Eyjan.is

Á flugvallarhótelinu í Aþenu

Er núna staddur á flugvallarhóteli Sofitels við nýja glæsilega flugvöllinn í Aþenu. Er loks kominn aftur í almennilegt netsamband eftir næstum mánuð úti í Eyjahafinu, á Mykonos, Paros, Naxos, Koufonissi, Ios, Folegandros og loks Syros. Folegandros var best í þetta skipti. Íbúarnir álíka margir og í Búðardal, hótelið á klettabrún, aðallega asnar á vegunum, við borðuðum á sömu tavernunni öll kvöldin sem við vorum þar.

Mig langar eiginlega ekki neitt að fara héðan. Ég fór í sjóinn að synda klukkan átta í morgun – með fjörgömlum og hraustum körlum á Syros. Það er alvöru lífsnautn.

Vindurinn sem þeir kalla meltemi blés í marga daga, skipum sem við ætluðum að ferðast með seinkaði – mér finnst hann bara skemmtilegur þessi vindur. Verst að við vorum veðurteppt á Ios þar sem maður þarf helst að vera átján ára og þamba gosbjór. Ég hefði átt að vera þar ca. 1980. Nú er of seint.

Þegar ég kem heim ætla ég að stofna ferðaskrifstofuna Grikklandsárið. Skil ekki, ég hef farið einum átta sinnum til Grikklands og aldrei rekist á Íslending þar. Hins vegar er talsvert um Norðmenn, Dani og Svía á sumum eyjanna. Grísku eyjarnar slá öllu við í lífsgæðum, veðrið þar, birtan, maturinn – tærleikinn. Sjórinn er hreinn, varla hefur neins staðar verið hlaðið niður stórum og ljótum byggingum. Það er tæpast spotti á strönd gervalls Spánar sem jafnast á við það sem er að finna á flestum eyjum í Hellas.

— — —

Var á Naxos þegar Grikkir urðu Evrópumeistarar. Best fannst mér þegar lúðrasveitin var kölluð út eftir leikinn. Þrammaði fram og aftur eftir kajanum, stuttir og feitir, langir og mjóir, ungir og gamlir, í pressuðum hvítum skyrtum með kaskeiti. Minnti á senu úr Amarcord. Kári var örmagna og svaf þó skotið væri úr fallbyssum, flugeldar lýstu upp himininn, allir væru æpandi og þeytandi bílflautur og brunabíll eyjunnar keyrði í hringi með sírenuvæli. Grikkir eru mjög hrifnir af hávaða.

Mér fannst halló þegar ég sá að varla var minnst á úrslitin daginn eftir í enskum blöðum. Geta menn virkilega verið spældir yfir því þegar latar og drembilátar stjörnur eins og Beckham, Zidane og co. fá á baukinn hjá vaskri sveit frá smáþjóð eins og Grikklandi? Ég fylgdist með sigrum þeirra yfir helstu knattspyrnuþjóðum og hreifst auðvitað með. Grikkir höfðu aldrei áður unnið sigur á svona knattspyrnumóti.

Bolir með gríska fánanum handa strákum eins og Kára voru uppseldir í öllum búðum. Í staðinn fékk hann fána í höndina, sat í kerrunni og hrópaði „veiii“ daginn sem úrslitaleikurinn var. Var glaður eins og Svejk þegar hann fór í stríðið í hjólastól. Fáninn týndist daginn eftir.

— — —

Keyrði áðan framhjá Ólympíumannvirkjum sem eru að rísa hér í Aþenu. Ég hef áður lýst fyrirlitningu minni á Olympíuleikunum en ég ann Grikklandi og vona að allt blessist. Verst hvað er óhrjálegt hér víða við vegina. Menn reisa einhver mannvirki, yfirgefa þau svo hálfköruð eða hrunin og þurfa ekki að hreinsa neitt til eftir sig. Mesta böl þessarar borgar eru þó bifreiðar. Þær spilla líka mannlífinu í fornfrægum bæ eins og Ermopouli á eyjunni Syros. Hann er á stærð við Akureyri, fullur af skipstjóravillum og þykir minna á borgir í Suður-Evrópu eins og þær voru á 19. öld – með götuluktum og marmaralögðum torgum. En alls staðar eru bílar að troðast í gegn og stöðumælavörður dauðans sem þar starfar ræður ekki við neitt þó hann blási og blási í flautuna sína og rífist við bílstjórana. Ég myndi gera hann að samgönguráðherra Grikklands ef ég fengi einhverju ráðið.

Á flestum hinna eyjanna komast bílar ekki inn í gömlu bæina – sem betur fer. Hér í Aþenu vonar maður að nýjar lestarleiðir sem á að fara að opna verði til bóta.

Í Ermopouli er líka miniatur Scala. Byggt á kostnað einhvers sægreifans. Með níu sætaröðum á gólfi, en miklum stúkum eins og í fyrirmyndinni. Myndum af Verdi, Mozart og Hómer í loftinu. Flottasta leikhús sem ég man eftir að hafa komið í.

— — —

Kári fór oft í sjóinn og fannst misgaman. Var óhess þegar hann fékk sand og salt í augun. Annars kátur. „Sjórinn er sterkur,“ varð honum að orði þegar vorum á ströndinni sem kallast Kolimbythres á Paros. Hún er reyndar hlý eins og súpa – víða annars staðar við eyjarnar er sjórinn býsna kaldur. Svo fékk hann smá sýkingu í annað augað. Við fórum á heilsugæslustöð og læknir skrifaði upp á dropa. Kostaði ekki neitt. Lyf eru líka furðulega ódýr hérna í Grikklandi.

