetrum fyrir neðan hina gríðarlegu Yangtse stíflu í Kína og hins vegar fjölskyldu sem býr hundrað kílómetra undan vindi frá Tsjernóbýl – versta dæmi um verstu tegund af kjarnaorkutækni.
Ef stíflan brestur myndi milljón manna farast, kannski tugir milljóna. Þegar sprenging var í kjarnorkuverinu í Tsjernóbýl og kvíknaði síðan í því, dreifðust geislavirk efni um stóra hluta Úkraínu og nálægra ríkja. Margir virðast halda að tugir þúsunda ef ekki milljónir hafi dáið vegna Tsernóbyl, Lovelock segir að það séu ekki fleiri en sjötíu og fimm.
— — —
Fyrst klúðra menn öllu, svo eru þeir gerðir að sendiherrum. Það hlýtur að vera grín þegar sagt er að þeir ætli að senda Albert Jónsson til Washington.
— — —
Það er sagt að Robert Louis Stevenson hafi skrifað Gulleyjuna fyrir frænda sinn sem bað hann um að skrifa bók þar sem væru engar stelpur. Stevenson stóð við það – það er afskaplega lítið um kvenfólk í þessari frægu ævintýrasögu.
Í gær ætlaði ég að fara lesa fyrir Kára ævintýri úr bók sem kom út fyrir mörgum árum undir heitinu Ævintýri Æskunnar (semsé barnablaðsins). Stakk upp á að við byrjuðum á Þyrnirósu.
Þá harðneitaði drengurinn og sagði:
"Ég vil ekki lesa sögu með stelpu í."
Að skilgreina varnarþörfina. Þetta er einn af þessum frösum sem snögglega komast í umferð en er svo enginn friður fyrir. Þungbúnar sendinefndir, að maður skyldi halda þrútnar af sérfræðiþekkingu, hafa sinnt varnarþörfinni undanfarin ár, verið á stanslausum ferðalögum milli Reykjavíkur og Washington. Það var passað upp á að ræða ekki opinskátt um málin og helst alls ekki á mannamáli – eins og þetta kæmi okkur venjulegum borgurum ekki nokkurn skapaðan hlut við. Á endanum var árangurinn nákvæmlega enginn.
Það að skilgreina varnarþörf er varla erfitt fyrir sumar þjóðir. Þær eiga sína óvini, oft frá fornu fari, kannski bara hinum megin við bæjarlækinn. En hjá öðrum þjóðum er þetta vandasamara – og kannski erfiðast fyrir friðsamar og afskekktar smáþjóðir. Þá þarf jafnvel að gera mjög nákvæma og jafnvel vísindalega leit að óvinum til að geta síðan haldið uppi almennilegum vörnum – því engin er þjóð meðal þjóða nema hún hafi varnir.
— — –
En hver er þá hættan sem steðjar að Íslendingum nútímans? Mun grænlenski herinn einn daginn mæta hingað með hvalskutla sínar og sveðjur eða verða það kannski sportklæddir Norðmenn sem sjá tækifæri í varnarleysi landsins, skíða yfir okkur – minnugir fornra yfirráða? Eða Danir sem öfunda okkur svo mikið þessa dagana? Danski herinn hefur jú reynsluna af því að bombardéra sumarbústaði Þjóðverja við Jótlandsstrendur.
Eða þá einhverjar þjóðir sem eru miklu lengra í burtu, og við vitum kannski ekki hvað heita en hafa illt í hyggju? Er furða þótt maður sé fullur af kvíða? Þekktu óvin þinn, stendur á vísum stað, en hvað á sá að gera sem á alls engan óvin.
— — —
Þetta var öðruvísi í heimstyrjöldinni og kalda stríðinu. Þá var hernaðarlegt mikilvægi Íslands slíkt að landinu var líkt við tröllaukið flugvélamóðurskip. Því er jafnvel haldið fram að þá hafi verið stórveldistími Íslands, þegar Íslendingar gátu, í fullvissunni um hvað þeir voru merkilegir, kúgað sér stærri og öflugari þjóðir. Það er sagt að Donald Rumsfeld hafi þurft að horfa upp á þessar aðfarir smáþjóðarinnar í eina tíð – og sé ekki enn búinn að fyrirgefa Íslendingum derringinn í þorskastríðunum.
