Færslur fyrir apríl, 2005
Jón Ormur, Össur, Björn og Steingrímur
Meðal gesta í Silfri Egils á sunnudaginn verða Jón Ormur Halldórsson, Össur Skarphéðinsson, Steingrímur J. Sigfússon, Björn Bjarnason, Dagur B. Eggertsson, Margrét Frímannsdóttir og Hjálmar Árnason.
Fleiri gestir eiga svo eftir að bætast við áður en þátturinn er sendur út.
Jón Ormur ætlar að koma til að ræða um nýju risana í viðskiptalífi heimsins, Kína og Indland, einkum þó Kína. Skoðuð verður staða þessara ríkja í ljósi hnattvæðingarinnar, framleiðslan sem er að flytjast þangað, hvaða áhrif það hefur á Vesturlönd, aukin eftirspurn þeirra eftir olíu og ýmsum varningi og hvernig alþýðu í þessum löndum hefur reitt af í þessum breytingum.
Össur mun leggja mér lið í að spá og spekúlera í kosningunum í Bretlandi sem fara fram í næstu viku, en Össur stundaði háskólanam í Bretlandi og er manna froðastur um bresk stjórnmál.
Í þættinum verður einnig einblínt á skipulagsmál í Reykjavík eftir að ákveðið hefur verið að Háskólinn í Reykjavík fái stað í Vatnsmýrinni, rétt við Reykjavíkurflugvöll.
Í fyrsta hluta þáttarins verður svo farið yfir veturinn í pólitíkinni og velt vöngum yfir því hvað hafi staðið upp úr. Auk þess verður litið á nokkur mál sem hæst ber í fréttum þessa stundina.
Þátturinn er í opinni dagskrá á Stöð 2 klukkan 12 á sunnudag. Hann er svo endursýndur síðla um kvöldið en einnig er hægt að sjá hann hér í Veftívíinu.
Í húsi Titos
Er staddur í Sloveníu. Vaknaði í morgun í stórri villu sem sjálfur Tito marskálkur lét reisa sér eftir stríðið við stöðuvatnid í Bled. Það var fuglasöngur fyrir utan gluggann, skógurinn speglaðist í spegilsléttu vatninu. Á lítilli eyju úti í miðju vatninu stendur kirkja. Svo er þetta umkringt fjöllum sem teygja sig upp í hatt í 3000 metra hæð. Ætla á eftir að ganga upp í
gljúfur sem er hér fyrir ofan með stórum fossi, kannski förum við líka lengra upp í fjöllin en þó ekki alla leið upp á topp. Það er víst heldur ekki ráðlegt á þessum árstíma.
— — —
Gekk hér um húsið í morgun. Þetta er byggt í fremur kommalegum stíl eftirstríðsáranna, skiptast á persnesk teppi og rauð flosteppi, stólarnir eru djúpir og þægilegir, mikið af kristalsljósakronum en veggirnir eru frekar berir. Þetta er svona „retro-chic“ – Wallpaper-liðið myndi elska það.
Ég álpaðist inn í fundarsal sem er skreyttur stórum veggmyndum í sósialrealiskum stíl; lýsa baráttunni gegn nasistum og sigri skæruliða Titos. Á síðustu myndinni hafa verkamenn og bændur sigrað; móðir heldur á barni sínu og júgoslavneskum fána með rísandi verksmiðjur í bakgrunni.
Í lobbíinu var mér sagt að listamaðurinn hefði verið frægasti kirkjumálari Slóveníu. Hann hefði verið fenginn til að mála veggmyndirnar og ekki fengið nein laun fyrir nema upphefðina. Fólkið í sveitinni var notað sem fyrirmyndir. En sveitin var frekar fámenn svo listamaðurinn notaði sama fólkið oftar enn einu sinni; þannig má til dæmis sjá sama manninn, garðyrkjumann við villuna, fimm sinnum á myndunum í ýmsum gervum.
Hér í feiknastórum garðinum eru líka gömul varðskýli. Eitthvað hafa þeir þurft að passa upp á karlinn á árunum þegar Stalín hataðist við hann og vildi láta drepa hann.
Ég velti fyrir mér hvort andi karlsins sé hér í húsinu. Einn af þjónunum sagði okkur í gær að Tito hefði verið „fínn karl sem hafði gaman af veiðum, stelpum og góðu viskíi“. Það eru myndir af honum hér víða um húsið. Íslenskur vinur minn sem var giftur konu frá Króatíu á tíma Titos og kom oft til gömlu Júgóslavíu sagði eitt sinn við mig að þar hefði verið „fín stemming“.
Í gær var þjóðhátíðardagur hér, dagur frelsunarinnar. Upprunalega var fagnað frelsuninni frá nasistum. Dagurinn mun þó hafa breytt nokkuð um inntak, nú snýst hann almennt um frelsi þessarar litlu þjóðar. Sennilega líka undan karli eins og Tito.
— — —
Annars er þetta vinalegt liítið land. Það er hægt að komast landshorna á milli á fáum klukkutímum. Við vorum tvo daga í Ljubljana og þá braust sólin fram eftir rigningar í margar vikur segja heimamenn mér. Ljubljana er mjög falleg, það er rétt sem sagt er að hún líkist smækkaðri útgáfu af Prag. Fljót rennur í gegnum borgina, tré slúta yfir vatnið, á bökkunum eru útikaffihus og ungt fólk
Ögn ofar við ánna er svo matarmarkaður í gömlum stíl evrópskra borga. Það eru slátrarabúðir í stórum kjallara, brauðbúðir í langri byggingu með súlnagöngum sem liggur meðfram ánni en á torgi er selt grænmeti og ávextir – virkar allt miklu ferskara, hollara og betra en í súpermörkuðum nútímans. Þetta eru alvöru lífsgæði.
Allt er þetta frekar í stíl sem minnir á veldi Habsborgara – arkitektúrinn líkist því sem maður finnur í Austurríki og Ungverjalandi. Maður er staddur í Mið-Evrópu, enda er sagt að Slóvenar líti heldur niður á slavana sem búa í löndunum fyrir sunnan.
— — —
Hér væri hægt að gera margar myndir um ævi Mozarts. Mér datt jafnvel í hug að setjast hér að og stofna umboðsskrifstofu til að aðstoða þá sem vilja búa til myndir um ævi Mozarts í trúverðugu umhverfi.