– — —

Hef varla haft nema pata af íslenskri pólitík. Hún verður hálf óraunveruleg – kannski líka lítilfjörleg og leiðinleg – þegar maður kemst burt frá henni í smá tíma. Hvað er annars að gerast? Hafa menn misst glóruna eða eru þeir bara svona óforskammaðir? Allavega virðist manni að sumir hafi endanlega misst sjónar á því um hvað stjórnmál snúast. Þetta lítur út eins og tómir útúrsnúningar.

— — —

Flugvallarhótelið er þægilega alþjóðlegt og loftkælt. 40 stiga hiti úti. Flugstöðin nýja er hér beint á móti, bara að labba út og upp í flugvél. Fljúgum til Berlínar eldsnemma í fyrramálið. Komst að því áðan að flugvélin millilendir í Thessaloniki – sem magnar flughræðsluna hjá mér um allan helming.

Nú segist Kári vilja sitja úti á svölunum. En það eru engar svalir á Sofitel – ólíkt því sem gerist á minnsta gistiheimili úti á eyjunum. Maður fer úr stuttbuxunum og sandölunum hérna og sendir jakkann smimendis í pressun. Það er sundlaug og heilsurækt hér uppi og meira að segja gourmetrestaurant með Reykjavíkurverðlagi. Nú var kona að koma með jakkann svo kannski verður mér hleypt þangað inn. Stendur að klæðnaðurinn eigi að vera „smart/casual“.

— — —

Velti fyrir mér: Skyldi Ísland vera eina landið í heiminum þar sem fiskur er ódýrari en kjöt á veitingahúsum? Grikkir kunna öllum þjóðum betur að elda fisk – en hann er oft hátt í þrisvar sinnum dýrari en kjötið sem sem fæst á veitingahúsusunum.

— — —

Tek fram að myndina sem fylgir með tók ég sjálfur á farsímann minn. Hún er af hliðinu sem stendur við innsiglinguna til Naxos og mun vera frá 5 öld f. kr. Það leiðir ekki neitt.

• Senda á Facebook

Draumurinn um stjórnarbyltingu

Birtist í DV 28. maí 2004

Nú virðast menn ætla að bíða með að senda Ólafi Ragnari fjölmiðlafrumvarpið enn um sinn, líklega vel fram yfir hvítasunnu. Ýmislegt í þessu er farið að hafa einkenni gamanleiks. Sumir segja að hugmyndin sé að kæla þjóðina. Eða kannski finnst forsætisráðherra bara svona skoplegt að halda forsetanum heima. Aðrir benda á að á meðan sé lafhægt að safna fleiri undirskriftum til að skora á Ólaf að skrifa ekki undir. Þær gætu þá kannski orðið sjötíu þúsund. Liðið sem rúntar um bæinn og mótmælir finnur engan frið í beinum sér.

Má þó vera að best hefði verið að fá úr þessu skorið strax. Til hvers að hafa þetta hangandi yfir þjóðinni? Þingmenn virðast meira eða minna vera að fara á taugum. Ólafur getur varla þurft svo langan tíma til að hugsa sig um – maður sér ekki renneríið af lögspekingum á Bessastaðið. Málið hefur legið ljóst fyrir í nokkrar vikur; annað hvort skrifar hann undir eða skrifar ekki undir. Davíð er hins vegar allur í því að þæfa, segir að fyrst þurfi að ganga úr skugga um hvort yfirleitt sé að marka neitun forsetans – telur að hann sé sjálfur best til þess fallinn að meta það – en ef svo er þurfi að setja lög um þjóðaratkvæðagreiðslu. Hugsanlega verði hægt að kalla saman þing í júlí til þess. Spár um að Davíð myndi samstundis boða til þingrofs ef Ólafur skrifar ekki undir virðast ólíklegar – þá blasir líka við að Sjálfstæðisflokkurinn myndi bíða sögulegt afhroð á 75 ára afmælinu.

Forsetakosningar 26. júní flækja líka málið. Það er ekki hægt að fresta þeim og of seint til að ýta fram almennilegum frambjóðendum. Ætla andstæðingar Ólafs Ragnars að sameinast um að greiða Baldrí Ágústssyni atkvæði – eða láta þeir sér nægja að sitja heima? Ef eitthvað er sýnist mér Baldur ennþá skrítnari en Ástþór. Á aðeins kyrrlátari hátt.

— — —

Davíð telur líka hættu á að þjóðaratkvæðagreiðsla yrði öngþveiti. Hann vísar í könnun sem á að sýna að fólk viti ósköp lítið um málið – spyr hver eigi að kynna það fyrir kjósendum? Varla Baugsmiðlarnir? Á að útvega sérstaka fjárveitingu til að reka áróður fyrir því – og hverjum er þá treystandi?

En þá má náttúrlega spyrja hvort þeir sem fara á kjörstað viti yfirleitt nokkuð hvað þeir eru að kjósa um? Til dæmis vissu ekki þeir sem greiddu Sjálfstæðisflokknum atkvæði í fyrra að þeir væru að kjósa yfir sig fjölmiðlalög og stórkostlegar hækkanir á eftirlaunum ráðherra. Sjávarútvegurinn hefur lengstum tröllriðið pólitíkinni á Íslandi – á kannnski að meina þeim aðgang að kjörstöðum sem þekkja ekki muninn á sóknarmarki og aflamarki? Ég er voða hræddur um að meirihluti þjóðarinnar viti ekki einu sinni hvað flestir ráðherrarnir heita. Lýðræðið gerir ekki ráð fyrir hundrað prósent þekkingu – kosningar eru ekki próf. Það er meira að segja hugsanlegt að kjósendur hafi rangt fyrir sér. Á síðari tímum hafa ekki verið talin nothæf rök gegn lýðræðinu að fólk sé heimskt og illa upplýst.