En við eigum semsé tæplega von á innrás frá óvinveittu ríki eins og í Red Dawn Rising, hinni stórmerkilegu skáldsögu Toms Clancy, þar sem Sovétmenn ganga á land á Reykjanesi – og nokkrir varnarliðsmenn flýja vestur í Dali með stúlku sem heitir Vigdís. Rússneskir kafbátar eru líka steinhættir að laumast um hafið kringum Ísland, heldur ryðga þeir upp í hrönnum norður í Múrmansk. Eftir ferð Geirs Haarde til Moskvu á maður hérumbil von á að Rússar bjóðist til að sjá um varnir landsins gegn hæfilegri þóknun – eins og norskur varnarmálasérfræðingur hefur reyndar þegar gert.
— — —
Jú, eiturlyfjum verður sjálfsagt alltaf smyglað hingað, en þó í frekar litlum mæli. Glæpasamtök hafa eftir litlu að slægjast hér – verða varla mjög stórtæk vegna smæðar markaðarins. Við getum heldur ekki verið ofarlega á lista hryðjuverkamanna; landið er einangrað, leiðirnar til og frá því takmarkað, pólitískt mikilvægi þess sáralítið.
Líklega vita fæstir sem hyggja á hryðjuverk einu sinni að Ísland sé til – að minnsta kosti er ósennilegt að þeir myndu eyða púðri sínu hér. Það eru miklu betri skotmörk í boði.
Ekkert af þessu útheimtir orrustuþotur eða fjölmenna flokka hermanna, og í raun ekki annað en sæmilega þjálfaða lögreglusveit sem getur tekið byssurnar út úr skáp ef þörf krefur. Að ógleymdri Landhelgisgæslunni og hinum glæstu björgunarsveitum sem eru stolt þjóðarinnar þegar eitthvað á bjátar. Verkefnið er fremur á sviði almannavarna en herþjónustu.
— — —
Jú, en það hlýtur að vera einhver hætta, hættur eru líka ófyrirséðar, það er oft í eðli hættunnar að erfitt er að sjá hana fyrir. Hún skellur bara á. Hund-Tyrkinn kom til dæmis býsna óvænt á sínum tíma – árið 1627.
Þetta segja menn, en munu samt passa sig á að nefna enga sérstaka, áþreifanlega hættu á nafn – þá er nefnilega hætta við að einhver gæti farið að hlæja. Nú þarf að setja á stofn greiningareildir til að greina hættur, en ef síðan kæmi í ljós að það eru engar hættur – ja, hvað á þá að gera? Varla kemur til greina að leggja niður greiningardeildirnar – og byggja þá á hverju? Hyggjuvitinu?
— — —
Það mun varla neinn rifja upp nýlega skýrslu þar sem stóð að hættustig á Íslandi væri svipað og í örríkjunum Andorra, San Marínó og gott ef ekki Færeyjum. Nei, í staðinn verður þeim teflt fram aftur sérfræðingunum sem hafa látið eins og þeir séu að vinna ótrúlega merkilegt starf í varnarmálunum síðustu árum, með sérstökum tengslum við ráðamenn vestra. Málið verður áfram rætt með frösum sem hljóma eins og þeir byggi á ógurlegri sérfræðiþekkingu. Meira að segja gamlir herstöðvaandstæðingar eru farnir að tala um að skilgreina varnarþörfina – rétt eins og sé búið að skutla þeim inn á aðalfund hjá Varðbergi.
Einn nýjasti frasinn er að þurfi herlið – líklega með orrustuþotum – til að verja íslenska flugstjórnarsvæðið sem er eitt hið stærsta í veröldinni.
En einhvern veginn hélt maður að venjan í alþjóðasamskiptum væri að miða við lofthelgi fremur en flugstjórnarsvæði.
— — —
Hitt er svo annað mál að það gætu verið ágæt rök fyrir því að stofna íslenskan her. Þá kannski einkum til að aga unga fólkið hér, kenna því að hlýða og almenna kurteisi, búa um rúmið, vakna á morgnana og svoleiðis.
Þú ert að grínast.
Þetta er að uppistöðu pistill sem var fluttur í Íslandi dag á Stöð 2/NFS 24. mars 2006
Sullenberger er í vinfengi við Jónínu Benediktsdóttur. Hún hefur samband við Styrmi Gunnarsson, sem er Sullenberger innan handar um skjalaþýðingu, útvegar honum lögmann Jón Steinar Gunnlaugsson og ráðfærslu Kjartans Gunnarssonar.