Það mætti til dæmis gera myndina „Mozart – mögru árin“. Mozart leigir í hrörlegu húsi sem ég hef komið auga á, gulu með hálmþaki og litlum gluggum.Leigusalinn er kerling sem er sífellt að suða í honum að borga leiguna. Hann þorir varla heim og mörg meistaraverk bíða ósamin. Sum þeirra hafa reyndar farið á eldinn í vetrarkuldanum. Þar á meðal Eine kleine Nachtmusik. En nú er komið vor og góð kona hefur séð aumur á Mozart og gefur honum þjóðarréttina „svinski“ (svínasteik) og „mandli“ (brenndar möndlur).
Konan: „Jæja, Mozart minn, líður þér ekki betur?“
Mozart: „Jú, nú ætti ég að geta samið Töfraflautuna.“
Konan: „Hvernig er það, þekkir þú Beethoven?“
Mozart: „Jú, en hann er ekki ennþá fæddur.“
Konan: „En Tunglskinssónatan er svo afskaplega falleg.“
Mozart: „Það er víst rétt hjá þér, madame.“
— — —
Jæja.
Um Ólaf kristniboða
Fyrir stuttu tók ég þátt í dagskrá um Kína á vegum Listvinafélags Seltjarnarneskirkju. Framlag mitt var að fjalla um afa minn, Ólaf Ólafsson kristniboða, en hann starfaði í Kína um 14 ára skeið á árunum 1921 til 1937. Lifði mjög viðburðaríka ævi og var einn víðförlasti Íslendingurinn á sinni tíð, eins og ég sagði frá í sjónvarpsmyndinni 14 ár í Kína sem ég gerði um afa minn og var sýnd árið 1993.
Eftir fundinn var mér boðið í viðtal um afa í þætti Kolbrúnar Bergþórsdóttur á Útvarpi Sögu. Þetta er langt og ítarlegt spjall sem ég er nokkuð ánægður med.
Hef því fengið leyfi til að birta það hér.
Mun þetta líta svona út?
Hvernig kemur háskólinn í Reykjavík til með að líta beint ofan í Reykjavíkurflugvelli? Það er ekki laust við að maður hafi illan grun. Altént á maður von á hinu versta miðað við byggingu Hringbrautarinnar og það sem á að fara að framkvæma á Valssvæðinu. Er virkilega of seint að hætta við það furðulega skipulagsklúður sem nánast enginn vill kannast við?
Spurningin er hvort svæði Háskólans í Reykjavík verður nokkuð annað en bílastæðaflæmi með lágreistum húsum. Verður ekki gert ráð fyrir að allir sem vettlingi geta valdið, kennarar og nemendur, komi akandi á einkabílunum sínum? Kunningi minn sendi mér þessa mynd sem hann tók úr flugvél vestur í Bandaríkjunum – mun þetta kannski líta svona út?
— — —
Arkitekt sem ég er stundum í sambandi við sagðist óttast að þetta myndi líta út eins og svæðið sem ég vinn á – þar á hann við Hálsana með sínu dapurlega iðnaðarhúsnæði. Hann benti á að það væri nánast sérstök fræðigrein hvernig á skipuleggja háskólasvæði. Gætum við ekki byrjað á því að skoða okkur um í Cambridge, Oxford, Lundi og Heidelberg áður en lengra verður haldið? Bara svona til að fá hugmyndir?
— — —
Hins vegar er ótrúlegt rugl að fara að kalla þennan blett "friðland Reykvíkinga". Öskjuhlíðin er ágæt, Nauthólsvíkin sjálf útivistarsvæði, en það er ekki þar með sagt að stórir túnbleðlar allt þar í kring eigi líka að njóta friðunnar – staðir þar sem aldrei sést neinn nema fólk sem er að stelast til að láta hunda skíta.
— — —
Össur og Ingibjörg Sólrún birtu svör um málefnastöðu sína í Fréttablaðinu á föstudaginn. Svörin voru hérumbil nákvæmlega eins; það verður ekki hægt að efna til mikillar umræðu um málefnamun milli þeirra. Á spjallþráðum er mikið verið að pæla í hvort þeirra sé lengra til hægri eða vinstri. Ég treysti mér ekki til að dæma um það.
Nokkurn veginn eini munurinn á svörum þeirra er að Ingibjörg segir að draga eigi úr miðstýringu skólakerfisins (stuðningur við einkaskóla?) og Össur heldur enn í hugmyndir um að fyrna kvótaeign sem Ingibjörg nefnir ekki.
— — —
Útspilið með fjármál þingmanna þykir hafa heppnast vel; það hefur náðst góður spuni á þetta hjá Framsókn. Nú er bara spurning við hvað verður staðið af fyrirheitunum um að birta upplýsingar um fjárhagstengsl þingmanna? Mun þetta gleymast eins og til dæmis reglulegir blaðamannafundir forsætisráðherra?
Þetta er líka svolítið tvíeggjað. Eins og stendur eru þingmenn mjög einsleitur hópur; það er mikið af heimaöldum atvinnumönnum sem ætla sér að vera í pólitík allt sitt líf. Það er þeirra karríer. Þetta ástand er varla til mikilla hagsbóta fyrir þjóðina; hættan er að við sitjum uppi með mýgrút af hugsjónaleysingjum sem hugsa bara um eigin skinn.
Við þurfum að hafa fólk á þingi sem endurspeglar fjölbreyttari svið mannlifsins; líka ríka menn sem jafnvel eiga kvóta og hafa flókin fjárhagstengsl út um allar trissur. Satt að segja get ég ekki séð að þetta sé svo mikið vandamál.
Kristján Jónsson blaðamaður skrifar ágæta grein um þetta í Moggann á fimmtudaginn. Þar segir hann meðal annars:
"En samt get ég ekki stillt mig um að gagnrýna. Það er ekki endilega best að skylda þingmenn til að upplýsa allan almenning um hvert smáatriði í sambandi við eigin fjárhag. Við þurfum aðeins að geta verið sæmilega örugg um að ekki sitji á þingi lygnir fjárglæframenn. Þá er auðvitað átt við einkahagi þeirra. Erfitt verður að hindra bestu menn í að stuðla að ríkisreknum glæfrum sem allt of margir kjósendur virðast leggja blessun sína yfir.
Oft hefur verið bent á þá ósvinnu að hér á skuli skattskrá vera lögð fram á almannafæri og öllum gefið færi á að rannsaka einkahagi annarra. Þetta er til að koma í veg fyrir að menn svíki undan skatti, segja menn fjálglega, þetta er aðhald af hálfu almennings. Hann á að fylgjast með því að þeir sem lifa eins og greifar geti ekki sleppt því að greiða skatta og látið duga að borga það sem einu sinni var kallað vinnukonuútsvar.