Davíð hefur sagt að ekkert sé að marka undirskriftasöfnunina þar sem Ólafur er hvattur til að skrifa ekki undir lögin. Ókei, það ber að taka henni með talsverðum fyrirvara. Það virðist ekki vera hægt að sannprófa undirskriftirnar. Samt getur maður eiginlega ekki gert ráð fyrir því að fólk sé svo óheiðarlegt að það falsi undirskriftir í þúsundatali. Forsætisráðherrann virðist vera tortrygginn að eðlisfari. Ég minnist þess að þegar mótmælin vegna Falun Gong stóðu yfir rituðu um 300 manns nöfn sín á sérstakan mótmælalista sem birtist í Morgunblaðinu. Davíð Oddsson kom í viðtal og kvað upp úr um að einungis 2-3 af þessum mönnum væru marktækir. Það lýsir ekki sérstakri trú á mannkyninu.

— — —

Forsetaembættið er sextíu ára. Í sextíu ár hefur neitunarvaldi forsetans ekki verið beitt. Í sex áratugi hafa forsetar Íslands verið til hátíðarbrigða. Það að gera synjunarákvæðið virkt er líkt og að fara út í kirkjugarð með skóflu og byrja að grafa til að vita hvort enn leynist líf í líki. Við fórum í gegnum Natóaðild, varnarsamning, EFTA, Alusuisse, kvótakerfi, EES, öryrkjamál, gagnagrunn og Kárahnjúka án þess að forsetinn skipti sér af því. Ég minnist þess varla að hafa heyrt talað um málskotsréttinn sem veruleika fyrr en á tíma deilnanna um EES. Það var einhvern veginn óhugsandi að Kristján Eldjárn og Vigdís gripu fram í fyrir stjórnmálamönnum. Maður þakkar fyrir að Vigdís lét ekki undan áskorunum um að neita að samþykkja EES – meirihluti kjósenda var á móti þessu mikilvæga framfaramáli. Kjósendur hafa oft rangt fyrir sér.

Það er komið upp mikið óþol með ríkisstjórnina og sérílagi forsætisráðherrann. Hefur kannski ekki verið meira síðan undir lok viðreisnar. Stjórnin virðist líka vera orðin þreytt á sjálfri sér. Óskin um að Ólafur Ragnar skrifi ekki undir er í aðra röndina draumur um stjórnarbyltingu; að forsetinn hrifsi til sín valdið og nái í leiðinni að jafna rækilega um Davíð Oddsson – nokkuð sem hingað til hefur ekki tekist almennilega í lýðræðislegum þingkosningum.

— — —

Ég hef stjórnað sjónvarpsþáttum um stjórnmál í meira en fimm ár. Þar hefur margsinnis verið rætt um alla þessa hluti sem nú er fjalla um: þrískiptingu valdsins, samspil valdþátta í lýðræðisríki, hversu lengi ráðamenn eigi að lafa í embætti, hina mótsagnakenndu stöðu þjóðkjörins forseta sem þó er bara táknræn fígúra, þjóðaratkvæðagreiðslur. Mestanpart er þetta efni úr stjórnmálafræði 101. Sjaldan hef ég orðið var við annað en djúprætt áhugaleysi á þessari umræðu. Ég veit líka að Samfylkingin var með mikla fundaröð um svona mál – þangað mættu yfirleitt sömu tuttugu hræðurnar.

En nú má vera að hafi orðið einhver vakning. Þetta snýst ef til vill ekki bara um Davíð; kannski felst þarna líka ósk um stjórnkerfisbyltingu. Manni finnst gæta ansi mikillar þreytu með þetta kerfi sem við búum við; samsteypustjórnir þar sem lítið er að marka kosningaloforð, allir ganga óbundnir til kosninga og einráðir leiðtogar semja um öll alvörumál bak við luktar dyr. Eins og reynslan sýnir verður frekar brátt um þrískiptingu ríkisvaldsins í svona kerfi. Í staðinn ríkir nánast alræði framkvæmdavaldsins; í umræðum að undanförnu hefur manni líka virst að framkvæmdavaldið ætli að fara að endursemja stjórnarskrá lýðveldisins að sínum hætti. Vinur minn sem ég tel fjarska gáfaðan skrifaði mér í tölvupósti:

"Það er kominn tími til þess að herða stjórnskipun þessa lands í eldi einhverrar reynslu og átaka í staðinn fyrir að taka bara við þessu öllu í pósti frá Danmörku og Strassborg og gera á því lágmarksbreytingar í tímahraki. Samsteypustjórnir eru drasl og ganga af þrískiptingu ríkisvaldsins dauðri."

Menn tala um að ef Ólafur beiti ekki málskotsákvæðinu núna þá sé það einfaldlega ónýtt. Eins gott að fara bara í leiðangur með Davíð og fjarlægja það. En ef Ólafur notar það – hversu virkur verður þá þessi réttur? Hefur þá verið ýtt af stað þróun sem enginn veit hvar endar – þar sem alltaf vofir yfir neitunarvald forsetans? Við erum þá að tala um forsetann sem fullgildan aðila í hinum pólitísku samningaviðræðum; að stjórnmálamennirnir fari kannski að hafa hann með í ráðum svo hann beiti ekki þessu valdi – gegn niðurskurði á Landspítalanum, sölu áfengis í matvöruverslunum, skattalækkunum eða hvar endar það? Og þá erum við væntanlega líka að tala um pólitískar forsetakosningar þar sem flokkarnir myndu halda fram sínum frambjóðendum.

— — —

Ég nefndi vakningu. Um daginn gekk ég upp Laugaveginn og inn í Mál og menningu og fékk þá snögglega á tilfinninguna að jafnt gamlar konur og unglingar hefðu fengið áhuga á þessu. En eftir að hafa séð þátttakendur á fundum og mótmælastöðum þar sem er verið að hvetja Ólaf til að skrifa undir er ég ekki lengur svo viss.