Systir Davíðs Oddssonar (fullt nafn?) er dómarinn sem gefur út mjög viðamikla húsleitarheimild hjá Baugi, á grundvelli framburðar Sullenbergers.
Haraldur Johannessen ríkislögreglustjóri er tengdasonur Styrmis Gunnarssonar (?).
Björn Bjarnason dómsmálaráðherra gefur ítrekað út álit á rekstri málsins.
Nýr saksóknari í málinu, Sigurður Tómas Magnússon, er starfsbróðir Jóns Steinars Gunnlaugssonar úr HR, áður en sá síðarnefndi er skipaður hæstaréttardómari. Sigurður þiggur starfið þrátt fyrir að hann sé óhæfur til þess, sem dómari, að áliti dómstólaráðs (?).
Eftir sýknu fyrir undirrétti hafa aðilar úr HR frumkvæði að því að halda áfram að ‘reka málið í fjölmiðlum’, þ.á.m. með hvatningu um áfrýjun.
(Assmodeus)
— — —
"Systir Davíðs Oddssonar (fullt nafn?) er dómarinn"
Assmodeus, ert viss um þetta?
(Hawk 12)
— — —
Systir eða náfrænka. Ég tel mig muna það rétt.
(Assmodeus)
— — —
Herdís Þorvaldsdóttir, héraðsdómari, er systir Barkar frænda!
(Allhvass)
— — —
Herdís eða Hervör?
(Skrolli)
— — —
Þið gleymið að taka fram að Jón Ásgeir og Jóhannes staðhæfðu báðir við útgáfu ákæra að það væri hægt að treysta héraðsdómi en ekki hæstarétti.
Enda kemur í ljós að dómar hafa fallið þeim í hag í héraðsdómi en ekki í hæstarétti.
Skyldi þetta vera af því að héraðsdómur sé ódýrari.
(Temujin)
— — —
Ertu að gefa í skyn að dómaranum hafi verið mútað?
(Assmodeus)
— — —
Gleymum ekki bolludagsútspili Davíðs, sagði Baug hafa ætlað að múta sér um 300 millur, ekkert hefur verið rannsakað hvort þessar staðhæfingar hans hafi verið réttar.
Svo stuttu seinna er gerð innrás á skrifstofur þess fyrirtækis sem hann sagði hafa reynt að múta sér……..
(FransKafka)
— — —
Viðtalið við Davíð var á bolludaginn árið 2003 en menn gerðu húsleitina hjá Baugi sumarið 2002.
(Stefán Friðrik Stefánsson)
— — —
Fjandskapur Davíðs út í Baug er öllum kunnur og skoðast sem lesinn í þessari úttekt.
(Assmodeus)
— — —
Haraldur Johannessen er vissulega tengdasonur Styrmis. Þannig var að þegar Styrmir og Matthías ritstýrðu Morgunblaðinu saman fóru þeir eitt sinn til Amsterdam og létu gefa sig saman, ættleiddu síðan lítinn dreng sem þeir nefndu Harald – nei, annars, Haraldur er þá sonur Styrmis!
Ekki gleyma því heldur að Herdís Þorvaldsdóttir (dómari) er móðir Hrafns Gunnlaugssonar sem er nánasti vinur Davíðs Oddssonar. Hún er líka systir Ólafs Barkar, sem er þá móðurbróðir Hrafns.
Þannig að þræðirnir ná víða í þessu máli.
(Barbarossa)
— — —
Ertu að gera grín eða…? Móðir Hrafns hét Herdís, það minnir mig að sé rétt, en hún var þekkt leikkona og er komin undir græna (minnir mig).
Herdís dómari er trúlega yngri en Hrafn Gunnlaugsson.
(Assmodeus)
— — —
(Umræðan heldur sjálfsagt áfram á Málefnunum, þar er ekki skortur á hugsvölun. Rétt er að taka fram að Herdís Þorvaldsdóttir, sú ástsæla leikkona, er ekki systir Ólafs Barkar – og að stjórnandi þessa vefjar sér hana oft og einatt í Sundlaug Vesturbæjar. – EH.)
Má ekki segja að geisi stríð milli Morgunblaðsins og Framsóknarflokksins? Hnúturnar ganga á milli. Styrmir sakar Valgerði um að fara með tóma vitleysu í Evrópumálum, Valgerður svarar og segist ekki láta karl þennan vaða yfir sig. Björn Ingi Hrafnsson hæðir Staksteina fyrir að hafa tekið Frjálslynda flokkinn í fóstur – í Mogganum séu Frjálslyndir hlaðnir mærðarlegu lofi í von um að þeir fari að vinna með Sjálfstæðisflokknum í borginni.