En þá gleymist að við viljum líka samfélag þar sem menn geta lifað í friði ef þeir brjóta ekki lögin. Hvers vegna að gera ráð fyrir því að allir séu glæpamenn? "
Fleiri blöð – stórir auglýsendur
Nú er loksins komið á hreint að Sigurður G. Guðjónsson og Karl Garðarsson ætla að fara að gefa út blað. Þeir hefðu kannski getað fundið frumlegra nafn en „Blaðið“. Svo spyrja menn vonlega hvort sé pláss fyrir annað ókeypis blað? Jú, kannski. Og þá helst ef þeir eiga vísar auglýsingar frá öflugum samkeppnisaðilum Baugs. Við getum nefnt fyrirtæki svokallaðrar Norvik-samstæðu: Byko, Krónuna, Nóatún. Þessum fyrirtækjum þykir ekki gaman að borga milljónir á milljónir ofan í auglýsingakostnað til Jóns Ásgeirs og félaga eins og þau hafa neyðst til að gera vegna mikillar útbreiðslu Fréttablaðsins.
Ef þetta verður svona – og ég tek fram að þetta eru bara getsakir – verður Fréttablaðið líklega af miklum tekjum. Það gæti hæglega misst yfirburðastöðu sína á auglýsingamarkaði; sæti kannski aftur uppi með að birta mestanpart auglýsingar frá fyrirtækjum sem tengjast Baugi líkt og var í árdaga.
Er það þá kannski framtíð blaðaútgáfu á Íslandi að hún verði rekin sem einhvers konar útibú frá stórfyrirtækjum – að við höfum Baugs-blaðið, Byko-blaðið og svo framvegis? Pínulitlar fréttir, skrifaðar af reynslulitlu ungu fólki, innan um auglýsingar frá fyrirtækjasamsteypum. Þá gæti gamla Morgunblaðið kannski farið að fá annan séns.
— — —
Það hefur verið nokkur umræða um hvort færa eigi sjónvarpsþáttinn Strákanna. Ég ætla ekki að hafa skoðun á því; sumt af því sem þeir gera er ekkert sérlega eftirbreytnivert. Strákarnir eru partur af kúltúr sem kallast „laddishness“; það er fremur svona lágkúruleg hegðun ungra karlmanna sem gangast upp í að vera alvörulausir, hafa groddalegan húmor, fíla fótbolta, bjór, tölvuleiki, klám og alls kyns dellu fremur en bækur, háttvísi og siðprýði.
Þessi strákslega hegðun sem oft varir langt fram á fullorðinsár (í Bretlandi er talið að karlmenn álíti sig núorðið vera unglinga þar til þeir eru 34 ára) er þess valdandi að konur eru hvarvetna að stinga karla af, sérstaklega hvað varðar sókn í háskóla og árangur á prófum.
Kári horfir ekki á pabba sinn í sjónvarpinu en er mjög spenntur fyrir köllunum sem fara í bað í tómatsósu. Hann er þriggja ára og miðað við viðtökurnar er hann í markhópi Strákanna. Á ég að hafa áhyggjur?
— — —
Ég hef áður vakið athygli á vefnum grapevine.is, en þar má lesa alvöru fréttir af Íslandi á ensku. Í grein sem birtist í síðustu viku fjallar blaðamaðurinn Paul F. Nikolov um möguleikann á að stofna sérstakan flokk innflytjenda á Íslandi. Hann telur að slíkum flokki myndi helst verða ágengt i Norðvesturkjördæmi, þar séu margir innflytjendur og þurfi ekki ýkja mörg atkvæði til að koma manni á þing. Aðalatrðið telur Nikolov þó vera að leita leiða til að bæta réttindi innflytjenda:
„Even if an Immigrant’s Party never made it into the halls of parliament, it could still influence government in another way: campaigning. An Immigrant’s party could follow the voting records on immigration law of each party in parliament as well as meet with representatives from each of the parties before elections and ask them what their policy on immigration law is. Based on this, an Immigration Party could then give an official endorsement of that party they felt best served immigrants in this country. Such an endorsement could be exercised two ways: by urging immigrants with the right to vote to vote for said party, and by urging immigrants without the right to vote to do volunteer campaign work for them. A well-organised effort in this respect might actually prove more effective than a seat in parliament.“
— — —
Ég frétti af fermingarbarni sem fékk 375 þúsund krónur í peningum í gjafir, en ekki nema fjóra pakka: Eina bók, flísteppi og tvo sjónauka. Allir hinir virðast hafa komið með peninga í umslagi. Minnir á Sopranos. Nema hafi bara verið lagt inn á reikning hjá barninu.
Flatir skattar og Untergang
Silfur Egils á sunnudaginn er farið að taka á sig mynd. Meðal þess sem verður fjallað um er flatur skattur en hið virta tímarit The Economist helgaði honum forsíðu sína í síðustu viku. Þessi hugmynd hefur rutt sér mjög til rúms í ríkjum Austur-Evrópu. Ýmsir hafa tekið þessu fagnandi, þar á meðal vefritið Vef-Þjóðviljinn sem skrifaði fyrir fáum dögum:
„Margs konar röksemdir eru fyrir því að taka upp flatan skatt. Nefna má að innheimtan verður mun einfaldari og ódýrari og undanskot minnka, sér í lagi ef skatturinn er nægilega lágur til að skattgreiðendum þykir hann ekki eins ranglátur og ella. Þetta getur sparað háar fjárhæðir bæði í beinum útgjöldum hins opinbera vegna skattheimtumanna og einnig vegna kostnaðar sem einstaklingar verða fyrir vegna flókins skattkerfis. Með einföldu flötu skattkerfi þar sem ekki eru óteljandi undanþágur verður minni sóun en í þeim skattkerfum sem algengust eru og hagkerfið verður skilvirkara og betra. Þetta skiptir máli, en þó skiptir ekki minna máli að flatur skattur á allar tekjur er ekki eins ranglátur og stighækkandi skattur, þar sem flatur skattur felur í sér að allir greiða sama hlutfall launa sinna í skatt. Þeir sem meiri tekjur hafa greiða þó vitaskuld meiri skatta en þeir sem minni tekjur hafa, en hlutfallið er það sama.“
Í þættinum verður einnig fjallað um kvikmyndina Der Untergang sem nú er sýnd á kvikmyndahátíð við mikla aðsókn. Myndin segir frá síðustu dögum Adolfs Hitlers og lífinu í byrgi hans í Berlín.