"If you go carrying pictures of charmain Mao, you ain´t gonna make it with anyone anyhow," segir í laginu Revolution eftir John Lennon. Kunningi minn sem fylgist vel með sagði mér að það hefðu verið 500 manns fyrir utan þinghúsið að gefa ríkisstjórninni rauða spjaldið í síðustu viku. Þetta hefðu mestanpart verið kunnugleg andlit – hann hafi getað nefnt helminginn með nafni. Það renna á mann tvær grímur þegar talað er um "fjöldafundi í þessu sambandi. Hvað er mikill eldmóður í grasrótinni – er bál þarna undir eða bara lítil glóð? Ég verð líka að viðurkenna að þegar ég sé sumt af þessu fólki mótmæla kemur mér í hug línan "you can count me out", sem einnig er að finna í laginu eftir Lennon.

Annars er að koma nýtt góðæri. Rex er að opna aftur, meintir viðskiptamógúlar geta safnast saman þar aftur með vindla sína og gin. Það er sagt að á sínum tíma hafi Jón Ásgeir staðið upp á stól á Rex og hrópað: "Ég er búinn að kaupa banka!"Nafntogaður rithöfundur sem ég þekki segir: "Einu vandamál Íslands eru persónuleiki forsætisráðherra og of hátt verð á rauðvíni." Það er spurning hvað hugmyndin um stjórnarbyltingu á mikinn hljómgrunn. Er það til dæmis lögmæt afstaða að vera á móti fjölmiðlalögunum en telja samt að Ólafur Ragnar eigi að skrifa undir lögin? Eða á maður þá á hættu að kremjast milli fylkinganna?

• Senda á Facebook

Þátttaka í þjóðfélagsumræðu

Ég heiti því að taka mig á. Þýðir ekki að skrifa hérna á mánaðarfresti. Ég hef samt aldrei talið aðsóknina hingað inn á vefinn – veit þó að hún var þónokkur í eina tíð. Kunningi minn spurði í tölvupósti um daginn hvort ég væri "gufaður upp"? Ég svaraði að þjóðfélagsumræðan mætti eiga sig fram á haustið – enda væri núna "the Silly Season", allavega ef marka mætti marka fréttir um prump og annað merkilegt í sjónvarpinu.

"Skeytingarleysi þitt um þjóðfélagsumræðuna er ískyggilegt!" svaraði hann.

— — —

Á sunnudagskvöldið var Reykjavík orðin eins og hún verður í vetur, Ekki hræða á gangi. Bara bílalestin sem silaðist niður Laugaveginn. Ítalskir ferðamenn sem snæddu á veitingahúsi konu minnar spurðu: "Where is the Center?" Og þegar þeim var tjáð að þeir væru einmitt staddir þar, spurðu þeir: "But where are all the people?" Miðbærinn í Reykjavík minnir á sumardvalarstað þaðan sem allir fara á haustin.

Annars er þetta búið að vera fínt. Svona hlýindi voru aldrei í æsku minni – þá var alltaf einhver smá kuldahrollur í loftinu. Ég var í sveit vestur í Dölum 1969. Að girða upp á fjalli. Það var slagveðursrigning á hverjum degi. Sumurin þrjú síðan Kári fæddist hafa verið falleg og blíð. Sakna þess að heyra ekki Sigurð Guðjónsson, stundum nefndan Truntusól, tjá sig um veðrið. Enginn gerir það af viðlíka yfirsýn og tilfinningu og hann. Óskir sem Siggi setti fram um betra veður handa Íslendingum í sjónvarpsþætti hjá mér fyrir fimmtán árum hafa líka ræst.

— — —

Við vorum í uppsveitum Árnessýslu þegar hitabylgjan gekk yfir. Á Laugarvatni var svo heitt að við lögðumst í skuggann undir tré. Klukkan tvö um nótt var 24 stiga hiti á Flúðum. Sandarnir upp við Heklu voru þurrir eins og Sahara. Ég fór í morguntíðir að gregoríönskum hætti í Skálholti með nokkrum hópi fólks – þar á meðal gamla biskupi, Sigurbirni. Skálholt er virðulegur og góður staður og mikil menningarstarfsemi þar á vegum kirkjunnar. Meira að segja hægt að fá að éta að hætti Þorláks helga. Þarna stóð yfir organistamót, mættir kirkjuorganistar frá öllu landinu, hljóðfærasláttur í hverju horni.

Annars er landslag á þessu svæði að breytast með afgerandi hætti. Það eru komin aspartré sem vaxa þráðbein meðfram vegum og í beinni línu eftir hæðardrögum. Skrítið að sjá þetta. Algjörlega óíslenskt. Eins og maður sé kominn til Suður-Skandinavíu.

Ég helst eiginlega ekki við í Reykjavík. Eins og böndin sem tengdu mig þessari borg séu alveg að detta í sundur.

— — —

Var svo lentur í þætti um Ólympíuleikana hjá Loga Bergmann. Hafði lítið að segja um íþróttaviðburðina – handboltann og sundfólk. Reyndi að mæra Grikkland eins og ég gat. Var meira að segja búinn að draga fram kvæðið eftir Gíorgos Seferis sem var flutt á opnunarhátíðinni, þegar kentárinn skaut ör í átt að höfðinu stóra sem hékk í strengjum í loftinu. Það heitir Goðsaga, þýtt af Sigurði A. – skýrir að nokkru leyti það sem bar fyrir augu á þessari miklu hátíð:

"Ég vaknaði með þetta marmarahöfuð í höndunum,

það örmagnar mig í olnbogunum og ég veit ekki hvar á að leggja það.

Það datt inní drauminn þegar ég kom útúr draumnum,

svo örlög okkar fléttuðust og verða vart greidd sundur aftur."

