Þínar fréttir, þín skoðun

Hallgrímur: Bjarni með Vafning um háls

Einhvern tíma hefði það talist saga til næsta bæjar þegar einn helsti rithöfundur þjóðarinnar skrifar grein þar sem er mjög hart vegið að trúverðugleika og heiðarleika eins helsta stjórnmálamanns á landinu.

Hallgrímur Helgason skrifar grein um Vafningsmálið í DV – hann rekur ýmis atriði í ákæru saksóknara vegna þess, en dvelur einkum við hlut Bjarna Benediktssonar í málinu og segir meðal annars:

„Þá er það einnig umhugsunarvert að enginn fjölmiðill, annar en DV, skuli hafa fjallað um Vafningsmálið yfir höfuð. Enginn annar fjölmiðill greip boltann sem DV kastaði á loft í desember 2009 og í nýliðnum fréttaflutningi af ákæru sérstaks saksóknara minntist enginn (nema DV) á aðkomu formanns Sjálfstæðisflokksins.

Það er lítil von um að sá maður verði nokkru sinni spurður hvenær hann skrifaði undir lánin til Vafnings. Skrifaði hann undir skjal sem var dagsett var aftur í tímann? Vissi hann að hér var hann að kvitta upp á lögbrot sem varðar 6 ára fangelsi? Vissi hann að allur málatilbúnaðurinn var gerður til að fara á svig við reglur bankans? Vissi hann að málið var ekkert annað en heimasmíðuð redding til að varna falli Glitnis? Og ef hann vissi það ekki, hvort hann telji sig samt sem áður tilbúinn til að setjast í stól forsætisráðherra Íslands?

Við lestur ákærunnar hvarflar hugurinn aftur í tímann og almennari spurningar kvikna. Þegar Bjarni Benediktsson, þá þingmaður Sjálfstæðisflokksins og formaður utanríkismálanefndar á Alþingi Íslendinga, kemur að „skítareddingu“ upp á 100 milljón evrur í ársbyrjun 2008 í því skyni að redda einum af stórbönkum þjóðarinnar fyrir horn hljóta fleiri að hafa heyrt þær illu bjöllur hringja. Þegar slíkar upphæðir hverfa úr landi fara þær ekki framhjá Seðlabanka Íslands. Gat slíkt farið framhjá forsætisráðherra? Gat sú staðreynd að Glitnir stóð þarna á barmi gjaldþrots farið framhjá manni eins og Bjarna Benediktssyni? Og er þá ekki líklegt að hann hafi látið flokksformann sinn, forætisráðherrann, vita? Því verður varla trúað að helstu valdamenn þjóðarinnar, seðlabankastjóri, ráðherrar forsætis og fjármála, banka og viðskipta, hafi ekki vitað af því að föstudagsskjálftinn í Glitni bar í sér hugsanlegt Íslandshrun.

Áleitnasta spurningin er þó eftir sem áður þessi: Gerði formaður Sjálfstæðisflokksins sér ekki grein fyrir eðli Vafningsmálsins? Var hann einungis saklaus leikari í leikriti sem hann skildi ekkert í? Eins og oft áður er best að spyrja peningana. Þeir ljúga víst ekki.

Vikurnar eftir 12. febrúar seldi Bjarni Benediktsson öll sín hlutabréf í Glitni, að andvirði um það bil 120 milljóna, að sögn DV. „Umrdd hlutabréf voru seld smám saman í febrúarmánuði 2008,“ sagði Bjarni við blaðið þann 2. apríl 2011.“

• Tweet

Nick Cohen: Þegar Kaupþing stöðvaði Ekstrabladet

Í síðustu færslu skrifaði ég um bók sem nefnist You Can´t Read This Book eftir Nick Cohen.

Í bókinni er meðal annars fjallað um tilraunir auðmanna og stórfyrirtækja til að þagga niður í fjölmiðlum með eilífum hótunum um málsóknir. Meiðyrðalöggjöfin í Bretlandi er mjög hentug í þessu tilliti.

Eitt dæmið sem Cohen nefnir í bókinni er þegar Kaupþing var að reyna að stöðva umfjöllun Ekstrabladet í Danmörku um bankann, þetta var árið 2006. Dönsku blaðamennirnir voru að leita skýringa á furðulegum vexti þessa banka. Kaupþing reyndi að þagga niður í blaðinu í Danmörku, en það gekk ekki. Þá var farið á heimavöll íslensku auðkýfinganna – til London þar sem þeir hafa lært flest sín brögð – og varð bankanum meira ágengt.

London er nánast eins og heimavöllur fyrir illa fengið fé alls staðar að úr veröldinni – frá Rússlandi, Arabaríkjum, Afríku og víðar – og handhafar þess njóta mikillar verndar þar.