Þá verður rætt um frumvarp til breytinga á fjarskiptalögum sem sumir segja að feli í sér stórkostlegar persónunjósnir, meðal annarra Andri Óttarsson, einn gestanna í þættinum, en hann kallar þetta „Versta frumvarp ársins“ í grein á Deiglunni.
Af öðrum málum sem bera vafalítið á góma má nefna tíu ára afmæli ríkisstjórnar þeirra Halldórs og Davíðs, flugvöllinn og uppbyggingu í Vatnsmýri, hugmyndir um að opinbera fjármálatengsl stjórnmálamanna og formannskjörið í Samfylkingunni.
Ömurð
Labbaði í gegnum borgina í morgun, illa sofinn og frekar fúll. Það setur alltaf að mér þunglyndi þegar ég kem í 10/11. Þetta er búð fyrir einstæðinga; allur matur tilbúinn á bökkum fyrir fólk sem borðar í einsemd fyrir framan sjónvarpið – gaddfreðið, örbylgjuhitað, fullt af rotvarnarefnum. Ömurð.
Nú er búið að breyta 10/11 búðinni í Austurstræti í hálfgildings matsölustað – þar situr fólk út við stóran glugga og maular sómasamlokur og drekkur kók með. Meiri ömurð.
Borgin virkaði mjög skítug í vorbirtunni. Ljótleiki hennar er svo áberandi á þessum árstíma – áður en gróðurinn breiðir hulu yfir. Sóðaskapurinn er yfirgengilegur í bænum. Ég ætla að stilla mig að tala um tyggjóklessurnar. Í Bretlandi hefur jafnvel verið rætt um að setja á sérstakan tyggjóskatt til að hreinsa götur.
Maður þarf alltaf að herða hugann aðeins til að fara um Hlemmtorg – jæja, við eigum þó alvöru slömm. Erum að verða samkeppnisfær á því sviði. Mest áberandi var þó sóðaskapurinn utan við gamla Hampiðjuhúsið þar sem nú er listamiðstöðin Klink og Bank. Eins og öllu rusli hafi verið hent út um gluggana í mörg ár. Nema þetta sé umhverfislistaverk. Nei, enn meiri ömurð.
— — —
Sá tvo Bentleyja sama daginn. Hef ekki áður séð svoleiðis bifreiðar á Íslandi. Göturnar eru líka að fyllast af amerískum jeppum sem eru á stærð við skriðdreka. Salan á svona bílum hefur dregist stórkostlega saman í Bandaríkjunum; í staðinn er eftirspurn eftir litlum og sparneytnum ökutækjum. Þá kaupa Íslendingar bara jeppana. Vandinn er sá að bensínverðið á aldrei eftir að lækka framar. Ég keyrði með leigubílstjóra um daginn sem sagðist skammast sín fyrir Íslendinga þegar hann sæi svona bíla.
— — —
Hvaða áhrif hefur hinn langa kosningabarátta í Samfylkingunni? Er ekki líklegt að bróðurpartur þeirra sem mega kjósa sé löngu búinn að gera upp hug sinn? Láti ekkert hræra í sér? Hvað meðtekur fólk af öllum þessum greinaskrifum og umræðum?
Glöggur maður sem ég hitti í bænum sagði að þetta væri hugsanlega eins og sagt hefði verið um páfann nýlátátna – hann hlustaði vel en heyrði ekki.
— — —
Uppi eru miklar vangaveltur um persónu hins nýja páfa. Hann virkar eins og brosmildur og góður gamall maður, en hefur með framgöngu sinni fengið viðurnefnið rottweilerhundur guðs. Einn kirkjunnar maður sagði að fimm prósent kaþólikka, þeir allra íhaldssömstu, geti verið ánægðir – hinir megi vara sig.
Í gær vitnaði ég athyglisverð ummæli Ratzingers um afstæðishyggju; það sem hann segir um harðstjórn afstæðishyggjunnar er altént umhugsunarefni. En það er fleira gott sem kemur frá þessum öldungi – hér fylgja tenglar á nokkrar heimasíður sem fjalla um Ratzinger. Þar má meðal annars finna þessi orð hans um rokktónlist:
„Rock“ [music]. . . is the expression of elemental passions, and at rock festivals it assumes a cultic character, a form of worship, in fact, in opposition to Christian worship. People are, so to speak, released from themselves by the experience of being part of a crowd and by the emotional shock of rhythm, noise, and special lighting effects. However, in the ecstasy of having all their defenses torn down, the participants sink, as it were, beneath the elemental force of the universe.“
Hér eru tilvitnanir í Ratzinger.
Hérna er ágætt yfirlit um ævi mannsins og störf.
Síðan virðist þessi síða liggja niðri sem stendur, trúlega vegna mikillar aðsóknar, maður hlýtur að vona að það lagist sem fyrst því þetta er sjálfur Ratzingerfanclub.
Annars voru þeir einmitt að sýna frá fyrstu messu páfans í sjónvarpinu – þeir eru fallega mæltir á latínu þessir karlar.
— — —
Amma hans Kára er á ferðalagi í Sýrlandi. Kári hefur nokkrar áhyggjur af dýrunum sem hún kann að hitta þar og um daginn sagði hann:
„Ljónið má ekki éta ömmu,“
Ég reyndi að hughreysta hann með því að í Sýrlandi hitti amma í mesta lagi úlfalda – varla ljón.
Á Íslendingaslóðum í Kaupmannahöfn
Þegar ég var lítill var talað um Stefán Íslandi með mikilli lotningu. Það var sagt að hann hefði sungið í Konunglega (les Konunglega leikhúsinu í Kaupmannahöfn). Ég held að menn hefðu ekki sagt það hátíðlegar þó hann hefði komið fram í Scala eða Metropolitan – í huga Íslendinga þessara ára var ekki hægt að komast lengra en í Konunglega.
Sumir vissu þó að þetta var listrænn ósigur; að Konunglega var bara sveitaleikhús í smáborg. Stefán hafði mikla hæfileika en hann komst ekkert sérlega langt.
Sagan af Íslendingum í Kaupmannahöfn er löng og á köflum stórskemmtileg. Í ágætum þætti Gísla Marteins á laugardaginn var rætt við unga Íslendinga sem eru að meika það í Kaupmannahöfn. Frægð þeirra er augljóslega mikil – þeir reka kaffihús, þvottahús og búð með endurunnum fötum. Hafa lagt undir sig nokkuð svæði á Norðurbrú. Sumt af þessu unga fólki talaði mjög niður til Dana – fannst þeir staðnaðir og vitlausir.