Náði svo ekki að segja nema til hálfs söguna af Spiridon Louis, fjárhirðinum sem sigraði í fyrsta maraþonhlaupi Ólympíuleika nútímans, árið 1896 – klæddur fullum skrúða grísks smala. Að launum fyrir sigurinn fékk hann geit, asnakerru, landskika og smá lífeyri. Sagt er að hann hafi drukkið vín til að svala þorsta sínum á leiðinni. Hann hljóp á 2.58.50 – heilum sex mínútum á undan næsta manni. Þetta hefur verið mikill íþróttamaður. Tíminn er svaka góður.

Maraþonhlaupararnir núna hlaupa inn á sama leikvang og þá, hinn tilkomumikla Panathinaiko, sem er allur byggður úr marmara og eins og stórt U í laginu – í stíl fornaldar.

Fjórum árum síðar, á leikunum í París, setti maraþonhlaupið aðeins ofan. Þá kom fyrstur í mark bakarasveinn sem síðar kom í ljós að hafði stytt sér leið í gegnum hús og garða í borginni.

Grikkir hafa verið daprir yfir spretthlaupurunum Kenteris og Thanou sem mættu ekki í lyfjapróf. Ég sé ekki betur en að augun í þeim standi á stilkum – rétt eins og augun voru að springa út úr hausnum á Ben Johnson á sinni tíð. Ég hef áður stungið upp á því að haldnir verði sérstakir Ólympíuleikar fyrir dópaða liðið – þar getur það sett sín ógurlegu heimsmet í boði alþjóðlegra lyfjafyrirtækja.

Það hlýtur að taka dálítið á að vera í hitanum í Aþenu. Ég las að fínasta fólkið gisti á Mykonos og færi svo í þyrlum í bæinn. Allir þyrlupallar upppantaðir fyrir löngu.

— — —

Páfinn var í Lourdes um helgina. Ég kom þangað fyrir nokkrum árum. Skynjaði afskaplega lítið af helgi staðarins, heldur fannst mér lágkúran blasa við alls staðar – eins og væri verið að narrast að fólki. Keypti penna með guðsmóður syndandi inni í hylkinu og dós af piparmyntum – líka með mynd af guðsmóður. Alls staðar búðir að selja svona draslvarning. Þetta var afar óaðlaðandi, eins og að horfa á óæðri endann á kaþólskunni. Kaþólsk trú hefur alltaf sótt mikinn styrk í fáfræði og hindurvitni.

Það hefur verið tíska á Íslandi að tala illa um lúterstrú eins og við stundum hana hér. En hún er miklu geðslegri siður. Vantar bara myndirnar.

— — —

Leiðarar Morgunblaðsins verða stöðugt óútreiknanlegri. Í forystugreininni í gær var fjallað um krankleika Davíðs Oddssonar. Sagði þar að "gildismat fólks" breyttist frammi fyrir slíkum veikindum. Spurning hvað Mogginn hefur fyrir sér í því? Eigum við von á nýjum Davíð Oddssyni? Og fannst Morgunblaðinu eitthvað að þeim gamla?

— — —

DV var með úttekt á sjónvarpsfólki um helgina. Ég skoðaði ekki blaðið fyrr en því var troðið framan í mig. Óttalega er eitthvað beiskt að halda því fram að Gísli Marteinn sé versti sjónvarpsmaðurinn.

— — —

Las þetta á Málverjavefnum áðan, eftir höfund sem kallar sig Gamli sorrí Gráni. Satt að segja svolítið fyndið, Framsókn er ekki fisjað saman:

"Forystukona kvennauppreisnar Framsóknar sem merkilegt nokk er einnig aðstoðarkona Sivjar Friðleifsdóttur sagði eitthvað á þessa leið í hádegisfréttum útvarps:

"Auðvitað snýr þetta mál að Siv Friðleifsdóttur en einnig að öðrum konum í þingflokki Framsóknar sem eru FULLBURÐA til að vera ráðherrar".

FULLBURÐA!?

Mikið þykir okkur vænt um það hér í sveitinni þegar notuð er svona húsdýraterminólógía yfir þingmenn."

• Senda á Facebook

Úthverfafólkið kemur í bæinn

Vinkonu minni er afskaplega illa við menningarnótt. Hún býr í miðbænum og segir að úthverfafólkið, sem annars hirði ekkert um þennan borgarhluta, noti þennan dag til að koma niður í bæ og pissa utan í húsin. Hún var jafnvel að hugsa um að setja einhvers konar rafmagnsgirðingu utan um húsið hjá sér. Nú á að bjarga málunum með farandklósettum. Sjálfur hef ég misst af menningarnóttinni mörg ár í röð og sakna þess ekkert sérlega. Finnst vont að vera í manngrúa. Er líka hræddur um að mér, íbúa í miðborginni, fari að líða eins og einhvers konar gestgjafa ef ég hætti mér niður á Torg annað kvöld.

Annars skilst mér að þeir í R-listanum hafi stolið þessu fyrirbæri frá Danmörku, fyrirheitna landi kvennalistakvennanna gömlu. Í Kaupmannahöfn hafa þeir "Kulturnat"; þá koma að staðaldri 100 þúsund manns niður í bæ í Köben, álíka margir og búist er við í litlu Reykjavík annað kvöld. Nema það sé komið enn lengra að? Í Berlín og Frankfurt er haldin "Lange Nacht der Museen", Safnanóttin langa. Söfn og menningarstofnanir standa þá upp á gátt langt fram eftir nóttu.