Og nú síðast stígur Halldór Ásgrímsson fram og segir áhyggjuefni hversu viljugir sumir fjölmiðlar eru til að hlaupa undir handa og fóta vegna neikvæðra erlendra frétta af íslensku efnahagslífi.
Dylst víst engum að þarna á forsætisráðherrann við Morgunblaðið.
— — —
En þessi pirringur nær víðar. Maður þarf ekki að tala við marga stjórnarliða til að finna hvernig kraumar undir milli stjórnarflokkanna. Ætli sé ekki hægt að tala um ofboðslegan leiða í því sambandi – kannski ekki skrítið eftir ellefu sameiginleg ár í ríkisstjórn?
Sjálfstæðismenn reiddust margir þegar Valgerður Sverrisdóttir fór að tala um að taka upp evru – þvert á stjórnarstefnuna – í viku þegar blasti jafnvel við fjármálakreppa. Þeim fannst líka að Valgerður hlypi á sig þegar hún var allt í einu komin til New York til að hlýða á ákvörðun Alcoa um staðsetningu álvers – á sama tíma og því var haldið fram að stjórnmálamenn hefðu ekkert með þetta að gera.
Ósamlyndið hefur líka komið fram í kringum snögga brottför varnarliðsins. Halldór er áberandi harðorðari en Geir – kæmi ekki á óvart þótt hann bætti aðeins í á næstu dögum. Forsætisráðherrann viðrar líka hugmyndir um að færa Landhelgisgæsluna til Keflavíkur – en þá kemur Björn Bjarnason aðvífandi og segir að ekki komi til greina að flytja gæsluna úr mjög nýlegri björgunarmiðstöð í Skógarhlíð.
— — —
Auðvitað þykir Framsóknarmönnum sárt að horfa upp á hvernig fylgi Sjálfstæðisflokksins sveiflast upp meðan þeir eru sjálfir á mörkum þess að þurrkast út. Þetta hlýtur að vera sálardrepandi fyrir stjórnmálaflokk til lengdar. Framsókn situr líka uppi með umdeildustu ráðuneytin þar sem er stöðug barátta, heilbrigðismál, stóriðju og banka, meðan fólk á í mestu erfiðleikum með að muna nöfn ráðherra Sjálfstæðisflokksins – sem eru margir nánast ósýnilegir.
— — —
Bankarnir mótmæla hverri svörtu skýrslunni frá útlöndum á fætur annarri. Þeir hafa nóg að sýsla í greiningardeildunum. Mælikvarðinn hlýtur þó að vera hin raunverulegu viðbrögð bankanna – fer til dæmis að þrengjast verulega um útlán?
— — —
Ég leyfi mér svo að linka inn á þessa síðu.
"9. apríl. Frelsisdagurinn! Hvílkt dásemdar tækifæri – sem mun lifa í manna minnum eins og fall Bastillunnar, V-dagurinn eða fall Berlínarmúrsins."
Rod Liddle hefur þessi orð eftir ný-íhaldsmanninum William Shawcross í grein í Spectator. Það eru liðin þrjú ár frá innrásinni í Írak – hún gekk ótrúlega vel, tók aðeins um tuttugu daga. Slíkir eru hernaðaryfirburðir Bandaríkjanna – þannig virkar hið fjarstýrða stríð. En síðan hafa verið tóm vandræði. Allawi, sem um tíma gegndi embætti forsætisráðherra, segir að í raun sé borgarastríð í landinu. Dick Cheney mótmælir því – en hver tekur svosem mark á honum lengur?
Það er full ástæða til að setja stríðsreksturinn, ástæður hans og árangur, undir mæliker. Í stuttu máli lítur þetta svona út:
— — —
Einn tilgangurinn var að steypa Saddam Hussein af stóli. Það tókst auðveldlega. Þetta er notað gegn andstæðingum stríðisins – vildirðu hafa Saddam áfram? En Saddam síðustu árin var nokkuð meinlaus, enda var hann undir ströngu eftirliti. Veldi hans var ekki svipur hjá sjón. Líklega voru Írakar betur settir á síðari hluta valdatíma Saddams en eftir innrásina.