Þetta er svosem ekki nýtt viðhorf hjá íslensku þjóðinni. Frægar eru sögur af Íslendingum sem fóru til náms í Kaupmannahöfn og voru svo stórir upp á sig að þeir vildu ekki læra dönsku. Töldu það langt fyrir neðan virðingu sína. Minn uppáhaldsmaður í öllum þessum úrvalshópi er náungi sem hét Ögmundur Sívertsen. Hann gekk með háan pípuhatt, í grænum kjólfrakka og skemmti sér við að hengja danska lögregluþjóna uppi í ljósastaura þegar hann var fullur. Ögmundur var gáfaður, síbankur, skáldhneigður, heljarmenni að burðum, en þótti vafasamur félagsskapur.
Annar ágætur maður var Eggert Ólafsson sem hið fræga kvæði Matthíasar er um. Eggert hafði farið til Kaupmannahafnar og varð svo mikill stórbokki af því að hann var sagður heilsa alþýðufólki aftur fyrir bak þegar hann kom heim til Íslands.
— — —
Þegar talað er um hvað Danir séu aftarlega á merinni og Íslendingar ótrúlega framarlega er samt rétt að hafa í huga að með einhverjum hætti hefur Dönum tekist að verða einhver mesta verslunarþjóð í veröldinni. Þrátt fyrir að búa í landi sem er snautt af auðlindum hafa þeir hafa verið ríkir í mörg hundruð ár. Íslendingar uppgötvuðu hins vegar frjáls viðskipti í fyrra –eða var það í hitteðfyrra?
— — —
Ungur maður sem ég þekki hitti tvo heimdellinga í gufubaði. Þeir spurðu hvort hann ætlaði ekki að ganga í Samfylkinguna til að kjósa Össur. Ég hitti svo annan ungan sjálfstæðismann í kvöld – hann staðfesti þetta, sagði að reynt hefði verið að hafa samband við ýmsa sjálfstæðismenn til að fá þá til að taka þátt í formannskjörinu í Samfylkingunni.
Þetta er náttúrlega skrípaleikur. Svona hafa menn leyft sér að gera í prófkjörum í plássum úti á landi; þar kemst stundum upp að allir kjósa hjá öllum. En svona á ekki að gerast í stjórnmálaflokki sem vill láta taka sig alvarlega.
Eins og staðan er virðist hætta á að Samfylkingin setji verulega ofan í þessari langdregnu kosningu.
Nú er komin í gang umræða um hvort stórfyrirtæki borgi kosningabaráttu Ingibjargar Sólrúnar. Kemur svosem ekki á óvart að svoleiðis tal fari í gang. Maggi bróðir og músavinafélagið borga hins vegar fyrir Össur.
— — —
Stjórnmálamenn hérna þurfa að að koma sér saman um að takmarka lengd kosningabaráttu. Það er merkilegt að sjá kosningar í Bretlandi og Danmörku. Þær eru boðaðar með stuttum fyrirvara, en þá eru allir flokkarnir líka tilbúnir með stefnuskrár sínar. Síðan stendur kosningaslagurinn yfir í nokkrar vikur.
Hér vill þetta allt dragast óþarflega á langinn. Bæði stjórnmálamönnunum og fjölmiðlafólki er um að kenna. Hjarðeðli þessara stétta er nokkurn veginn óbrigðult. Kosningabaráttan í Samfylkingunni er hallærislega löng. Hið sama má segja um síðustu kosningar, bæði til þings og borgarstjórnar. Maður er eiginlega farinn með hryllingi til borgastjórnarkosningnna á næsta ári – að þá byrji baráttan alltof snemma og verði orðin óbærilega leiðinleg þegar loks á að kjósa.
Það ætti varla að vera vandi fyrir flokkana að koma sér saman um einhver takmörk – til að hlífa kjósendum. Líklega verður kosið í maílok á næsta ári. Ætli sé ekki hæfilegt að byrja kosningabaráttuna í lok apríl – en reyna að stilla sig þangað til.
— — —
Að hugsa sér. Skoðanakannanir sýna að fylgi breska Verkamannaflokksins myndi hækka um 11 prósentustig með Gordon Brown í forsæti. Undir forystu hans myndi flokkurinn vinna einn stærsta kosningsasigur í sögunni, eftir tvö kjörtímabil í stjórn. Blair ætti kannski að hætta strax á morgun.
— — —
TCM var áðan að sýna Fury eftir Fritz Lang, nú Greed eftir Erich von Stroheim – tvö af stærstu séníum kvikmyndasögunnar. Hvað er að gerast?
Á forsíðu Silfurs Egils
Benedikt XVI og afstæðishyggjan
Ég horfði á í beinni útsendingu þegar Ratzinger kardínáli var útnefndur páfi. Þetta voru miklar seremóníur, stendur allt á gömlum merg – altént töluðu þeir fína latínu: "Annuntio vobis gaudium magnum. Habemus papam!" Maður hefði átt að læra meira í þessari tungu.
Það verður spennandi að fylgjast með þessum meinta rottweilerhundi kirkjunnar. Hann kemst að minnsta kosti ágætlega að orði þar sem hann varar við "harðstjórn afstæðishyggju sem ekki viðurkennir að neitt sé fullvíst og á sér ekkert markmið annað en sitt eigið sjálf og eigin þrár".
— — —
Annars rifjaðist upp fyrir mér saga sem Oriana Fallaci, ítalska blaðakonan fræga, sagði um páfakjörið síðasta. Kardínálarnir eru samankomnir í Sixtínsku kapellunni og eiga að kjósa páfa. Ekkert gengur. Svo spyr einn stundarhátt: "Trúir einhver hér inni á Guð?"
Allir svara: "Nei."
Salurinn hugsar sig um. Svo segir einn: "Við verðum að finna einhvern sem trúir á Guð." Eftir mikla umhugsun dettur einhverjum í hug að á Írlandi og í Póllandi sé ennþá fólk sem trúi á Guð. Það er náð í síma. Reynt að hringja til Írlands en næst ekki samband. Svo er hringt til Póllands og þá svarar maður, Wojtyla í Kraká.
"Heyrðu Wojtyla. Trúir þú á Guð?"
"Já."