En hvergi nema á Íslandi hefur þetta orðið allsherjar þjóðhátíð með fylleríi, flugeldum og svonefndri karnevalstemmingu. 17. júní er reyndar svo leiðinlegur að hann á sér ekki viðreisnar von. Allt skipulagt að ofan og sést ekki vín á nokkrum manni lengur. Ég skil hins vegar ekki þegar farið er að halda því fram að menningarnóttin sé fjölskylduhátið – það sýnist mér hún einmitt ekki vera. Sem er kannski allt í lagi. Fullorðna fólkið verður líka að eiga sinn tíma. Leigubílstjóri var í viðtali í DV og kallaði þetta vín-ómenningarnóttina. Stefán Jón Hafstein var í sjónvarpinu í kvöld og varaði fólk við að gleyma börnunum sínum niðri í bæ. Hafa verið brögð að því?

Ég held líka að Halli Jóns, gamall vinur minn, hafi nokkuð til síns máls þegar hann segir á baksíðu Viðskiptablaðsins í dag að Íslendingar séu eins og sauðfé.

— — —

Ég heyrði rödd sem mér fannst ég kannast við fyrir utan gluggann hjá mér í morgun. Einkennilega dimma en mjúka. Komandi úr stórum skrokki. Þurfti ekki einu sinni að líta út til að vita að þetta var leikarinn Forest Whitaker. Man síðast eftir honum í Ghost Dog eftir Jarmusch, svo auðvitað í The Crying Game og Bird. Síðan fór ég í bæinn og sá Lou Reed bíða eftir borði fyrir utan Vegamót. Enginn gerði sig líklegan til að finna sæti handa honum. Það er ágætt. Ég er alveg sammála Ögmundi Jónassyni sem skrifar í pistli á heimasíðu sinni að við eigum að láta fræga fólkið í friði.

Víkurfréttir hafa á sínum snærum einhvern kjána sem hangir á Keflavíkurflugvelli og gerir frægu fólki fyrirsát. En stjörnur vilja ekki láta taka af sér myndir þegar þær stíga út úr flugvélum. Við erum reyndar fæst í okkar besta formi að afloknum flugferðum. En þegar fræga fólkið vill ekki láta mynda sig eða tala við fréttamenn úti á flugvelli er tuðað að það sé svo "stórt upp á sig".

— — —

Héraðsdómur úrskurðar að siðanefnd uppi í Háskóla megi ekki fjalla um Halldórsbók Hannesar Hólmsteins. Mér sýnist þetta vera afskaplega eðlileg niðurstaða – enda fellir úrskurðinn mjög flinkur júristi sem nú er orðinn dómari í Héraðsdómi. Siðanefndin virðist byggja á mjög óljósum grunni – hvaða lögsögu hefur hún yfir starfsmönnum Háskólans? Hún verður til eftir að Hannes gefur út bók sína, sem orkar náttúrlega mjög tvímælis. Maður hefur líka á tilfinningunni að verið sé að prufukeyra málið fyrir nefndinni, svona til að athuga hvort það sé tækt fyrir dómstóla.

Aðalatriðið er þó að opinber batterí eiga helst ekki að fjalla um bækur. Í þessu tilfelli sem öðrum er langbest að láta lesendur og tímann skera úr um – jafnvel þótt Hannes Hólmsteinn eigi í hlut.

— — —

Nenni ég að skrifa um ráðherravandræði Framsóknarflokksins? Hef þegar verið í tveimur útvarpsþáttum að tjá mig um þetta. Á Rás 2 í gær og hjá Hallgrími á Sögu í dag. Verð að viðurkenna að ég er oft dálítið ráðþrota þegar Framsóknarflokkurinn er annars vegar. Allt virkar þetta sérdeilislega óklókt og til þess eins fallið að veikja enn flokkinn, formann hans og ríkisstjórnina.

Ekki veit heldur á gott að boða aftur uppstökkun í ríkisstjórninni eftir eitt og hálft ár. Sama metorðasýkin heldur því áfram að grassera í þingflokknum, sama óvissan, sömu undirferlin. Svona breytingar hljóta að eiga að gerast leiftursnöggt, án þess að nokkur viti af þeim fyrirfram – og ganga svo yfir á nokkrum dögum. Þannig er til dæmis stokkað upp í ríkisstjórnum í Bretlandi – til að styrkja þær en ekki veikja.

Annars er staða Árna Magnússonar skrítin í þessu sambandi. Hann er óneitanlega einhver óvæntasti ráðherra í seinni tíð. Það er líkt og tekin hafi verið um það meðvituð ákvörðun innan þröngrar klíku að byggja hann upp sem flokksformann – án þess að á hann hafi reynt neitt að ráði eða fyrir því sé sérstök stemming í flokknum. Á stuttum tíma hefur hann farið frá því að vera töskuberi í ráðuneyti yfir í að vera sérvalinn arftaki formannsins. Halldór hefur meira að segja haft hann með sér á fundi "innri" ríkisstjórnarinnar – þar sem mæta frá Sjálfstæðisflokknum Davíð og Geir.

En Halldór gefur lítið upp sem fyrr, segir yfirleitt í viðtölum að allt sé í himnalagi þótt himinn og jörð nötri í kringum hann – því verður ekki mælt í mót að það er svolítill sovétstíll á honum Halldóri. En kannski er þetta bara góð aðferð – að feisa raunveruleikann ekki alltof mikið. Kannski hverfa vandamálin hvort sem er?

Ef þeim er alvara með að láta Árna taka við flokknum hljóta þeir að reyna að gera hann að varaformanni á næsta flokksþingi. Þá gætu orðið alvöru átök. Ekki trúi ég að Guðni ætli að víkja – ég sé heldur ekki betur en að hann sé fulltrúi ákveðins meginstraums innan flokksins. Og á Siv ekki bara að láta sverfa til stáls, hún hlýtur að geta fylkt kvenþjóðinni um sig þó Dagný hyggi á aðra vist? Þetta gæti orðið einhvers konar Lýsiströtudæmi í Framsókn – kannski verður hægt að svelta Framsóknarkarla til undirgefni…

— — —

Silfur Egils fer í loftið á Stöð 2 um miðjan september. Kannski í pínulítið breyttri mynd. Meira um það síðar.