Gjöreyðingarvopn fundust ekki. Voru þó stríðsástæða númer eitt. Blekkingarvefurinn kringum gjöreyðingarvopnin hefur gjaldfellt Bush og Blair svo að orðstír þeirra nær sér aldri. Það er aumkunarvert að heyra Blair segja að hann hefði gert þetta allt á nýjan leik – á sama tíma og fylgið hrynur af honum.
Von neocona var að sá fræjum lýðræðis í heimshlutanum. En lýðræðið virkar skringilega. Írakar og fleiri þjóðir á svæðinu hafa notað það til að kjósa yfir sig öfl sem eru ekki sérlega hænd að lýðræðislegum stjórnarháttum, mannréttindum eða frelsi. Það er þversögn að í lýðræðislegum kosningum í Miðausturlöndum hættir íbúunum til að kjósa yfir sig þá sem eru á móti lýðræði. Þannig er langt í að þarna verði lýðræðisbylting að vestrænum hætti, með blómum og tilheyrandi eins og ný-íhaldsmenninrnir þóttust vissir um.
Koma á stöðugleika – einhvers konar pax americana. En óstöðugleikinn hefur þvert á móti vaxið. Nú falla að meðaltali 40-50 manns á dag í Írak. Olíuútflutningurinn minnkar vegna stöðugra árása á olíumannvirki. Olían nægir ekki til að greiða fyrir enduruppbyggingu landsins. Íranir færa sig upp á skaftið og eru orðnir áhrifamesta ríkið á svæðinu – það var örugglega ekki tilgangurinn með stríðinu.
Annað yfirvarp voru tengsl Saddams Hussein og Al Queida. Fyrir þeim virðist varla hafa verið flugufótur. Hins vegar er Írak eins og segull á hryðjuverkaöfl. Þótt Íraksstriðið sé ekki endilega ástæða hryðjuverka, er það hentug átylla fyrir þeim – það virkar vel að nota stríðið fegra málstað hryðjuverkamanna.
— — —
Þannig stendur varla steinn yfir steini. Það er óhætt að fullyrða að stríðið hafi verið skelfileg mistök. Bjartsýnin var í hámarki, rausæið í lágmarki, þekkingin lítil, líkt og sést á ofangreindum orðum Shawcross sem hann skrifaði daginn sem styttu af Saddam var velt af stalli. Á myndum sést reyndar að ekki nema svona tvö hundruð manns tóku þátt í að fella styttuna – að bandarískum hermönnum meðtöldum. Þetta var ekki fjöldafundur.
Stóra spurningin er hins vegar hvort hernámsliðið eigi að hverfa á braut – hvort það bæti ástandið eða geri það þvert á móti verra. Donald Rumsfeld líkir brottför hersins við að gefa nasistum aftur Þýskaland eftirstríðsáranna. En bandarískir borgarar sjá hvernig kostnaðurinn í mannslífum og peningum vex stöðugt – og þeir eru hættir að treysta forseta sínum. Vegna Íraksstríðsins er heimsveldið sem lamað. Bush hefur kastað arfleifð sinni á sorphaug. Á sama tíma vex ógnin frá Íran.
Einu sinni var krafan að mætti ekki fjalla um stjórnmál nema með jákvæðum hætti – í sumum löndum er það svo enn. Berlusconi, forsætisráðherra Ítalíu, er sagður hafa tak á níutíu prósentum fjölmiðla í landinu – um daginn var hann í sjónvarpsþætti þar sem hann var loks spurður alvöru spurninga og rauk á dyr í fússi.
Nú er krafan hins vegar önnur. Það er allt í lagi að níða stjórnmálamenn í svaðið, tala látlaust um hvað þeir séu ómerkilegir og valdalitlir. Hins vegar er ætlast til þess að um viðskiptalífið sé ekki fjallað nema á mjög jákvæðum nótum. Annars er verið að skemma fyrir hinum hátimbraða hlutabréfamarkaði og hinni glæsilegu útrás.
Það talar enginn lengur um það lengur að kaupmenn séu þjófar eins og Krútsjof sagði við Nixon einu sinni, það nefnir enginn Krist þegar hann velti borðum í musterinu eða ríka manninn sem á erfiðara með að komast til himna en úlfaldi gegnum nálarauga. Okurvextir þykja líka í góðu lagi – sá sem kemst upp með að beita þeim er bara sniðugur.
Allir eru fullir aðdáunar yfir mönnum sem þéna hundraðföld laun leikskólakennara fyrir – ja, leikskólakennarar þurfa að skeina börnum og klæða í útigalla, þessir náungar færa bara til bréf og tölur.