"Komdu þá endilega til Rómar og vertu páfinn okkar."
— — —
Í gærkvöldi var ég gestur á umræðufundi um flugvöllinn hjá Heimdalli og nokkrum hverfafélögum Sjálfstæðisflokksins. Þetta var fjörugur fundur og furðu fjölmennur. Mótherji minn var Jón Karl Ólafsson, forstjóri Icelandair, gamall kunningi minn úr Vesturbænum og mikill ágætismaður.
Við gátum allavega verið sammála um að ef fyndist annað flugvallarstæði í grennd við höfuðborgina ætti ekki að vera neitt mál að leggja niður flugvöllinn í Vatnsmýrinni. Þetta ætti að geta orðið málamiðlun sem menn sætta sig við – ekki síst í ljósi þess hversu verðmæti landsins í Vatnsmýri fer ört vaxandi.
Ég tengdi þetta við hugmyndir um brú yfir Skerjafjörð, en hún hefði í för með sér að hægt væri að aka hring umhverfis höfuðborgarsvæðið. Þá yrði örstutt úr Miðbænum suður í Hafnarfjörð og Garðabæ. Ég heyrði ekki betur en að þetta fengi góðan hljómgrunn hjá fundarmönnum.
Í upphafi fundar vakti ég athygli á því að byggðin í Reykjavík væri svo dreifð að hægt væri að koma hinni eiginlegu París – svæðinu innan hringbrautarinnar sem liggur kringum stórborgina – fyrir á svæði sem markast af Vegamótum á Seltjarnarnesi, Viðey, efri mörkum Árbæjar og Breiðholts og suðurjaðri Kópavogs. Innan hringbrautar í París búa hátt í þrjár milljónir manna.
Íbúatala höfuðborgarsvæðisins hefur fjórfaldast síðan um miðja síðustu öld, en á sama tíma hefur landþörfin fertugfaldast. Það er mikil sóun.
Stutta frásögn af fundinum og myndir af honum má finna hér á Frelsi, vef Heimdallar.
— — —
Kristófer Már Kristinsson skrifar ágæta grein í Moggann í dag, afgreiðir hugmyndir um sameiningu Samfylkingar og Vinstri grænna mjög snyrtilega:
"Einhvers staðar verða vondir að vera, sagði Kölski forðum þegar Gvendur góði vígði bjargið. Þetta má og gilda um fuglabjarg íslenskra stjórnmála. Ég get ekki skilið hvaða erindi Samfylking á við að sameinast Vinstri grænum. Það er ljóst að sá flokkur varð til vegna þess að stefnuskrá sameinuðu flokkanna hentaði þeim ekki. Það er ókurteisi að láta eins og einhver forystuþrá eða ótti við fækkun fyrirmanna á þingi hafi ráðið ferðinni. Vinstri grænir eiga fullan rétt á sér sem stjórnmálaflokkur með sérstöðu. Hann hefur stefnumál og áherslur sem aðrir flokkar sinna ekki. Ögmundur og Steingrímur og þeir aðrir félagar standa öflugan vörð um klassískt afturhald og gærdagspólitík, gott hjá þeim. Ég held að reynslan sýni að á sama hátt og 10% öfgar á hægrikanti eru 10% á vinstri kanti eðlilegur hlutur í misjafnlega upplýstu samfélagi. Þess vegna hélt ég að sameiningunni hefði verið lokið um árið og samkomulag um að leyfa 10% að vera í friði og leggja frekar áherslu á nýjar áherslur og aðferðir í stjórnmálum. Ég fyrir mitt leyti verð að segja að ég nenni ekki að upplifa eina sameininguna enn. Er ekki bara ágætt að vinna úr því sem náðst hefur, eða hver hefur veitt leiðtogum umboð til að efna til málefnatombólu með VG? Frjálslyndur jafnaðarmannaflokkur hefur gott tilefni til að verða og vera stór í íslenskri pólitík. Samfylkingin – Vinstri grænir ekki."
Á forsíðu Silfurs Egils
Agnesisminn
Birtist í DV 16. apríl 2005
Starfa stjórnmálamenn samkvæmt bestu samvisku? Ég hef fjallað um stjórnmál í mörg ár en er litlu nær um svarið við þessari spurningu. Kannski er ástæðan sú að ég hef aldrei komist – og mun aldrei komast – inn á fundi þar sem eru teknar stórar ákvarðanir; þar sem alvöru verðmætum er skipt. Svoleiðis er í verkahring pólitíkusa sem oftastnær eru aldir upp í stjórnmálaflokkum frá unga aldri og þekkja ekki annað umhverfi. Telja þeir sig vera að starfa í þjóðarhag – til dæmis þegar hérumbil öllum öðrum sýnist að þeir séu að hlaða undir vini sína? Eða finnst þeim kannski af heilum hug að umræddum verðmætum sé einmitt best borgið hjá vinunum?
Á að svindla á okkur?
Ég hef verið að pæla í þessu í tengslum við einkavæðingu Símans. Þjóðin virðist nefnilega alveg sannfærð um að rangt verði haft við. Hér á vefnum var til dæmis gerð könnun þar sem 87 prósent svarenda töldu að ekki verði eðlilega staðið að sölu Símans. Viðbrögð ráðamanna eru hafa verið mikil og innileg móðgun; þeir eru sárir yfir því að einhverjum skuli detta svonalagað í hug.
Samt er það svo að sporin hræða. Í vikunni spratt upp fyrirbæri sem ég vil nefna „agnesisma“. Í Frakklandi var upp úr 1950 til stjórnmálahreyfing sem var kölluð „poujadismi“, nefnd eftir manni sem hét Pierre Poujade. Þetta var hreyfing litla mannsins, smáborgara, smákaupmanna – það sem heitir á frönsku petits commerçants – meðal annars stefnt gegn stórfyrirtækjum. Það ætti kannski að setja smá ugg að valdamönnum þegar Agnes þrammar fremst í flokki lítilla fjárfesta.
Græddur er geymdur eyrir!
Einkavæðingin á Íslandi varð mjög seint. Á fyrrihluta tíunda áratugsins voru menn í raun ekki komnir lengra en að Síldarverksmiðju og Skipaútgerð ríkisins. Þrátt fyrir eindregna markaðsstefnu var Sjálfstæðisflokkurinn aldrei að flýta sér að einkavæða. Stjórnmálamennirnir undu hag sínum vel í kerfi ríkisbanka þar sem flokksgæðingar spiluðu með peninga sem þeir áttu ekkert í.