Svo hljóma nokkrar málsgreinar úr bók Cohens, þetta er fengið af vef The Observer sem birti kafla úr bókinni:

„Instead of being a means of establishing facts, the law became a device deployed by lawyers, who tellingly began to call themselves „reputation managers“. A dubious businessman trying to make his way in English society would make a show of contributing to charities. He might buy some fine art, or donate to the opera, so he could pose as something more refined than a money-grubbing philistine. He would contribute to a political party in the hope, nearly always realised, of buying himself a peerage. And if anyone tried to query his philanthropic reputation, he could divert a small part of his fortune to a reputation manager who would manage the offender with writs and deter others from following the story.

In 2006, reporters on the Danish newspaper Ekstra Bladet decided to investigate the stunning rise of the Icelandic bank Kaupthing, which was buying assets across Denmark. How, they asked, had a bank from a volcanic island without the resources to support a huge and voracious financial sector become so powerful? The newsdesk decided they should concentrate on the links between the bank, Russian oligarchs and tax havens. Kaupthing was furious. It was accustomed to receiving praise from the financial press for the entrepreneurial dynamism of its managers. It threatened to sue Ekstra Bladet in Copenhagen and at the same time filed a complaint with the Danish Press Council, which handled cases of breaches of press ethics.

The paper defended its journalism and the Danish Press Council rejected the bank’s complaint. Kaupthing withdrew its Danish lawsuit and the argument seemed to be over until Ekstra Bladet’s bewildered editors heard that the bank was now suing them in London. The costs were beyond anything they had experienced before. In Denmark, lawyers consider a libel action that costs £25,000 expensive. In London, lawyers for Kaupthing and Ekstra Bladet ran up costs of close to £1m before the case came to court. Ekstra Bladet could not run the risk of doubling, maybe trebling, the bill if it lost. It agreed to pay substantial damages to Kaupthing, cover its legal expenses and carry a formal apology on its website.

A few months later, Kaupthing, along with the other entrepreneurial, go-ahead Icelandic banks, collapsed. Iceland’s GDP fell by 65%, one-third of the population said they were considering emigration and the British and Dutch governments demanded compensation equivalent to the output of the entire Icelandic economy for the lost deposits of their citizens in Kaupthing and other banks.

Two points are worth flagging. The Danish journalists did not predict the collapse, but instead showed they had the nose for trouble that all good reporters possess. They could sense that there was something wrong with banks from a country with a population no larger than that of Coventry, buying overpriced foreign assets and acquiring the debts to match without having a government capable of acting as a lender of last resort in an emergency. Kaupthing went for the paper in England – not just because it wanted to kill the original story, but because it also wanted to deter others from spreading the idea that Iceland was not a safe place for investors. The English legal profession obliged. It placed the bank off-limits. Newspapers lawyers thought once, twice… a hundred times before authorising critical stories.

As events were to turn out, the English legal profession had also stopped the British investors who were to lose deposits worth $30bn in Iceland from learning that there was a whiff of danger around the country’s banks, although no lawyer showed any remorse about that.

A second point staggered foreigners. Even though Kaupthing was an Icelandic bank challenging a Danish newspaper, it was able to go to London to find a legal system willing and able to provide the coercive pressure it required. Most people would assume that what Danes wrote about Icelanders was none of England’s business. England’s lawyers thought differently.“

Nick Cohen, höfundur bókanna What´s Left? og You Can´t Read This Book. Hann er einhver öflugasti og óhræddasti þjóðfélagsrýnir sem nú er uppi á Bretlandi.

• Tweet

Ritskoðun og málfrelsi anno 2012

Ég er að lesa merka bók eftir breska blaðamanninn Nick Cohen. Bókin fjallar um ritskoðun og málfrelsi og nefnist You Can´t Read This Book.

Cohen varð mjög umtalaður fyrir nokkrum árum þegar hann gaf út bókina What´s Left? Hún fjallaði um einkennilega undanlátssemi vinstri manna við ákveðna tegund af harðstjórn og kúgun og hvernig hlutar af vinstrinu voru orðnir afsakendur íslamskra fasista – og nánast komnir í bandalag við þá.

Í nýju bókinni fjallar Cohen meðal annars um tvær hættur sem steðja að tjáningarfrelsinu. Annars vegar er það trúin – eins merkilegt og það er hefur henni vaxið ásmegin síðustu áratugina. Það hafa verið sett alls kyns boð og bönn sem vernda trú fyrir umtali og gagnrýni. Sumir trúarhópar, eins og íslamistar, ganga svo langt að hóta ofbeldi og beita því gegn þeim sem fjalla um trúna á með einhverjum hætti sem þeim er ekki þóknanlegur.

Þetta hefur smitast út um allan útgáfuheiminn – þar ríkir hræðsla við að móðga ofstækisfulla trúmenn. Það er heldur ekki von á góðu þegar öfl sem maður hefði haldið að ættu að verja tjáningarfrelsið tóku afstöðu með ofsækjendum Salmans Rushdies eða þeim sem sturluðust vegna skopmyndanna í Jótlandspóstinum.