— — —
Gagnrýnin beinist aðallega gegn Morgunblaðinu. Það þykir alls ekki nógu jákvætt. Blaðið segir fréttir af misjafnri trú manna á islenska viðskiptaundrinu, einkum í útlöndum. Fyrir vikið er Mogginn gagnrýndur fyrir að framkalla kreppu. Blaðið ætti líklega frekar að stinga þessu undir stól – taka bara þátt í halellújakórnum.
En hugmyndin sem maður heyrir víða um samfélagið er semsagt sú að blaðið fari að beita ritskoðun – birti ekki nema það sem er gott fyrir "markaðinn". Það á bara að taka línuna hráa frá greiningardeildum bankanna – sem stundum eru reyndar merkilega nálægt því að vera almannatengsladeildir.
Gleymum því ekki að þegar ritskoðun er beitt er það yfirleitt undir því yfirskini að hún sé í þágu þjóðarinnar – réttlætingin er sú að ekki megi koma róti á huga fólksins.
— — —
Um leið má kannski spyrja: Hvernig er í pottinn búið í kerfi þar sem smáumfjöllum veldur slíkum hræringum? Er það ekki hættulega óstöðugt? Hvað ef einhver alvöru áföll dynja yfir?
Annars er dýrkunin á gróða, bisness, viðskiptafrægð orðin slík að það er spurning hvort ekki eigi að láta bankana taka formlega yfir stjórn landsins – fer ekki að verða kominn tími til þess. Þeir hvort sem er ráða mest. Eða kann að vera að þetta sé að verða með einhverjum hætti ógn við lýðræðið?
— — —
Einhver hallærislegasta grein sem ég hef lesið var þegar Friðrik Sophusson svaraði umfjöllun Guardian um virkjanamál á Íslandi fyrir nokkrum árum – Landsvirkjunarforstjórinn sendi bréf til blaðsins, sem var fullt af spælingu og minnimáttarkennd – hefði kannski þótt gott til síns brúks á innsíðum Morgunblaðsins en virkaði heimóttarlega í hinu stóra breska blaði.
Nú vegur Svavar Gestsson, sendiherra í Kaupmannahöfn, í sama knérunn – hann skrifar grein í Börsen. vandar um við blaðið vegna umfjöllunar um íslenskt viðskiptalíf. Í fyrsta lagi: Hvað kemur þetta sendiherranum þetta við? Í öðru lagi: Mega dönsk ekki skrifa það sem þau vilja – líka um Íslendinga?
(Og – var ekki Svavar til skamms tíma í liðinu sem trúði því að kaupmenn væru þjófar?)
— — —
Jón Baldvin sagði í þætti hjá mér fyrir viku að brátt færu kapítalistarnir að æpa á evruna. Stjórnvöld hérna myndu ekki standast það til langframa. Jón Baldvin hefur verið sannspár um margt síðan hann kom heim úr diplómasíunni (hann spáði því líka að varnarliðið myndi hverfa brátt!) – í vikunni skrifaði Friðrik Arngrímsson formaður LÍÚ svo grein í Fréttablaðið þar sem hann mælir með upptöku Evrunnar. Friðrik segir að fyrirtæki í sjávarútvegi, ferðaþjónustu og iðnaði hafi liðið fyrir alltof sterkt gengi krónunnar. Friðrik hrósar Valgerði Sverrisdóttur fyrir framgöngu hennar, segir að menn eigi ekki að kippa sér upp við skæting Staksteina Morgunblaðsins:
"Helstu rökin fyrir því að við höldum sjálfstæðum gjaldmiðli eru þau að ella misstum við mikilvægt hagstjórnartæki. Það geti verið afar slæmt enda geti hagsveiflan hér verið allt önnur en á evrusvæðinu. Þegar stjórnvöld ákveða stærstu framkvæmdir Íslandssögunnar án þess að grípa til nauðsynlegra mótvægisaðgerða; gera breytingar á húsnæðislánakerfinu með þeim fyrirsjáanlegu afleiðingum að þensla eykst mikið; hækka stýrivexti sem virkar aðeins á lítinn hluta markaðarins en leiðir til spákaupmennsku með gríðarlegri útgáfu útlendinga á skuldabréfum í íslenskum krónum, sem hefur ekkert með íslenskt efnahagslíf eða íslenska hagsveiflu að gera, en styrkir krónuna úr hófi og leiðir til aukinnar neyslu, enn meiri þenslu og stórfellds viðskiptahalla; þá er eðlilegt að velta öllum möguleikum fyrir sér.