Flokkarnir komu sínum mönnum fyrir í bankaráðunum en almenningur fékk að blæða – það má segja að hann hafi systematískt verið féflettur. Lánsfé var tæpast að hafa nema út á pólitíska vild; það var beinlínis hlægilegt að spara þótt reynt væri að telja manni trú um annað. Dæmi um svindlið var að slagorð stærsta bankans var „græddur er geymdur eyrir“. Þetta var borið á borð fyrir börn á tíma óðaverðbólgu – er furða þó maður sé tortrygginn?
Sósíalískur spillingarbúskapur
Hér skapaðist aldrei hefð fyrir einkareknum bönkum – eftir að Íslandsbanki varð gjaldþrota 1929 varð til kerfi með þremur sterkum ríkisbönkum. Kannski má segja að Ísland hafi verið sósíalistaríki? Að minnsta kosti finnst manni eins og Vinstri grænir sjái eftir þessum tíma. Hér var gengið mun lengra í haftastefnu en víðast í Evrópu; meira að segja á hinum sósíaldemókratísku Norðurlöndum var blómlegur markaðsbúskapur miðað við hér.
Það er eiginlegaekki fyrr en með frjálshyggjubylgjunni á níunda áratugnum – stefnu Thatchers og Reagans – að fara að koma upp alvöru kröfur um einkavæðingu. Áður höfðu þeir sem vildu losa þessi tök verið taldir sérvitringar – líkt og Eyjólfur Konráð Jónsson sem oftast var afgreiddur með þvíað hann tilheyrði sértrúarsöfnuði.Nú komu loks fram ungir menn sem litu á frjálsan markað sem alvöru hugsjón. Á þeim árum var tímaritið Frelsi eins og himnasending.
Langlundargeð Íslendinga
Lýsingar á kerfinu sem hér var við lýði um áratugaskeið má lesa í hinum stórmerkilegu bókum Örnólfs Árnasonar, Á slóð Kolkrabbans og Bankabókinni. Þetta var gamaldags klíkusamfélag sem byggðist á því að flokksvald skammtaði og skaffaði. Mönnum datt eiginlega ekki í hug að þetta gæti verið öðruvísi. Það er furðulegt hvað almenningur lét sér lynda að ráðamenn sýndu honum mikla fyrirlitningu. Maður spyr: Hvers vegna var ekki gerð uppreisn?
Vilmundur Gylfason reis upp gegn þessu staðnaða og spillta kerfi, hann þekkti innviði þess betur en flestir – var alinn upp innan um þá sem höfðu völdin. Það var sífellt hamrað á því að Vilmundur væri reikull og ruglaður, en Helgarpósturinn, fjölmiðillinn sem reyndi að afhjúpa kerfið með hugmyndir hans að vopni, var kallaður óábyrgt sorpblað. Ef gömlum Helgarpóstum er flett rennur upp fyrir manni mynd af kerfi sem var svo spillt að það væri vonandi óhugsandi í dag.
Helmingaskiptin
Tónn helmingaskiptanna var gefinn í hermanginu þar sem sjálfstæðismenn og framsóknarmenn deildu með sér gróðanum. Sýstemið teygði sig svo út um bankana og embættismannakerfið. Stundum fékk Alþýðuflokkurinn að vera með; af því eimir ennþá í skipan seðlabankastjóra þar sem situr einn sem er merktur Sjálfstæðisflokknum, einn úr Framsókn og svo einn sem kratar geta talið sinn mann.
Þetta kerfi er verðugt rannsóknarefni fyrir alvöru sagnfræðinga; það gæti orðið ein merkasta stúdía á íslensku samfélagi á tuttugustu öld. Stundum hafa helmingaskiptin reyndar verið rekin enn lengra aftur – allt frá því að Ólafur Thors og Jónas frá Hriflu settust saman í bankaráð Landsbankans 1936. Þá þótti hafa tekist samkomulag um að Framsóknarflokkurinn og Sjálfstæðisflokkurinn hættu að skemma hvor fyrir öðrum í atvinnulífinu – loka á aðgang skjólstæðinga hins.
Sigur frjálshyggjunnar
Ungu tyrkirnir í Sjálfstæðisflokknum voru alvöru byltingarmenn sem brunnu í andanum. Þeir hægðu þó verulega á sér þegar þeir komust nálægt völdunum. Einkavæðingin hér er svo síðbúin að hún er langt á eftir bæði Austur-Evrópu og Skandinavíu. Það er sagt að Síminn sé síðasta stóra ríkissímafyrirtækið í Evrópu sem verður einkavætt; annars staðar þykir út í hött að ríkið standi í slíkum samkeppnisrekstri.
Áður má þó segja að frjálshyggjumennirnir hafi unnið sinn stærsta sigur. Kjarni hugmynda þeirra er að ekkert virki nema það sé í einkaeigu. Ein forvitnilegasta hugmyndafræðilega umræða í heiminum hin síðari ár er um einkavæðingu almenninga. Hér birtist hún aðallega í deilunum um fiskistofnana. Þar má staðhæfa að frjálshyggjan hafi haft algjöran sigur; það tókst að koma fisknum í sjónum í einkaeigu áður en nokkur uggði að sér. Kvótakerfið er varla á förum. Það fer smátt og smátt að verða sérviskuskoðun að hægt sé að taka þann gjörning til baka.
Rússnesk einkavæðing
Það er heil vísindagrein hvernig staðið skuli að einkavæðingu. Viðskiptablaðið vitnar í einn mesta einkavæðingarsinna allra tíma, Vaclav Klaus, fyrrverandi forsætisráðherra Tékklands. Pólitík hans var að senda öllum landsmönnum hlutabréf í pósti. Í Rússlandi var að hluta til reynt að nota svipaða aðferð, einkavæðingarmennirnir Gaidar og Tsjubais létu senda út bréfsnepla sem voru ígildi eignar í fyrirtækum. En gamla kerfið var tregt og sterkt og á sama tíma töldu þeir sig neyðast til að gera samning við andskotann – kerfiskarla sem vildu ætluðu sér stóra sneið af kökunni við hrun kommúnismans.
Kannski er ekki alveg út í bláinn þegar menn líkja atburðunum hér við rússneska einkavæðingu – sjálf Agnes hefur einmitt hvatt landsmenn til að rísa upp til að þeir „njóti arðsins af eigin köku“. Annars muni stjórnvöld, flokksgæðingar og milljarðamæringar „ræna okkur eina ferðina enn“.