• Senda á Facebook

Gú moren

Birtist í DV 4. júní 2004

Núna um helgina þóttist ég vera orðinn viss um að Ólafur Ragnar myndi ekki skrifa undir fjölmiðlalögin. Davíð var búinn að ögra honum næstum upp á hvern dag. Hvað vissi Davíð eftir fundinn á Bessastöðum? Í atkvæðaskýringu sinni á Alþingi þegar lögin voru samþykkt horfði hann í sjónvarpsvélina og las upp úr gamalli ræðu eftir Ólaf. Þingheimur hlýddi undrandi á, það var líkt og Davíð talaði til Bessastaða – "komdu bara, góði!" Í viðtali í Viðskiptablaðinu var Davíð enn í sama ham – fór enn einu sinni að tala um að forsetinn væri vanhæfur vegna tengsla við Baug.

Eftir atburði síðustu sólarhringa getur mann ekki annað en grunað að Davíð hafi vitað hvert stefndi. Það er líkt og hann hafi vitandi vits verið að mana forsetann. Hvers vegna? Er honum farið að leiðast svona mikið? Er hann haldinn slíku óyndi að hann þráir stríð fremur en frið? Davíð lagði upp í herför með þann ásetning að knésetja nokkra fjölmiðla – gleymum ekki að hann vildi fara að banna dagblöð! Hann lét ekki stöðva sig þótt fylgið hryndi og þjóðin væri á móti. Hann er að sönnu mikill stríðsmaður og vanur að hafa sigur – en eftir á að hyggja finnst manni það hálfgert stjórnleysi hjá forystu Sjálfstæðisflokksins að hafa leyft þessu að ganga svona langt. Því auðvitað var ekki nokkur ástæða til að fresta ekki fjölmiðlamálinu fram á haust – lögin eiga að taka gildi eftir tvö ár!

Það hefði máski átt að vera setning vetrarins þegar Davíð sagði stundarhátt í þinginu á föstudaginn: "Búið!" En líklega eru það öfugmæli. Það eina sem er búið er að Davíð sest sennilega ekki framar í stól forsætisráðherra.

— — —

Í grein um daginn líkti ég því að endurvekja málskotsréttinn við að fara út í kirkjugarð til að athuga hvort líf leyndist með líki. Nú er líkið komið heim á Bessastaði og viti menn – það dregur andann. Maður bíður í ofvæni eftir skoðanakönnun, en tilfinning manns er sú að þjóðin fagni því að fá loks að segja skoðun sína á einhverju máli. Það verður sjálfsagt skipuð einhver lögfræðinganefnd – kæmi meira að segja ekki á óvart þótt Jón Steinar eigi sæti í henni. En leiðangur til að sýna fram á að forsetinn hafi ekki málskotsréttinn verður erindisleysa. Það áttaði Halldór Ásgrímsson sig á þegar hann kallaði blaðamenn á sinn fund strax á miðvikudaginn og sagði – auðvitað verður þjóðaratkvæðagreiðsla.

Lögskýringar Þórs Vilhjálmssonar um að ráðherra fari með synjunarvald forsetans virðast í besta falli sérviskulegar. Reynir Axelsson, einn helsti rökfræðingur þjóðarinnar, afgreiddi þær í eitt skipti fyrir öll í grein sem hann skrifaði í Moggann í síðustu viku. Reynir taldi upp rökvillurnar í máli Þórs – og dró þá ályktun að hann hefði látið stjórnast af akademískri gamansemi þegar hann ritaði margívitnaða grein um þetta.

Málið snýst heldur ekki bara um fjölmiðlafrumvarpið lengur. Hvert sem maður fer er verið að tala um ráðherraræði, ofurvald framkvæmdavaldsins, ójafnvægi milli valdþátta, valdhroka, yfirgang. Það er alveg þarflaust að flækja umræðuna um hvernig þjóðaratkvæðagreiðsla eigi að fara fram. Þjóðin virðist afar sátt við að fá að segja skoðun sína með einföldum meirihluta. Það er heldur engin ástæða til annars en að kjósa sem fyrst – líkt og stjórnarskráin kveður á um. Allt bendir til þess að kjörsókn gæti orðið prýðileg.

Vigdís Finnbogadóttir hálfpartinn gekk frá málskotsréttinum með því að nota hann ekki á tíma EES-samningsins. Davíð og Jón Baldvin lögðust á hana eins og frekjuhundar. Hún gugnaði. Í dag væri fráleitt að menn kæmust upp með að undirgangast slíkan samning án þjóðaratkvæðis. Það er búið að mála það hryllilega dökkum litum að allt fari úr skorðum ef forseti beitir synjunarvaldinu. Þetta segja ráðherrar sem eru að verja vald sitt með kjafti og klóm. En ákvörðun forsetans er vinsæl vegna þess að hún felur í sér kröfu um opnara lýðræði, að almenningi sé treyst, um að lýðræði sé meira en að kjósa fulltrúa á þing á fjögurra ára fresti. Eftir miðvikudaginn er voða erfitt fyrir stjórnmálamenn að ganga fram og segja að þjóðin eigi ekki að fá að segja hug sinn.