Stjórnendur og eigendur vel rekinna fyrirtækja sem sjá eigið fé þeirra brenna upp, þurfa að segja upp fólki, draga úr starfsemi, flytja hana úr landi, eða sjá í versta falli fram á gjaldþrot, lifa einfaldlega í öðrum heimi en þeir sem segja að allt sé í himnalagi.
Þessir aðilar fagna því að iðnaðar- og viðskiptaráðherra vill skoða alla möguleika. Ég hvet ráðherrann til bæta við fimmta möguleikanum sem er að taka upp evru einhliða án samninga við Evrópusambandið. Það er ekkert sem stendur í vegi fyrir því sýnist okkur það skynsamlegt. Við eigum þær evrur sem við þurfum m.a.s. til. Þó að ýmsir tali um að það sé ekki trúverðugur kostur þar sem alltaf sé möguleiki á að snúa til baka, þá er trúverðugleiki krónunnar, sem líka má leggja af, minni. Það er öllum ljóst að það að taka upp evru er ekki lausn á öllum okkar vanda. Það eru sveiflur milli gengis evrunnar og annarra mynta sem við seljum í og vaxtaákvörðunartækið getur verið mikilvægt ef því er rétt beitt með öðrum hagstjórnartækjum."
— — —
KB-banki er ansi sniðugur. Hann tók snúning á falli krónunnar. Keypti evrur fyrir tugi milljarða. Þannig flýtur krónan eins og korktappi í ólgusjó.
Þá er það orðið opinbert. Herinn er að fara. Eftir allar bónarferðirnar og áköllin til Washington, er ekki lengur um neitt að semja. Pentagon ræður þessu. Vinaþjóðin í Vestri vill ekki lengur halda úti flugher fyrir okkur. Hefur um nóg að hugsa mitt í sínu hernaðarbrjálæði og fjárlagahalla. Var kannski kominn tími til að fá þetta á hreint. Þetta hefur verið mjög sérkennileg umræða síðustu árinn, einkennst af þeim skorti af hreinskilni sem er svo ríkjandi íslensk stjórnmál. Og furðulegri trú á sérstakt samband okkar við ráðamenn í Washington – sem vita líklega ekki hvað við heitum.
Endar svo, ekki með hvelli heldur gjökti eins og segir í frægu kvæði. Einu litlu símtali frá aðstoðarmanni. Tímabil er búið, stjórnmálum kalda stríðsins eru endanlega lokið á Íslandi. Það er pínlegt að heyra ráðherra í ríkisstjórninni tala um mikilvægi varnarsamningsins eftir að hafa fengið þessa gusu frá Bandaríkjastjórn.
Ég ætla ekki að fjala um hvort við eigum að leita á náðir nágranna okkar um varnir, Skandinava, Englendinga eða Evrópusambandsins. En ég get reyndar ekki ímyndað mér að þeir hafi mikinn áhuga.
— — —
Sjálfur er ég barn herstöðvatímans, hann einkenndi alla stjórnmálabaráttu þegar ég var að alast upp. Deilurnar um herstöðina eitruðu íslenska pólitík áratugum saman – það var eiginlega ekki hægt að komast til að ræða neitt almennilegt. Til dæmis hvernig samfélagi þjóðin vildi lifa í. Samkvæmt munstri hermangsins skiptu öflin sem síðar fóru að heita kolkrabbinn og smokkfiskurinn samfélaginu á milli sín.
Sósíalistar reyndu að andæfa með sovétviðskiptunum. Íslendingar voru eina þjóðin í Vestur-Evrópu sem ók um á Moskvits, Volgu og dældi rússneskri olíu á bílana sína. Á móti seldum við þangað ullarteppi og síld. Þetta hafði auðvitað efnahagslegt gildi – hvert ár biðu menn í ofvæni eftir að sovétsamningarnir næðust – en vinstri menn töldu þetta líka nauðsynlegt til að vega upp á móti áhrifum Bandaríkjanna, hernámi hugarfarsins – kókakóla, jórturleðri, Elvis Presley. Þeir voru sannfærðir um að þannig myndu yfirburðir Sovétríkjanna smátt og smátt koma í ljós.