Önnur hætta sem Cohen nefnir eru auðmenn sem neyta allra ráða til að koma í veg fyrir að sé fjallað um þá. Þeir hafa aðgang að bestu lögfræðingum og nota gjarnan einhver smáatriði í fréttum um sig til að herja á ritstjóra og útgefendur. Það getur verið mjög erfitt fyrir fjölmiðla að verjast þessu – þeir hafa ekki ótakmarkað fé til að verja í lögfræðikostnað og málaferli. Þá getur stundum verið þægilegra að láta hlutina eiga sig.

Með þessum hætti er komið á innri ritskoðun – blaðamenn, ritskoðendur og útgefendur þurfa sífellt að vera verjast hótunum um málaferli og það hefur sín áhrif. Þannig kaupa peningar þögn.

• Tweet

Stjórnarskráin og réttur forseta til leggja frumvörp fyrir Alþingi

Það er dæmi um þá séstæðu stöðu sem er komin upp varðandi forsetaembættið að hin mjög svo virku Hagsmunasamtök heimilanna leggi til að Ólafur Ragnar Grímsson grípi til aðgerða varðandi skuldir heimilanna í landinu.

Samtökin halda því fram að forsetinn hafi tæki til að gera þetta – umfram það væntanlega að halda ræðu og hvetja til að eitthvað sé gert í málunum.

Þá væri forsetinn einungis að beita áhrifavaldi sínu – reyndar þannig að varla eru fordæmi fyrir. Þetta myndu teljast inngrip inn í stjórnmálin – það má minna á að það vakti mikla reiði snemma í forsetatíð Ólafs Ragnars þegar hann tjáði sig um vegi á Vestfjörðum.

En nei, mér sýnist að Hagsmunasamtökin vilji að forsetinn gangi lengra – hafi þau pælt í því er væntanlega horft til 25. greinar stjórnarskrárinnar þar sem segir:

„Forseti lýðveldisins getur látið leggja fyrir Alþingi frumvörp til laga og annarra samþykkta.“

Þetta ákvæði hefur verið alveg ónotað og varla neinum dottið í hug að það yrði virkjað. Lítil umræða hefur farið fram um það, enda myndu forsetar varla vera spenntir fyrir að leggja fram umdeild frumvörp sem síðan yrðu felld í þinginu. Miðað við stjórnskipunarhefðir er líklegt að þorri þingheims myndi bregðast ókvæða við slíkum inngripum.

Í slíku tilfelli er líka vísað í hina mjög ívitnuðu 13. grein stjórnarskrárinnar sem var talin trompa allar aðrar varðandi forsetann til skamms tíma – í Sjálfstæðisflokknum var hún nánast eins og kredda:

„Forsetinn lætur ráðherra framkvæma vald sitt.“

• Tweet

Kjarni málsins?

• Tweet

Rökuð kynfæri – síst í Sundhöllinni

Ég hef ekki sett mig mikið inn í umræðuna um kynfærarökun sem hefur geisað á netinu.

Í morgun var ég í hópi vinnufélaga og lýsti yfir fáfræði minni vegna þessa máls. Taldi að þegar ég var ungur hefði þetta lítt verið stundað.

Vinnufélagarnir sögðu að þetta væri alsiða núorðið – bæði hjá körlum og konum.

„Allir ungir karlar raka á sér punginn,“ sagði einn. „Það er Gilzenegger-væðingin.“

Annar sagði að það væri lítið um rökuð kynfæri í Sundhöllinni, fólkið þar er kannski ekki búið að fatta þetta, en annar benti á mikið væri um þau í Laugum.

Ég ætla ekki að fara að hneykslast á þessu – jú, þetta er pínu ónáttúrulegt –  og hlýtur að vera ansi mikið vesen. Nógu tekur mikinn tíma fyrir okkur karlana að raka kjálkana svo ekki komi broddar.

• Tweet

Verðlaunahafarnir Guðrún Eva og Páll í Kiljunni

Nýir handhafar Íslensku bókmenntaverðlaunanna, Guðrún Eva Mínervudóttir og Páll Björnsson, verða gestir í Kiljunni í kvöld.

Við fjöllum líka um eina umtöluðustu bók síðustu ára, Skipulag alheimsins, eftir Stephen Hawking og Leonard Mlodinow. Bókin þykir útskýra einstaklega vel nýjustu kenningar í heimsfræðum, en einnig hefur vakið athygli það sem Hawking segir um guð í bókinni.

Við förum norður á Sauðárkrók og hittum útgefandann, rithöfundinn, jógakennarann og talnaspekinginn Benedikt Lafleur.

Páll Baldvin og Kolbrún fjalla um nýjustu Útkallsbókina eftir Óttar Sveinsson og Dauðann í Dumbshaf eftir Magnús Þór Hafsteinsson. Í síðarnefndu bókinni er rakin hin magnaða saga íshafsskiptalestanna sem sigldu framhjá Íslandi í stríðinu með hergögn og vistir handa Sovétmönnum. Stundum var það svo að Hvalfjörður var fullur af stórum skipum vegna þessa – en margir lentu í miklum hrakningum eða týndu lífi.

En Bragi lýsir yfir stuðningi við frambjóðanda í biskupskjöri.

• Tweet