— — —

Nú er spurning upp á hverju Davíð ætlar að brydda? Þegar þessi grein er skrifuð er hann enn ekki búinn að tjá sig. Maður bíður eftir því að honum takist að snúa leiknum sér í hag eins og oftast áður. Davíð er miklu slóttugri stjórnmálamaður en Ólafur Ragnar. Maður hefur búið svo lengi í ríki Davíðs að maður trúir því að hann sigri alltaf að lokum. Davíð hefur raunar lítið sést í fjölmiðlum í vetur; hann gerði allavega rétt í því að koma ekki fullur af bræði í sjónvarp á miðvikudaginn. Þá hefði þetta allt getað farið í vaskinn hjá honum. En maður hlýtur að ætla að jafn vanir menn og skipa forystu Sjálfstæðisflokksins hafi hugsað út í að þessi staða kynni að koma upp – að þeir hafi eitthvert plan sem vit er í. Á miðvikudeginum sögufræga kusu þeir að þegja Davíð, Björn og Geir. Minni spámenn voru sendir út af örkinni – til að gá hvort þeir mundu stíga á jarðsprengju.

Í löngum leiðara í Morgunblaðinu í gær var gefinn ákveðinn tónn. Þar var rætt um "þann mann, sem nú gegnir embætti forseta". Styrmir segist trúa því að nú muni þjóðin sýna forvígismönnum auðhringja að hún hafi "síðasta orðið" – áður var það þingið. Þetta er líklega óskhyggja. Ritstjórinn skrifar eins og gamall sósíalisti, sífagnandi afrekum Pútíns í Rússlandi. Það er til saga um manninn sem sáði í akur óvinar síns – hér er maðurinn sem breyttist í óvin sinn og tók ekki eftir því.

En þeir hafa auðvitað nokkur rök, misgóð. Flest höfum við fengið að heyra áður: Að málið sé ekki nógu stórt til að verðskulda þetta fjaðrafok. Að verið sé að gera embættið pólitískt, eyðileggja sameiningartákn þjóðarinnar. Að forsetinn verndi auðhringa en ekki öryrkja. Að hann hafi komið upp um sig sem liðsmaður stjórnarandstöðunnar. Að hann sé vanhæfur, liðsmaður Baugs. Það er samt spurning hvort þessi rök bíti – eins og stemmingin er í dag er maður alls ekki viss. Það virðist svo alveg útséð um að hægt sé að telja þjóðinni trú um að vit sé í hvernig farið var að því að setja lögin um fjölmiðlana.

Þá gæti verið þrautalendingin að fara bara að tala um góðæri, stöðugleika og velsæld undir handleiðslu Davíðs í mörg ár. Viljið þið fórna því? Og fá hvað í staðinn – sundrungu? Þetta er einfaldur málstaður sem hefur þrælvirkað áður.

Eitt óvænt útspil gæti þó litið dagsins ljós og ruglað þessu öllu, að botn fari að fást í lögreglurannsóknina gegn Baugi. Sjálfstæðismenn sem ég hef talað við hafa gefið í skyn að þetta kunni að vera á næsta leiti – málið myndi vissulega horfa öðruvísi við ef birtust myndir af Jóni Ásgeiri þar sem hann er leiddur burt í lögreglufylgd.

Hins vegar hefur Davíð afar lítið svigrúm til að fara í drulluslag við Ólaf Ragnar. Til þess á hann ekki nógu mikla inneign hjá þjóðinni lengur – hann hefur gengið allverulega á hana í vetur. Sjálfstæðisflokkurinn og sérstaklega hann standa mjög illa í skoðanakönnunum. Í síðustu Gallupkönnun vildu einungis 26 prósent að Davíð héldi áfram sem forsætisráðherra. Eins og sakir standa bendir flest til þess að Ólafur – sem er að sönnu miklu minni afreksmaður í pólitík – sé mun vinsælli stjórnmálamaður.

— — —

Ég hitti einn dyggasta stuðningsmann Davíðs á Lækjartorgi á miðvikudaginn. Hann var að koma úr 10/11 með poka (svik að versla þar?) Hann sagði að varla þýddi annað en að sætta sig við orðinn hlut – sagðist skynja löngun hjá þjóðinni til að gefa Davíð "gú moren". Sagði svo að það væru erfiðar vikur og mánuðir framundan fyrir sig og flokkinn. En útskýrði svo að þó þeir myndu tapa þessari orrustu, þá myndu þeir örugglega vinna stríðið.

Forsetakosningar eftir aðeins þrjár vikur setja líka strik í reikninginn. Eins og stendur er ekkert ólíklegt að Ólafur fái blússandi umboð í kosningunum. Kosningar sem enginn hafði áhuga á hafa allt í einu stórpólitíska þýðingu. Kjörsóknin gæti bara orðið góð. Maður sér þó tæplega að andstæðingar forsetans geti fengið fólk til að fjölmenna á kjörstað til að kjósa Baldur Ágústsson. Ólafur gæti semsé styrkt stöðu sína verulega. Eftir það gæti verið erfitt að ná sátt um stjórnarskrárbreytingar til að taka málskotsréttinn af forsetanum.

Eitt sunnudagskvöld sumarið 1996 sat ég á Kaffibarnum. Þar var þá staddur hópur af enskum poppstjörnum í miklum fögnuði, hljómsveitirnar Blur og Pulp með fylgdarliði. Þá gengu inn Mörður Árnason og Karl Th. Birgisson við þriðja mann. Þeir sungu við raust "Sjá dagar koma", yfirgnæfðu Damon Albarn og Jarvis Cocker – stúlkan sem sat á hné bassaleikarans Alex mundi allt í einu að hún var bara Íslendingur. Daginn áður hafði Ólafur Ragnar verið kosinn forseti. Síðan þá hefur mér oft fundist að ofurkæti þeirra þetta kvöld hafi verið fánýt – sérstaklega eftir að Ólafur varð æ meiri fígúra og fór að lifa lífi sínu í anda Séðs og heyrðs. En kannski rættust vonir þeirra loks í fyrradag? Bubbi kom askvaðandi á Austurvelli og faðmaði mig, menn þeyttu bílflautur, gáfu sigurmerki og um bæinn fór að berast sms-ið: Til hamingju með forsetann!

• Senda á Facebook