Þetta var barátta um menninguna, um sjálft fjöregg þjóðarinnar. Hún lifir í ókjörum af vondum kveðskap – ofhlöðnum myndlíkingum um fjallkonuna, hulduna í dalnum, tröll, finngálkn í vestri. Maður fer dálítið hjá sér þegar maður les margt af þessu. Þeir unnu stríðið en við vorum með betri lög gætu herstöðvaandstæðingar sagt – svo snúið sé út úr þekktu kvæði eftir Tom Lehrer.
Vissulega voru flest skáldin á móti hernum en það er ekki hægt að segja að herstöðvabaráttan hafi laðað fram það besta í þeim. Ef farið er út í bókmenntalegu hliðina væri maður eiginlega til í að taka sér stöðu með Garðabæjarskrílnum sem henti moldarkögglum í Keflavíkurgöngurnar.
— — —
Önnur hlið á þessu er hvernig smáþjóð notaði aðstöðu sína til að kúga stórþjóðir í krafti hernaðarlegs mikilvægis. Sagnfræðingar hafa jafnvel notað orðið "íslandiseringu" í þessu sambandi. Því þótt aronska (sú hugmynd að kreista sem mest út úr Kananum) væri bannorð í betri kreðsum, reyndu Íslendingar að fá eins mikið fyrir herstöðina og þeir gátu.
Það var stofnað fyrirtæki um hermangið sem var í eigu manna úr Sjálfstæðisflokki og Framsóknarflokki. Flestir íslenskir stjórnmálamenn voru réttu megin í baráttunni við kommúnismann, en um leið grasseraði hér grímulaus tækifærishyggja. Það hefur jafnvel verið talað um "blackmail" í þessu sambandi – Íslendingar gernýttu sérstöðu sína til að fá lán og efnahagsaðstoð. "Þeir eru greinilega mjög ótraustir bandamenn og græðgi þeirra á sér engin takmörk," sagði einn erlendur sendimaður.
—- — —
Á sama tíma var meðferðin á varnarliðsmönnunum ekki sérlega skemmtileg – það er alveg óhætt að tala um rasisma í því sambandi. Þeir fengu ekki að vera úti á kvöldin, það ríkti útgöngubann, líklega var aðallega verið að vernda íslenskt kvenfólk. Þeir voru undir ströngu eftirliti ef þeir fengu að fara í bæinn. Framan af máttu ekki heldur vera svertingjar hér. En Völlurinn laðaði og lokkaði með ýmsu freistandi góssi; dósagosi, hamborgurum, bjór, poppmúsík og amerískum bílum. Fjölskyldur fór gjarnan í bíltúra suðureftir til að fá smjörþefinn af dásemdunum. Upp úr því fór íslenskt samfélag að breytast svo að það var eiginlega ekkert að sækja á Völlinn lengur – frekar að maður sæi varnarliðsmenn ráfa um í Kringlunni, of blanka til að kaupa neitt.
Þegar farið verður að skrifa minningagreinar um herstöðina verður langur kafli um þátt hennar í að rjúfa einangrun landsins. Í merkilegri bók sem heitir Úr fjötrum lýsir Herdís Helgadóttir því hvernig koma erlendra hermanna hingað var að vissu leyti frelsun frá mörlandanum, illa siðuðum íslenskum karlmönnum, svona líkt og heimurinn væri að opnast. Þá var brugðist við með því að setja stúlkur sem höfðu samneyti við útlenda hermenn á vinnuhæli án dóms og laga. Síðar varð frægt þegar hundrað menningarvitar stigu fram og létu loka Keflavíkursjónvarpinu. Þá má kannski segja að tungan hafi líka verið sett á vinnuhæli.
— — —
Ég var að ímynda mér um daginn ef ég hefði verið með umræðuþátt sirka 1957 og maður hefði haft karla eins og Einar Olgeirsson, Ólaf Thors og Jónas frá Hriflu. Þá hefði Keflavíkurstöðin verið heitasta umræðuefnið þátt eftir þátt, ár eftir ár. Raðirnar af varðbergsmönnum og herstöðvaandstæðingum hefðu runnið gegnum þáttinn. En svona er með sum deiluefni, þau barasta gufa upp. Síðustu árin höfum við aðallega verið að væla í Kananum að vera áfram. Við rifumst um herstöðina í fimm áratugi, en á endanum var hérumbil öllum sama.
Þessi pistill var fluttur í Íslandi í dag Stöð 2/NFS 16. mars 2006. Hann er að hluta til byggður á grein sem ég skrifaði í hittifyrra og var eins konar minningagrein um Keflavíkurstöðina – enda taldi ég ljóst á þeim tíma að hún myndi fara.