Kennitölufárið
Umræðan um aðferðafræði einkavæðingarinnar hérlendis hefur verið í meira lagi mótsagnakennd. Fyrsta kastið var dreifð eignaraðild lausnarorðið; hún var úr sögunni eftir kennitöluæðið sem greip um sig þegar fyrst var byrjað að selja bankana. Davíð Oddsson reiddist mjög – eftir á að hyggja var þó varla annað á ferðinni en að almenningur, fólk sem hafði lítið vit á viðskiptum, vildi reyna að tryggja sér lítinn en öruggan hlut í ábatanum.
Aftur reiddist forsætisráðherrann þegar óvelkomnir aðilar, Orca-hópurinn með „götustráka“ eins og Jón Ólafsson og Jón Ásgeir, hrifsuðu til sín FBA. Þá var ákveðið að hefjast handa við að einkavæða Símann; þar átti almenningur, starfsmenn og litlir fjárfestar að fá að koma að – sá áhugi gufaði upp þegar netbólan sprakk stuttu eftir aldamótin.
Íslenskir ólígarkar
Eftir þetta var tal um dreifða eignaraðild varla að finna nema í leiðurum Morgunblaðsins. Nú skaut upp kollinum nýyrði – kjölfestufjárfestar. Íslenskir ólígarkar voru mættir á svæðið til að taka yfir ríkisfyrirtækin. Steingrími Ara Arasyni, grandvörum ráðuneytismanni, var svo ofboðið að hann sagði sig úr einkavæðingarnefndinni – hefur reyndar ekki enn viljað segja frá því sem gerðist þar innan dyra. Viðskiptablaðamaðurinn Agnes orðar þetta svona í Morgunblaðsgreininni frægu:
„Við létum það yfir okkur ganga, án þess að heyrðist múkk, að þjóðarbankarnir Búnaðarbanki og Landsbanki, væru einkavæddir, afhentir pólitískt réttum aðilum, á sama silfurfatinu, á spottprís, og nú eru þeir hinir sömu rétt völdu, milljarðamæringar; en ætlum við að láta það yfir okkur ganga, að enn ein þjóðareignin, sem malar gull og gersemi, verði afhent pólitískt réttvöldum, á sama fatinu, án þess að í okkur heyrist svo mikið sem múkk.“
Kjartan enn í bankaráðinu
Það var svosem ekki hægt að efast um að Björgólfarnir ættu nóga peninga. Þeir voru nýbúnir að selja bruggverksmiðju í Pétursborg; fyrir þá var ríkisbanki á Íslandi eins og skiptimynt. Sumir kaflar í síðustu skáldsögu Þráins Bertelssonar eru í raun ekki verri heimild um þetta en hvað annað. Altént þurfti Þráinn ekki að skálda upp að framkvæmdastjóri stærsta stjórnmálaflokksins, sem sat í bankastjórninni meðan bankinn var í ríkiseigu, fékk að sitja þar áfram eftir einkavæðingu – og situr enn.
Sjónarspil S-hópsins
Vandinn var hins vegar sá að vinir Framsóknarflokksins áttu ekki nógan pening. Sambandið var löngu farið á hausinn. Þess vegna var gengið í að redda hagstæðu lánsfé; til dæmis fékkst ágætt lán í Landsbankanum stuttu áður en hann komst í einkaeigu. Svo var farið í skollaleik í kringum þýskan banka. Þegar samkomulagið um sölu Búnaðarbankans var gert í nóvember 2002 birtist frétt í Morgunblaðinu þar sem Davíð Oddsson, Valgerður Sverrisdóttir og fleiri lýsa yfir ánægju með „erlenda þátttöku“. Svo gufar þessi útlendi banki barasta upp – það hefur verið orðað svo að sennilega hafi hann verið „framhandleggurinn á íslenskum aðila“.
Þetta var sjónarspil, vandlega sviðsett, eins og reyndar enginn annar en Sverrir Hermannsson benti á í grein á þessum tíma. Gamli landsbankastjórinn þekkti handbragðið hjá leifunum af Sambandinu. Mogginn birti fræga fréttamynd af Finni Ingólfssyni og Ólafi í Samskip að setjast inn í bíl eftir að hafa gengið frá Búnaðarbankadílnum – þekktur maður úr viðskiptalífinu sagði síðar við mig að þetta hefði minnt á atriði úr bíómynd sem nefnist Snatch.
Hrói Höttur á Mogganum
Einhverjum kann að finnast það fyndið að fréttastjóri gamla Moggans stígi fram eins og Hrói Höttur og segi stórkapítalistum og stjórnarherrum stríð á hendur. Fái til þess leyfi af blaðinu – að vísu launalaust. Agnesarhreyfingin hefur náð furðulega mikilli útbreiðslu í þessari viku. Þetta er uppreisn sem kemur beint upp úr grasrótinni. Almenningur hefur óþægilega tilfinningu gagnvart viðskiptalífinu; að það sé núorðið bara leikvöllur fyrir þá stóru og ríku. Litlum fjárfestum hefur verið skóflað nánast skipulega út af markaðnum; þar eru aðallega fáir og stórir leikmenn að skiptast á bréfum sem hafa óútskýranlega hátt gengi. Sjávarútvegsfyrirtækin eru á bak og burt úr kauphöllinni – og þar með ein veigamesta röksemdin fyrir kvótakerfinu. Og á sama tíma er farið að tíðkast óþolandi mikið bukk og beygingar fyrir auðmönnum, ekki síst í fjölmiðlum.
Ríkisstjórnin í hættu
Spurningin er hvort þessi hreyfing muni hreinlega koma í veg fyrir að Síminn verði seldur þeim sem stjórnarforingjarnir höfðu handvalið. Þjóðin grunar þá um græsku. Tortryggnin er svo mikil að þeir geta ekki látið eins og hún sé ekki til; það þýðir ekki að hrópa bara upp um gróusögur. Með lítilli grein hefur Agnes náð að þrengja vald stjórnmálamannanna. Þeir ættu að vera svolítið hræddir við þetta. Annars er aldrei að vita nema hreyfingin breytist í stjórnmálaflokk. Því skal altént spáð að ríkisstjórnin sjálf gæti verið í hættu ef hún tekur ekki mark á agnesistunum.
Kiljan og Silfur Egils
Nýlegar færslur
Leturstærðir
Leit
Aðrir miðlar
- Vefmiðlar
- Vefsjónvarp
- Vefútvarp
- Vefverslanir
- Eyjan
